Vrijdag 27/05/2022

Cultuur is geen volkssport

cultuurparticipatie

gents participatieonderzoek legt scherpe sociale kloof bloot

De Gentse theater- en museumbezoeker doet vooral aan cultuur vanwege de gezelligheid en de ontspanning. Dat blijkt uit de resultaten van het publieksonderzoek van de Universiteit Gent. Daaruit blijkt ook dat de cultuursector er niet in slaagt om alle geledingen van de maatschappij te bereiken. Maar wie wel gaat, is met zijn cultuurtempels dan weer best tevreden.

Gent / Eigen berichtgeving

Wilfried Eetezonne

Voor de studie deden professor Hans Waege en wetenschappelijk medewerker Henk Roose, van de vakgroep Bevolkingswetenschappen en Sociaal-Wetenschappelijke Methodologie, begin 2001 onderzoek bij het publiek van de Vooruit, het Nieuwpoorttheater en het toenmalige Nederlands Toneel Gent (NTG). Voor de musea ging men te rade bij de bezoekers van het S.M.A.K. en het Museum voor Schone Kunsten.

De resultaten werden gebundeld in de brochure Cultuur Publiek, Publieke Cultuur, die een eerste bescheiden stap is in het overkoepelend onderzoek Recreatief Vlaanderen dat het kabinet van Vlaams cultuurminister Bert Anciaux (Spirit) op stapel heeft staan.

Hoewel de onderzoekers waarschuwen dat de resultaten vooral gelden voor de Gentse cultuurorganisaties, kunnen ze, "met de nodige voorzichtigheid", grotendeels representatief zijn voor de Vlaamse cultuursector.

theater

De Gentse theaterganger verschilt niet veel van zijn soortgenoten in andere steden. In de drie onderzochte theaters zitten meer vrouwen dan mannen (respectievelijk 56,7 procent en 43,4 procent) én vooral jongvolwassenen. Maar liefst 46,1 procent is jonger dan 34 jaar, de groep 55-plussers neemt 13 procent van het publiek in.

Vergeleken met de bevolkingscijfers uit 2000 komt hier de generatiekloof aan het licht. 31,9 procent van de Vlaamse bevolking is immers ouder dan 55 jaar terwijl 30,2 procent jonger is dan 34 jaar. Het oudere publiek blijft dus om tal van redenen weg uit het theater.

Opleiding en beroepen

"De resultaten over opleidingsniveau en beroep van het publiek lijken eerdere onderzoeken te bevestigen", zegt Henk Roose. "Maar de bevindingen van ons onderzoek tonen de ongelijkheid nog sterker aan dan we tot nu toe wisten uit vorige bevolkingsonderzoeken."

Die sociale kloof is dan ook hallucinant te noemen. Bestaat 48 procent van de Vlaamse bevolking uit laaggeschoolden, dan is slechts 7,9 procent van het onderzochte publiek laaggeschoold. Dat staat in bijzonder schril contrast met de 62,4 procent die hoogopgeleid is.

Dat vertaalt zich ook naar de beroepen. Vrije beroepen, kaderleden en bedienden (met inbegrip van onderwijzers) hebben het grootste 'cultuuraandeel': 58,8 procent. Studenten nemen in Gent uiteraard ook een flinke hap voor hun rekening, namelijk 19,5 procent. De overige 21,6 procent is voor niet-actieven, arbeiders en kleine zelfstandigen, die dus sterk ondervertegenwoordigd zijn. Zeker als je weet dat 63,9 procent van de Vlaamse bevolking bij die laatste categorieën thuishoort. Theater blijft dus vooral de vrijetijdsbesteding voor mensen met een hogere sociale positie.

Pikant detail: het voormalige Volkshuis De Vooruit trekt tegenwoordig nog maar 1,6 procent arbeiders/landbouwers, het Nieuwpoorttheater 0,9 procent en het NTG 3,6 procent. "De financiële beperkingen kunnen daarbij een rol spelen", vermoedt Roose. "Maar dan is de vraag of die mensen ook naar het theater zouden gaan als die beperking zou wegvallen. Wellicht heeft het ook te maken met het gebrek aan cultureel kapitaal, dat men van thuis uit nooit gemotiveerd is geweest. Om te weten te komen waarom niet-participanten niet deelnemen aan cultuur is een enquête over de hele bevolking nodig." 53,9 procent van de theaterbezoeker duidt een vroegere leerkracht aan als de stimulans om aan cultuur te doen; 52,2 noemt de ouders als wegbereiders naar cultuur. "Dat suggereert, maar bewijst niet, dat het onderwijs een belangrijke rol speelt", aldus Roose.

Motivatie en tevredenheid

Helemaal opmerkelijk is dat het overgrote deel, namelijk 70 procent, van de hoogopgeleide, goed verdienende theaterliefhebbers naar zijn cultuurtempel gaat voor... de gezelligheid. De kenmerken van de voorstelling, de acteurs of de theatertekst komen pas op een tweede plaats (60 procent). Wie het stuk regisseerde, interesseert 31 procent.

De ontspanning van het avondje theater wordt nog onderstreept doordat de meeste bezoekers hun partner (63,7 procent) of vrienden (68,8 procent) meenemen en het theaterbezoek haast altijd aangevuld wordt met een horecabezoek (27,8 procent voor restaurants, 72,8 procent trekt naar de kroeg).

"Deze cijfers verdienen een nuancering", licht Roose toe. "Men gaat duidelijk voor een combinatie van factoren en we weten niet wat men bedoelt met 'gezelligheid'. Mensen kunnen hogere uitingen van cultuur, zoals bijvoorbeeld het met vrienden gaan luisteren naar een literaire tekst, als gezellig ervaren. Om dat te weten te komen is een diepgaander kwalitatief onderzoek nodig."

Op enkele details na is het theaterpubliek tevreden over de theaters, hoewel de service, afhankelijk van zaal tot zaal, nog beter kan. Zo is het voor twee op de drie bezoekers niet comfortabel zitten in de Domzaal van De Vooruit, in het Nieuwpoorttheater en in de Minnemeers (het tweede plateau van het NTG). Eén vierde van de ondervraagden vindt de vestiaire of het gebrek daaraan ondermaats in het Nieuwpoorttheater en het NTG.

"Dat kan zeker een onderdeel worden van de publiekswerking omdat het relatief makkelijk te verhelpen problemen zijn", stelt Roose. Maar ook dat moet worden genuanceerd, want bij een slechte theatervoorstelling begint het publiek nu eenmaal makkelijker te zeuren over de algemene service of rinkelende gsm's in de zaal.

(vervolg op pagina 24)

Cultuurliefhebber is een gezelligheidsdier

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234