Woensdag 18/09/2019

Cuba is de sigaar

'In dit soort droogschuren hebben vele jonge Cubanen de eerste keer seks gehad', zegt Raúl Izquierdo. 'Kleine Raúl', zoals zijn collega-gidsen hem noemen, is meegereisd naar Pinar del Rio, de vermaarde tabaksstreek in het westen van Cuba. We zijn er te gast op het erf van de 59-jarige Pancho Cuba, van wie de grootvader op dezelfde grond al tabak kweekte. In de houten droogschuur, waar spaarzaam licht naar binnen komt, turen we naar de tabaksbladeren die tot in de nok op stokken hangen te

drogen.

door Eric Bracke

Om de mond van Raúl speelt een vage glimlach. "Vroeger moesten scholieren anderhalve maand bij de tabaksboeren gaan helpen. We waren vijftien of zestien jaar en voor het eerst lange tijd van huis. We kropen met de meisjes op de balken van de droogschuur. Je begrijpt dat de boeren ons liever zagen gaan dan komen." Gelukkig voor Pancho Cuba en zijn collega's bestaat de regeling al jaren niet meer. Pancho Cuba stelt nu op de vijf hectare die hij bewerkt, zeventwintig mensen tewerk. "Eigen mensen", benadrukt hij trots. Andere telers krijgen soms arbeidskrachten van de overheid toegewezen, maar daar is Pancho niet happig op. "Mijn mensen hoeven geen ingenieursdiploma's, als ze maar vertrouwd zijn met de tabaksteelt. Als iemand bladeren beschadigt door onkunde word ik boos. Want tabak kweken is arbeidsintensief en duur."

Ondertussen arriveren de arbeiders op het erf. In hun gescheurde lompen zien ze er deerniswekkend mager uit. Anders dan hun baas hebben ze geen grote, gevulde koelkast in de keuken staan. Maar een sigaar tijdens de schaft onder de koningspalmen ontzeggen ze zich niet. Ondertussen zijn vrouwen in de verste droogschuur met naald en draad bezig versgeplukte tabaksbladeren in paren samen te binden, vijftig per stok. Een vrouw met krulspelden in haar haar werpt ons een franke blik toe. Het is duidelijk dat het machismo in de Cubaanse maatschappij niet heeft geleid tot onderdanige vrouwen.

Voorbij de droogschuren van Pancho Cuba ligt een veldje met prei, pompoenen en maïs. Ook op de tabaksvelden zullen weldra andere teelten verschijnen. Uiteindelijk duurt de cyclus op het veld, van het planten tot het plukken van de tabaksplanten, maar goed tachtig dagen. De bovenste bladeren, die het laatst worden geplukt, geven de meeste smaak aan de sigaren. Maar het geheim van de havanna zit in de assemblage van bladeren van verschillende plukken die ook nog eens in ouderdom en rijpingsgraad variëren. Door na de oogst soya, bonen of maïs op de tabaksvelden te telen, brengt Pancho Cuba de fosfaten en nitrieten op natuurlijke wijze in balans.

Pancho leidt ons naar een tabaksveld naast zijn erf dat met witte jute is overspannen. Hier groeit een ander soort tabaksplant dan die op de open velden. De bladeren van deze planten zijn voorbestemd om als dekblad voor de sigaren te dienen. Voor de smaak spelen ze nauwelijks een rol maar het is heel belangrijk dat ze gaaf blijven. De overspanning geeft hen de vereiste schaduw en beschut hen tegen zware regenval en windvlagen. De gedroogde tabaksbladeren van de boeren gaan naar grote opslagplaatsen voor de fermentatie. Na bevochtiging zweten ze tijdens het fermentatieproces hun bittere stoffen uit en worden milder en ronder van smaak. Na minimum zes maanden, maar meestal na meer dan twee jaar rijpen zijn de tabaksbladeren klaar om in de sigarenfabriek gerold te worden.

In de fabriek H.Upmann in een buitenwijk van Havana komen de bedwelmende aroma's ons al op de trap tegemoet. Even alomtegenwoordig zijn de stichtende spreuken van Fidel Castro. Ook op de prikborden eisen krantenknipsels over 'el Comandante en Jefe' de meeste plaats op. Algemeen directeur Brown heeft nog wat anders dan slogans in petto om zijn meer dan 600 werknemers te stimuleren. "We garanderen onder meer het gratis transport van onze arbeiders naar de fabriek", zegt de grote zwarte man die in 2005 opklom tot de hoogste post. Openbaar vervoer is inderdaad een van de knelpunten in het huidige Cuba. Overal staan lifters langs de kant van de weg en veel Cubanen hebben de grootste moeite om dagelijks op hun werk te geraken. De afgedankte bussen van De Lijn, die Stevaert aan Fidel cadeau deed, zijn slechts een druppel op een hete plaat. Behalve vervoer verschaft sigarenfabriek H.Upmann de werknemers ook voedsel en ze waakt over hun gezondheid.

