Woensdag 23/09/2020

Cultuur met de paplepel

'Wat doen uw kinderen in het leven?' Die vraag kan actrice Marijke Pinoy (56) doodleuk beantwoorden met: ze zijn alle vijf cultuurmakers. Zeker nu jongste zoon Cesar schittert in de film 'Violet'. Maar, zo zegt ze ook: 'Ik ben bang voor hun toekomst.'

"Cesar heeft luizen."

"Serieus? Fuck."

"Doe een muts aan. Of neem de klak van Arend. Of ga buiten eten." "En ik zit juist met extensions voor die opnames."

"Wacht, ik zoek waar er een apotheker van wacht is."

"Ik voel het ook al jeuken. Cesar, jongen, merci."

Marijke Pinoy heeft vijf kinderen: Lotte (38), Arend (34), Gilles (21), Titus (18) en Cesar (17). Alleen de jongste drie wonen nog thuis. Moeder en kinderen delen een vurige liefde voor het spel: Lotte en Arend zijn te zien op tv en in theaterzalen, Gilles volgt een jazzopleiding aan het KASK in Gent, en Titus is na vier jaar muziekhumaniora naar de Tuinbouwschool in Melle verhuisd.

Cesar, de jongste, is zeventien en student humane wetenschappen. Samen met Gilles en Titus vormt hij Peenoise, een muziekgroep die je duister, hypnotisch en ontregelend zou kunnen noemen. Peenoise is de opvolger van Les Frères Postiches, zoals de vorige incarnatie van Cesar, Titus en Gilles heette.

"Als je over je toekomst nadenkt", vraag ik, zittend in de tuin in Evergem met Cesar tegenover me, "zie je jezelf dan acteren of muziek maken?"

"Muziek maken", zegt hij. Het is de eerste vraag die hij zonder aarzelen beantwoordt. "Ik zou het echt cool vinden als dat zou lukken."

"In de keuken zag ik al een drumstel staan", zeg ik. "Van Pieterjan Vervondel", zegt hij. "De drummer van Madensuyu. Ken je dat? Ja? Ik vind ze zot goed. Mijn lievelingsnummer van het moment is 'Days and a Day'. Als ze dat live spelen, fuck, niet normaal. Maar ik speel gitaar, geen drum. En in Peenoise zing ik ook, samen met Gilles."

"Als ik het zo hoor", zeg ik, "kies jij voor een ander pad dan je moeder, Lotte en Arend - allen acterend of dansend."

"Ja", zegt hij, voorzichtig lachend nu. "Het is tijd voor iets anders. Al wil ik zeker niet pretentieus overkomen. Ik ben heel tevreden dat ik in Violet heb mogen meespelen. Het was echt wijs."

Violet is het speelfilmdebuut van Bas Devos. Op het FilmFest Gent gaat de film woensdag in première, met Cesar in de hoofdrol. Zijn vertolking van Jesse, een zwijgzame tiener die behalve een BMX ook een diep verdriet met zich meedraagt, is verbluffend. Zo zijn ook de beelden van Nicolas Karakatsanis (Small Gods, Rundskop, The Drop) en het script, dat de kijker aan Het diner van Herman Koch doet denken, aan de film Kids en aan de holte van de eigen puberteit.

Maanden in het gips

Zwijgend zeg je soms meer dan pratend, dat toont Violet en vooral Cesar haarscherp.

Ook Raf Walschaerts, Mira Helmer en Koen De Sutter, de vader van Cesar, spelen mee.

'Cesar De Sutter', schreef The Hollywood Reporter na het Internationaal Filmfestival van Berlijn, waar Violet de Grote Prijs van de Generation 14plus won, 'is the son of actors and a true professional despite his young age, suggesting layers of confusion, anger and, especially, loneliness with a simple look or gesture.'

Ik vraag Cesar of het moeilijk was om zich in zijn personage in te leven. Stilte, het gekwaak van de gans die vrij in de tuin loopt.

"Bwa", zegt hij. "ça va."

Hij vertelt dat hij voldoende tijd had om zich voor te bereiden en dat scène per scène werken het moeilijkst was, niet chronologisch zoals een verhaal normaal verloopt.

"De film speelt zich in de BMX-wereld af", zeg ik. "Ken jij die wereld?"

"Nee", zegt hij. "Totaal niet. Ik ken zelfs geen skaters. Of toch, een vriend van mij is vroeger nog skater geweest. Maar dat is het."

"Je hebt je dus moeten informeren?", vraag ik.

"Bwa", zegt hij. "ça va."

Hij wou zich vooral niet te veel informeren, vertelt hij. Hij wou zich bewust een beetje afzijdig houden, dan kon hij tijdens de opnames beter spelen dat hij uitgesloten werd. Een kleine basis heeft hij wel geleerd, gewoon wat trucs en wat over heuveltjes rijden. Tot hij viel en een botje in de middenhand brak.

"Dat was kut."

Drie maanden zat hij in het gips. In de film is het niet zichtbaar, daar zijn technieken voor. Wel duidelijk is Cesars begaafdheid. Hij speelt alsof hij al jaren speelt, of beter, alsof hij niet speelt maar gewoonweg ís.

