Zaterdag 21/05/2022

Cultureel akkoord, leenrecht: is dit het nieuwe België?

Toch maar oppassen met die overheveling van 'gewestelijke' initiatieven naar het Brussels Gewest

Justine Henin was al gestopt en nu zet ook Kim Clijsters een punt achter haar carrière. Als koning Albert II snel met pensioen gaat en de Rode Duivels uitgeschakeld zouden worden voor het WK in 2014, dan ziet het er voor België beroerd uit. De doodsteek kan in datzelfde jaar komen als de N-VA zijn confederalistische duivels wil ontbinden.

De afgelopen weken heeft het nieuwe België - het post-B-H-V-België, zeg maar - nochtans bewezen dat het wel degelijk historische beslissingen kan nemen. Ronduit spectaculair was het culturele samenwerkingsakkoord dat de Vlaamse en de Franse Gemeenschap sloten in het Elysette in Namen. Dat twee N-VA-ministers hun handtekening naast die van een door de PS geleide (deelstaat)regering zetten, staat in schril contrast met het holle anti-Waalse gebauw dat de N-VA-falanx in de Kamer soms laat horen.

Het kan een futiliteit lijken, maar dat is het niet. Vlaanderen werkte op cultureel vlak al samen met zowat alle landen van de wereld, maar niet met zijn dichtste buur.

Het nieuwe akkoord voor Brussel-Halle-Vilvoorde bakende voorgoed de grenzen van de gemeenschappen en de gewesten af in Brussel. Dat nam ook meteen de belangrijkste bezwaren tegen zo'n cultureel akkoord weg. Voortaan is duidelijk dat culturele initiatieven niet kunnen dienen om tersluiks aan gebiedsuitbreiding te doen. De Franse Gemeenschap mag nog zo veel Franstalige initiatieven subsidiëren in de rand rond Brussel, het zal nooit meer kunnen leiden tot een verschuiving van de (taal)grens.

Lakmoesproef

Eerder deze week toonde de federale regering dat ze een rol als bemiddelaar kan spelen in dossiers waar het 'Belgische kluwen' onontwarbaar lijkt. Minister van Economie Johan Vande Lanotte (sp.a) schreef een KB dat Belgische auteurs na twintig jaar een meer dan symbolisch leenrecht toekent. Het bedrag is nog altijd laag, maar vriend en vijand is blij dat er nu een leenrecht is dat juridisch niet meer aanvechtbaar is. Vande Lanotte moest nochtans op eieren lopen. Hij organiseerde overleg met de gemeenschappen, de gemeenten, de auteurs en de beheersvennootschappen. Wat ontelbare ministers voor hem niet voor elkaar kregen, lukte hem nu toch.

Is dit het nieuwe België? Het federale België waar deelstaten op volwassen manier met elkaar samenwerken? Waar waardevolle collecties (zoals die van de plantentuin in Meise) niet worden geofferd op het altaar van het Grote Communautaire Gelijk? Waar de federale overheid optreedt als spelverdeler als de gemeenschappen het niet zelf kunnen klaren?

De lakmoesproef komt er snel aan. Staatssecretaris voor Staatshervorming Servais Verherstraeten (CD&V) begint volgende week aan de tweede fase van de staatshervorming.

In het communautaire akkoord staat een heel klein zinnetje dat tot nog toe weinig aandacht kreeg. "Het is wenselijk om de bevoegdheid over de biculturele aangelegenheden van gewestelijk belang naar het Brussels Hoofdstedelijk Gewest over te hevelen, uitgezonderd de federale culturele instellingen." Als dit door de PS geïnspireerde idee wordt uitgevoerd, betekent dat een kleine Belgische revolutie. Volgens de grondwet zijn alleen de gemeenschappen en de federale regering (voor De Munt, de Koninklijke Musea, BOZAR, de Koninklijke Bibliotheek... ) bevoegd voor cultuur. Instellingen "van gewestelijk belang" naar het Brussels Hoofdstedelijk Gewest overhevelen, zou een precedent zijn.

In een voetnoot wordt alleen verwezen naar "De Zinneke Parade, enzovoort". De lijst is niet limitatief, en initiatieven als Flagey en KunstenFestivaldesArts hebben duidelijk een 'Brussels belang'. Ze werden tijdens de onderhandelingen ook expliciet genoemd, maar werden niet in de uiteindelijke tekst opgenomen. "Om geen onnodig rumoer te veroorzaken", zo verklapt een onderhandelaar.

Een overheveling naar het Brussels Gewest maakt de inbreng van Vlaanderen (dat nu het meeste betaalt) in deze organisaties problematisch. In de Brusselse regering zijn de Vlamingen immers niet veel meer dan schoorsteengarnituur.

Niets belet dat er in de toekomst nieuwe 'Brusselse' instellingen worden opgericht. En daar komen de federale musea in het vizier. Die blijven, ook in dit akkoord, onder federale voogdij. Toch dromen vele toplui in die instellingen van nieuwe musea. Die zouden dan een autonome structuur krijgen, maar wel gebruikmaken van de prachtige collecties van het Jubelparkmuseum (art nouveau, art deco) en van het Museum voor Schone Kunsten (moderne kunst). 'Brusselse' musea die pronken met federale (dus ook Vlaamse) collecties, zonder dat federale (dus ook Vlaamse) ministers er bevoegd voor zijn.

Stiefkinderen

De schatten van België die eigendom zijn van de federale musea en bibliotheken blijven het contentieux van het Oude België: de derde grootste collectie middeleeuwse handschriften ter wereld, een prachtcollectie oude kunst én moderne kunst, de mens van Spy, de iguanodons van Bernissart, de collectie van het Afrikamuseum. Net zoals de tere plantjes in de uitgewoonde serres van de plantentuin in Meise zijn deze (kunst)schatten de stiefkinderen waarover Vlamingen en Franstaligen zich samen moeten bekommeren. Dat kan niet in de schoot van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Deze collecties hebben niet alleen een 'Brussels belang', maar behoren tot het werelderfgoed. Dus ook dat van Vlamingen en Walen...

En als die klip nog een beetje te moeilijk te omzeilen is, dan kunnen de Franse en Vlaamse Gemeenschap misschien de krachten bundelen om de topwerken uit de Belfiuscollectie in België te houden. De suggestie van ex-cultuurminister Bert Anciaux (sp.a) om het Vlaamse Topstukkendecreet ook in Brussel toepasbaar te maken, is de logica zelve. Of ligt Brussel niet meer in Vlaanderen?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234