Bij H.Upmann fabriceren ze niet alleen eigen merken, waar Che Guevara en de Amerikaanse president John F. Kennedy verzot op waren. Ook een deel van de andere vermaarde havanna's worden er gerold. Daarvoor moeten de sigarenmakers uiteraard de voorgeschreven blend van het merk nauwgezet respecteren. Zo bestaat een Cohiba altijd uit tabak van de beste plantages, waartoe zeker die van Pancho Cuba, Alejandro Robaina en Antonio Paz behoren. Hun sigaren hebben drie in plaats van de gebruikelijke twee fermentaties ondergaan. Het merk Cohiba - 'sigaar' in een inheemse indianentaal - werd eenenveertig jaar geleden bedacht door wijlen Celia Sanchez, Fidels levensgezellin. Castro zelf rookte Cohiba's tot hij midden jaren tachtig zijn verslaving overwon. Hij noemde het later, wellicht met enige ironie, het zwaarste offer dat hij voor het vaderland had gebracht. Van Sanchez' oorspronkelijke idee om alleen vrouwelijke rollers tewerk te stellen, is in de Laguito-fabriek van Cohiba niet veel meer te merken. De tijd staat niet stil en zoals van een dynamisch merk verwacht kan worden, lanceert Cohiba met de regelmaat van de klok een nieuw 'model'. Het nieuwste heet de Maduro 5: een sigaar met een donker dekblad dat vijf jaar heeft gerijpt.

Gesorteerd in stapeltjes arriveren de tabaksbladeren in het hart van de fabriek, de grote zaal waar de torcedoras aan hun roltafels zitten. Eerst frommelen ze drie bladeren van verschillende pluk en kleur in elkaar en vervolgens geven ze het binnenwerk structuur door het in een binnenblad of capote te rollen. Nadat deze embryonale sigaren enige tijd in de pers hebben gezeten, gaat er nog een gaaf, elastisch buitenblad of capa overheen. Aan het mondeinde plakt de roller met natuurlijke lijm een mooi hoedje en snijdt de sigaren tot slot op maat. De dijen van de Cubaanse schonen komen er dus niet aan te pas. Wel waar is dat er vooraan in de zaal nog altijd plaats is voor een voorlezer. Merken zoals Romeo y Julieta en Montecristo, de favoriete sigaar van muzieklegende Compay Segundo, danken trouwens hun naam aan de populariteit onder de rollers van de gelijknamige werken van Shakespeare en Dumas.

Twee jaar geleden kon Tony Hoevenaars van Cubacigar, de importeur van Havanna's in de Benelux, bij een bezoek aan H.Upmann meeluisteren naar de The Da Vinci Code van Dan Brown, maar van een Da Vincihavanna is ondertussen nog geen sprake. Ook de krant, vakbondsberichten en adviezen voor hiv-preventie worden vooraan afgedreund door de lector.

Benaida Diaz, verantwoordelijk voor de kwaliteitscontrole bij H.Upmann, leidt ons naar de kamer waar de sigaren met een zogenaamde trekmachine worden getest. De machine speelde een belangrijke rol in de kwaliteitsverbetering van de havanna's van de laatste jaren. Sigaren die niet goed blijken te trekken worden hier verder ontleed. Als blijkt dat nog meer sigaren van een bepaalde roller slecht zijn gemaakt, kan het de betrokken werknemer zijn bonus kosten. De goedgekeurde sigaren verdwijnen niet zomaar in kistjes. Escogedores waken erover dat alle sigaren in elk kistje een egale tint hebben - sorteerders hanteren 60 verschillende kleurgradaties. Catadores of sigarenproevers doen finaal nog een steekproef.

Een sigarenroker die weet hoe een havanna totalmenta a mano gemaakt wordt, en hoeveel handen eraan te pas komen, geniet bewuster. Op de gala-avond dat het negende Festival del Habanos afsluit, is het plezier te snijden: jaren zweet en vakmanschap gaan op in een dik rookgordijn. Meer dan duizend aficionado's, importeurs en verkopers van havannasigaren van over de hele wereld zitten na een week van lezingen, productlanceringen en bedrijfsbezoeken aan de dis verenigd. Na elke gang komen Cubaanse modellen met eindeloze benen een sigaar aanbieden.