"Welke instructies kreeg je van regisseur Bas Devos?", vraag ik.

Frons op het voorhoofd, zucht, linkerhand die door het blonde haar gaat.

"Hij vroeg gewoon hoe ik zou reageren als ik zoiets ergs zou meemaken als Jesse in de film", zegt hij. "Ik zei dat ik me wellicht volledig zou afsluiten."

"Ben je trots op de film?", vraag ik.

"De film is echt goed", zegt hij. "Maar ik vond het vreselijk om mezelf op een groot scherm te zien. Echt de hel. Praat ik zo? Zie ik er zo uit? Ik was nerveus toen ik hem voor het eerst zag, het was spannend. En straks in Gent zal het ook wel weer spannend zijn."

Hij neuriet. Kucht. Zegt hij dat hij nog huiswerk moet maken. "Een samenvatting van het boek Orientalism van Edward Said. Ken je dat? Ik vind het moeilijk. Sommige zinnen zijn een halve pagina lang." En dat hij daarna misschien nog wat muziek gaat opnemen.

"Binnenkort hebben we een paar optredens", zegt hij. "In de Monk in Brussel en De Walrus in Gent. Daar zijn we nu volop mee bezig. We hebben juist een Facebookpagina aangemaakt, daar kan je een paar fragmenten vinden."

En weg is hij.

Schone buurman

Een dag later tref ik op dezelfde plek een gezin in volle bedrijvigheid. Marijke zet een pot pompoensoep op de lange witte keukentafel, de aandacht van Lotte ligt bij haar twee kinderen, Gilles vertelt Arend en diens vriendin Delfine Bafort over het feestje in Antwerpen waar hij tot 's ochtends heeft gedanst, Titus tikt met een lepel op een bord - in Peenoise is hij de drummer.

Cesar zwijgt.

"Ik vind dat echt wel een goeie. Dat Cesar luizen heeft."

"Tot je er binnen twee dagen zelf ook hebt."

"Ooit heb ik mijn haar eens volledig moeten laten knippen. Ik had luizen en er zaten te veel knopen in mijn haar om ze eruit te krijgen."

"Oei, ik heb ook knopen in mijn haar."

Bij het gezin aanschuivend, ziet een buitenstaander eigenschappen die toevallig allemaal met dezelfde medeklinker beginnen.

Solidariteit. Sociaal bewustzijn. Speelplezier.

Het zijn de sleutels tot de wereld van een alleenstaande moeder en vijf kinderen. Een wereld waarvan de grenzen open zijn.

"Als ik de ontwikkeling van mijn kinderen vergelijk met hoe ik ben opgegroeid", zegt Marijke, "dan vind ik dat mijn kinderen bevoorrecht zijn. Hier wordt niet kunstig gedaan, dat is het omgekeerde van wat ik zou willen, maar kunst en cultuur is wel altijd een evidentie geweest. Ik heb hen al heel vroeg overal mee naartoe gepakt en de waarde getoond van theater, muziek, dans, noem maar op. En ik wou hun het besef bijbrengen dat schoonheid overal zit. Ook bij de buurman die een verhaal vertelt, om maar iets te zeggen."

"Het was wijs om zo op te groeien", zegt Arend. "Maar soms kan ik ook jaloers zijn op mensen die zonder culturele achtergrond werden opgevoed. De romantiek van 'ik had niets met cultuur te maken maar ik wou het echt en ik heb ervoor moeten vechten' spreekt mij wel aan. 'Ik kwam uit een familie van garagisten en mijn vader heeft me geslagen omdat ik per se toneel wou gaan doen': dat zal ik nooit kunnen zeggen."

"Onze basis is gelijk", zegt Gilles. "We willen allemaal iets vertellen. Maar dat gevoel uit zich in verschillende vormen. Muziek is misschien iets abstracter dan theater, maar de fond is dezelfde."

"Weet je", zegt Marijke. "Na al die jaren is het een wisselwerking geworden. Door wat mijn kinderen doen of zeggen, en door wie ze zijn, kan ik beter nadenken over de dingen."

Ook de liefdes lijken op de drie s-woorden gebaseerd. Marissa Candreva, vriendin van Gilles, heeft net een stage bij De Vieze Gasten achter de rug, het sociaalartistiek theatergezelschap in de Brugse Poort, een van de oudste volkswijken van Gent. Ze zegt dat cultuur een mensenrecht is, zoals huisvesting of eten.

"En deze zomer heb ik in de Gouvernement-straat in Gent samen met twee vrienden een vzw opgericht om culturele evenementen te organiseren", zegt Delfine Bafort, vriendin van Arend. "Een mix van concerten, kleine performances, tentoonstellingen en theater. Het moet een echt meeting point worden, ik hoop zo hard dat het van de grond komt. En verder ga ik zelf ook een beetje schilderen. Ik heb al een kleine studio ingericht."

Bloederige scène

Een wesp duikt in de koffie van Gilles. Arend zegt dat hij een goed afweermechanisme kent: de armen als een wasmachine over elkaar draaien. Voor ik besef wat er gebeurt ben ik omsingeld door een zwerm lachende wasmachines, de armen vliegensvlug over elkaar draaiend.

