Vrijdag 03/12/2021

ReportageCuba

Cuba worstelt met corona-uitbraak, en die legt alle zwakke plekken van het land bloot

Een Cubaan loopt voorbij een poster van wijlen Fidel Castro in Havana. Beeld AFP
Een Cubaan loopt voorbij een poster van wijlen Fidel Castro in Havana.Beeld AFP

Als vanuit het niets klom Cuba de afgelopen weken naar de top van de wereldwijde coronalijsten. Elke dag raken negenduizend Cubanen besmet met de deltavariant, gemiddeld overlijden dagelijks volgens officiële cijfers tachtig mensen. De coronagolf duwt het Cubaanse zorgstelsel voorbij zijn grenzen en stelt de autoritaire staat voor zijn zoveelste uitdaging tijdens de pandemie.

Cubaanse zorgmedewerkers schetsen in online verspreide noodkreten een situatie die doet denken aan het Italiaanse Bergamo begin vorig jaar of het Braziliaanse Manaus afgelopen najaar. “De ziekenhuizen zijn overbelast, zieken moeten uren wachten op behandeling, er zijn te weinig covidtests, basale medicijnen ontbreken, we komen ambulances tekort”, staat in een van de boze brieven. Familieleden van overleden patiënten delen op sociale media beelden van geliefden die nergens terechtkonden of stierven door een gebrek aan medische zuurstof.

Vorige week haalde premier Manuel Marrero Cruz zich de woede van de Cubaanse artsen en verpleegkundigen op de hals. “De tekorten in de zorg zijn minder groot dan het aantal klachten dat we krijgen over het zorgpersoneel”, zei hij op 10 augustus, nog geen maand nadat duizenden Cubanen de straat opgingen om te protesteren tegen schaarste en overheidsrepressie. Hij ontketende met zijn sneer een nieuw protest, dit keer online.

Ruim twintig zorgmedewerkers publiceerden een video waarin ze het opnamen voor hun collega’s. “Het instorten van ons zorgstelsel is niet de schuld van medici”, zeggen ze een voor een. Anderen schreven woedende epistels tegen Cuba’s machtigste politici. “Minister Marrero, waarom vraagt u niet aan het ministerie van Binnenlandse Zaken of zij de helft van hun duizenden patrouilleauto’s kunnen uitlenen als ziekenvervoer?”

De staat reageerde vervolgens met de implementatie van een wet die onlinekritiek tot misdrijf maakt. Een ogenschijnlijk overbodige wet, de overheid duldde al geen tegenspraak. Meerdere artsen werden na hun onlinebeklag naar huis gestuurd. Maar extra censuur was niet de enige overheidsreactie op het zorgprotest. Terwijl het regime met de ene hand een klap uitdeelde, gaf het met de andere een schouderklop. President Miguel Díaz-Canel bedankte begin deze week het zorgpersoneel voor zijn ‘patriottisme’.

De boze berichten uit de ziekenhuizen geven een inkijkje in een systeem dat een sluimerende epidemie aankon, maar uiteindelijk werd overrompeld door een razendsnel aanzwellende golf. In de wereldwijde covidgrafieken bewoog de Cuba-lijn zich tot dit voorjaar comfortabel dicht langs de x-as, maar sinds eind juni schieten de Cubaanse cijfers vrijwel alle andere covidcurves voorbij. Cuba’s epidemie, relatief naar bevolkingsgrootte, is inmiddels een van de heftigste wereldwijd.

Cuba’s zorgstelsel is gebouwd op preventie, zegt de in Brazilië woonachtige Cubaanse viroloog Amilcar Perez-Riverol. “In de tweedelijnszorg, de behandeling, daar zitten de tekorten, het gebrek aan medicijnen, medici, infrastructuur.” Een vaccinatiecampagne met eigen vaccins lijkt zijn eerste vruchten af te werpen in hoofdstad Havana, waar de situatie minder heftig is dan op het platteland, zegt de wetenschapper. Maar de staat kampt met een tekort aan naalden en kan nauwelijks opprikken tegen de besmettingen. Pas een ruime kwart van de 11 miljoen Cubanen is volledig ingeënt.

Preventie lukte lange tijd dankzij vrijheidsbeperkingen en voorzorgsmaatregelen die werkten tegen de eerste versies van het virus, maar niet bleken opgewassen tegen de deltavariant, zegt Perez-Riverol. Bovendien dwong de krimpende Cubaanse economie de overheid tot het versoepelen van maatregelen, delen van het land gingen weer open voor toeristen. “De grote schaarste liet een klassieke lockdown niet toe.”

De pandemie toont de zwakke plekken van een stelsel dat al jaren met tekorten kampt, zegt ook de Cubaanse wetenschapper David Fernandez Rivas, die aan de Universiteit Twente onderzoek leidt naar vaccineren zonder injectie. “Veel ziekenhuizen verkeerden al in slechte staat. Covid heeft bestaande problemen enkel vergroot.” Het Amerikaanse handelsembargo, bijna even oud als de Cubaanse revolutie zelf, drukt in tijden van nood extra zwaar op het land, stelt hij.

Toen Cuba nog Sovjetsubsidies ontving, beschikte het socialistische eiland over fantastische ziekenhuizen en medische opleidingen, vertelt de wetenschapper. Cubaanse medici verwierven wereldfaam dankzij medische missies en zijn nog steeds een belangrijke inkomstenbron voor de staat. Honderden artsen die tot voor kort in het buitenland de pandemie hielpen bestrijden, zijn de afgelopen tijd teruggeroepen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234