Wat op het bord komt, is bereid onder leiding van de Ieperse Anne Lauwers (52). Al meer dan zeven jaar is zij de chef-kok van de Havanna Club, een prestigieuze residentie aan het strand van Havana. Fidel kwam er voor zijn operatie steevast met elk hoog bezoek dineren. Zelf zegt Lauwers, die in een vroeger leven als celliste de kost verdiende, dat ze de Cubanen het verschil heeft geleerd tussen eten en degusteren. Voor de gala-avond van het sigarenfestival heeft ze als hoofdgerecht stoofvlees op het menu gezet. Dat is net als tomatensoep met balletjes een van de lievelingsgerechten van de president. Maar de bedlegerige comandante kan er niet van genieten. Ook voor zijn operatie liet hij het al enkele jaren afweten op de gala-avond van het festival. Maar tot vorig jaar tekende Castro wel nog trouw de humidors die op het einde van de avond worden geveild ten voordele van de Cubaanse gezondheidszorg. Humidors zijn kastjes om sigaren in goede klimatologische omstandigheden te bewaren. Ze kunnen bescheiden zijn of de vorm aannemen van heuse meubelstukken of sculpturen, zoals de exemplaren die hier onder de hamer gaan. Dat ze dit keer niet de handtekening dragen van de Cubaanse president, schijnt de bieders niet te deren. De Britse veilingmeester hamert een Cohibahumidor gevuld met exclusieve sigaren af op 270.000 euro. Dat is slechts 10.000 euro minder dan voor het gehandtekende topstuk van vorig jaar. Met Fidel gaat het niet goed, maar de havanna heeft nog een toekomst. Ondanks accijnsverhogingen en antirookmaatregelen wint de sigaar veld. "Doordat mensen verplicht worden minder te roken, willen ze beter roken", zegt Tony Hoevenaars. De Belgen weten een goede havanna al langer te appreciëren, maar de Nederlanders, die een eigen sigarenindustrie hebben, zijn aan een inhaalbeweging begonnen. Toch heeft ook de Belgische markt zijn plafond nog niet bereikt. Wereldwijd wagen trendy dertigers, mannen en vrouwen, zich immers aan de betere sigaar. Het cliché van de industrieel in driedelig pak met een knots van een sigaar in de mond is achterhaald. Twee jaar geleden belichaamde filmster Jeremy Irons op het zevende Festival van de Havanna de nieuwe filosofie met de gevleugelde woorden: "Een sigaret roken is als seks, een sigaar is de liefde bedrijven".

Terug in het historische Nacional Hotel loop ik die nacht nog even de boulevard el Malecón op. Op de muur zitten paartjes over zee te turen. Een man die een vlam onder mijn gedoofde Hoyo de Monterrey houdt, vraagt waar ik vandaan kom en haalt daarop zijn beste Frans boven. "Dieu est un fumeur de havanes", zegt hij. "C'est lui-même qui m'a dit que la fumée envoie au paradis." Jezus, denk ik, een kwibus met een rechtstreekse lijn met god, en ik maak me uit de voeten. Pas honderd meter verder realiseer ik me dat het een citaat moet zijn uit dat liedje van Serge

Gainsbourg. n

Sigarenkunst

Eric Verrue, uitbater van het Brugse Havana House, was tijdens het Festival del Habano voor de 26ste keer in Cuba. Hij gaf ons vijf tips om optimaal van een havanna te genieten.

1Kies een sigaar die bij je persoonlijkheid past. Als je groot en zwaar bent, zal een robusto, met een dik en kort formaat, beter bij je passen dan een lange slanke lancero. Hou bij de keuze van het formaat ook rekening met de tijd die je hebt om de sigaar rustig op te roken.

2Een goede sigaar is niet te strak gerold. Voel vooraf of de sigaar elastisch is als je er zachtjes op drukt.

3Neem tijd om de sigaar aan te steken. Een sigaar die niet gelijkmatig brandt, bederft de pret. Draai het uiteinde van de sigaar rond in de vlam zodat ze overal schroeit. Steek de sigaar tussen je lippen en trek ze met de vlam een beetje lager op gang. Blaas op het smeulend uiteinde zodat je een mooi gesloten vuurkringetje hebt.

4Rook de sigaar rustig en met kleine pufjes, hard trekken is minder smakelijk. Behoud de askegel zolang hij niet dreigt te vallen. De as verzacht de smaak.

5Tik niet hard op het dekblad om de as te laten vallen. Nadat een sigaar rookplezier verschaft heeft, verdient ze om waardig te eindigen. Leg ze in de asbak in plaats van ze kapot te drukken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234