Speelplezier, denk ik.

De wasmachines worden weer mensen en weinig later vertelt Marijke over de opnames van Problemski Hotel, naar het boek van Dimitri Verhulst over de harde realiteit in een opvangcentrum. "We zijn een paar weken geleden gestart", zegt ze. "De opnames vinden plaats in de buurt van het Centraal Station in Brussel, in een oud bankgebouw. Dat is eigenlijk wel cynisch."

Dan heeft ze het over Small Gods, de in 2007 verschenen film van Dimitri Karakatsanis. "Er was weinig budget", zegt ze. "En ik zag het niet zitten om mijn gasten drie weken alleen thuis te laten, ook al omdat het juist vakantie was. Dus heb ik hen meegepakt naar de set. Ik herinner me nog goed de bloederige scènes, opgenomen diep in een bos, en de momenten waarop mijn kinderen samen met de crew zaten te eten. Dat vond ik de max. Ik heb dat al dikwijls gedaan trouwens, die vermenging van opnames en gezinsuitstap."

Ze vertelt de herinnering omdat de director of photography van Small Gods ook die van Violet is: Nicolas Karakatsanis, broer van Dimitri - zijn naam is intussen ook in Hollywood gekend. En omdat zeven jaar na de opnames diep in het bos de jongste zoon van de actrice zelf tot hoofdrolspeler is uitgegroeid.

Ook de tijd zit vandaag aan tafel.

"Hoe zouden jouw ouders naar dit tafereel kijken?", vraag ik aan Marijke. Lotte komt erbij zitten, met een zoon op de arm. Arend, Titus, Cesar en Gilles klappen in de tuin een pingpongtafel open en starten een spel.

"Mijn vader was de dorpsfilosoof van Geluwe", zegt Marijke. "Hij speelde bij de fanfare en het hele dorp kende hem. Ik ben dus zelf ook wel kleurrijk opgevoed. Maar mijn vader is vroeg gestorven en eigenlijk leid ik voor een stuk het leven dat mijn vader altijd heeft willen leiden, denk ik."

"Ben je soms bang als je over de toekomst van je kinderen nadenkt?", vraag ik. "Ja", zegt ze. "Ik ben heel bang. Zeker met het discours dat momenteel over cultuur wordt gevoerd. In mijn microkosmos zie ik elke dag hoe de grote wereld alsmaar harder wordt. Als reactie zou ik tegen mijn gasten kunnen zeggen: blijf weg van alles wat naar cultuur ruikt want wat kan je daar in godsnaam gaan doen? Gilles zit in zijn eerste masterjaar jazzpiano. De waarde daarvan kan je onmogelijk in cijfers catalogiseren en dus bestaat de kans, met het denken van vandaag, dat het zal worden afgeschaft.

"Titus heeft een spectrum van autisme. Hij kan heel veel, met de juiste omkadering kan hij heel veel betekenen in onze maatschappij, maar zal die begeleiding er straks nog zijn? Arend is danser, hij werkt heel vaak in het buitenland. Dan hebben we het volgens mij toch over internationale uitstraling, een begrip dat ze nu zo graag gebruiken? We staan allemaal onder druk, ik voel dat heel fel, maar we vinden cultuur nog steeds van cruciaal belang voor de maatschappij."

Ze zwijgt.

Hart Boven Hard

"En dus zijn we donderdag mee gaan betogen met de studenten in Brussel."

Ze zwijgt.

"Ik ben boos, maar ook strijdvaardig. Ik geloof heel hard in burgerinitiatieven als Hart Boven Hard, die op een constructieve manier een tegenstem laten horen. Het gaat de goede kant op, want op 20 oktober komt er een tweede actie, in twintig verschillende steden. Ik ben blij dat het zo breed gedragen wordt, want we willen iedereen het gevoel geven dat hij of zij kan bijdragen aan een solidaire samenleving. Als we ons maar verbinden."

Wanneer alle kinderen opnieuw aan tafel zitten, wil Marijke witloof met ham in de oven schuiven. Voor de kroketten moet een oplossing worden bedacht. "Ik heb geen frietketel meer", zegt ze. "Misschien moeten we ze in de wok gooien?"

Lotte haalt een zak vol kleren boven. "Overschotjes", zegt ze. "Iedereen mag kiezen wat hij wil."

"Die roze korte broek is de max. Geef maar hier, ik ga ze eens passen." "Ik wil die sportschoenen. En wat vind je van die broek?"

"Een beetje deftig, maar met het juiste hemd kan het nog gaan."

"Hey gasten, hoe sta ik met deze korte roze broek?"

"Vree wijs. Kom, we gaan naar de apotheek, achter een spray voor Cesars luizen."

"Ja, de max."

Violet gaat woensdag in première op het FilmFest Gent. Vanaf 29 oktober is de film in verschillende zalen te bekijken. Peenoise speelt op 29 oktober in café de Monk in Brussel en op 8 november in De Walrus in Gent. Op 20 oktober plant het burgerinitiatief Hart Boven Hard een nieuwe actie. www.hartbovenhard.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234