Maandag 06/04/2020

Cultuurbeleid u Het jaar van het kunstendecreet

De culturele wereld kijkt anders naar haar minister. Onder Anciaux I speelde de boosheid zich af op het niveau van stellingen voor of tegen. Maar sinds de minister in de portefeuille van een aantal mensen heeft getast is de wrevel venijniger

Anciaux heeft het meer dan ooit gevreten

Het zou een slachting worden. Dat was de grote vrees van de cultuursector toen de eerste subsidieronde onder het nieuwe kunstendecreet eraan kwam. Het draaide anders uit. Tegen alle verwachtingen in toverde de Vlaamse cultuurminister Bert Anciaux (Spirit) in totaal 16 miljoen euro extra middelen uit zijn hoed. Iedereen blij? Niet helemaal. Want in de foyers lijkt het meer dan ooit bon ton om te kankeren op Anciaux.

Brussel

Eigen berichtgeving

Wilfried Eetezonne

Van een ambitieus, revolutionair nieuw decreet mag je verwachten dat het een jaar lang het cultuurbeleid domineert. En die rol speelde het kunstendecreet voortreffelijk. Een rol die evengoed paste in een bloedstollende thriller als in een triomfantelijke symfonie maar ook in een vaudeville.

Het kunstendecreet, dat volgende week maandag, op 1 januari 2006, officieel van kracht wordt, heft alle schotten op tussen de verschillende disciplines. Had elke sector vroeger zijn eigen regeling, dan worden voortaan alle cultuursectoren, instellingen, gezelschappen en kunstenaars op dezelfde lijn geplaatst. De organisaties konden subsidies aanvragen en elke instantie is zowel artistiek als zakelijk beoordeeld door een adviescommissie, wat vroeger niet voor alle instellingen het geval was. Het decreet zou ook voor meer diversiteit zorgen en organisaties zouden een subsidie voor twee jaar krijgen.

De thriller speelde zich af in de aanloop van de subsidie-erkenningen. Anciaux liet woorden vallen als "tabula rasa", dat er geen rekening gehouden mocht worden met "verworven rechten" en dat niet elk nieuw initiatief moest rekenen "op een eigen structuur". Hij sprak in die zin de beoordelingscommissies toe en die mochten "niet louter hun eigen sector verdedigen, maar moesten het hele kunstenlandschap overschouwen". Niet elke commissie had die nochtans niet te mis verstane boodschap begrepen.

Dat had als gevolg dat de hele kunstensector in totaal meer dan 160 miljoen euro vroeg. De subsidieronde leek af te stevenen op een slachting. Maar dan toont Anciaux zijn politieke talent. In juni kon hij glunderend een verhoging van middelen met 10 miljoen euro aankondigen met nog eens 6 miljoen extra geld via interne herschikkingen. Dat bracht de subsidiepot op een ongeziene 100 miljoen euro, het budget voor projectsubsidies (4 miljoen) niet meegerekend.

Anciaux deed - voor een deel - wat hij beloofde. Een triomf werd het voor de beeldende kunsten, die een inhaalbeweging van 3,4 miljoen euro kregen. De slachtoffers vielen vooral bij individuele kunstenaars, van Josse De Pauw tot Inne Goris. Zij moesten, zo klonk het, aansluiting zoeken bij de grote huizen. In het geval van Arne Sierens werden de subsidies teruggeschroefd tot een periode van twee jaar. De sector van de podiumkunsten was not amused.

In musicalkringen moest Anciaux zich al helemaal niet meer vertonen. Na al jaren een speelbal te zijn geweest van een politieke vaudeville werd de hele sector volledig drooggelegd. Ook al had Anciaux beloofd dat er één gesubsidieerd gezelschap zou blijven bestaan. Musical werd te elfder ure plots het speerpunt genoemd van het komende beleid rond "de culturele industrieën", maar wat dat gaat worden blijft voorlopig koffiedik kijken. Daarbij moet wel gezegd dat geen enkele musicalproducent het blijkbaar de moeite vond om een dossier in te dienen voor een projectsubsidie.

Hoe handig de minister zich toont in het losweken van extra middelen, zo onhandig kan hij zijn in communicatie en ook dat bleek opnieuw in 2005. De uitspraken over de literaire prijzen, het opdoeken van het koor en orkest van de Vlaamse Opera, het niet toekennen van de Vlaamse cultuurprijs aan Rudy Laermans, de perikelen rond Flagey... Het zijn zaken die in de heilige perceptie geen goed doen.

Dat zorgt voor een opmerkelijke verschuiving in hoe de culturele wereld naar haar minister kijkt. Onder Anciaux I (1999-2002) was de sector meer dan eens woedend als Anciaux de woorden 'ascetische elite' bovenhaalde. Hij trapte bewust tegen behoorlijk wat schenen. Maar die wrevel binnen de sector had zowel te maken met die woorden als met een sector die gedwongen werd zichzelf in vraag te stellen. De boosheid speelde zich af op het niveau van debatten, van onderbouwde stellingen voor of tegen.

Wie tegenwoordig zijn oor te luisteren legt in de sector merkt een andere soort boosheid. Nu de minister in de portefeuille van een aantal mensen heeft getast is de wrevel venijniger geworden. Iedereen voelt zich - terecht of onterecht - tekort gedaan onder het kunstendecreet. De individuele kunstenaars, de grote instellingen, tenoren als Gerard Mortier wiens Muziekforum verticaal geklasseerd werd... Het is weer bon ton geworden om te kankeren op Anciaux en dit keer is er vaak géén onderbouw.

Ook voormalig kabinetschef onder Anciaux I en architect van het kunstendecreet Bart Caron (Spirit) ziet die evolutie. "Anciaux I maakte deel uit van de eerste paars-groene regering, die een grote openheid kende", analyseert hij. "Die regering lag beter binnen de cultuursector en startte vanuit een financieel betere positie. De huidige regering Leterme is heel anders: rooms-paars, geslotener en met de vinger op de knip. Dat straalt af op het cultuurbeleid. Als er dan betwistbare beslissingen worden genomen, zoals in het geval van de musical, Arne Sierens, Zuidpooltheater enzovoort, dan voedt dat het ongenoegen."

Volgens oppositielid Jos Stassen (Groen!) speelt de inhoud van het beleid een rol. "Onder Anciaux I werd het hele landschap vernieuwd. Nu moeten er enkel plannen uitgevoerd worden en dan wordt het inderdaad een beleid naar de centen", zegt hij. "Het enige wat Anciaux tijdens de huidige legislatuur heeft, zijn de culturele industrieën. Voor de rest heeft hij niets. Je kunt een landschap moeilijk twee keer op rij vernieuwen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234