Zaterdag 27/02/2021

Bevroren land

Cuba, de strijd, door de lens van fotograaf Carl De Keyzer

Baracoa, 2015. Carl De Keyzer:
Baracoa, 2015. Carl De Keyzer: "Toen Obama izjn woorden 'Todos somos Americanos' uitsprak, dacht ik even: 'shit, ik ben te laat'."Beeld Carl de Keyzer

'L'histoire se répète', zegt Carl De Keyzer. Die zich herhalende geschiedenis van inzakkende systemen legt de fotograaf graag vast. Na, onder meer, de Sovjet-Unie en China, ging De Keyzer naar Cuba. Net voor Obama en de Stones dat doen.

Hij reed over de Carretera Central, "een beetje de E40 van Cuba", die La Fé met Baracoa verbindt. Een lange lege weg van 777 mijl, soms met zes baanvakken, op z'n Sovjets. "Zo konden ze de tanks snel verplaatsen." Plots, na een uur rijden zonder iemand te zien, zat een familie midden op de weg te picknicken. "Mijn gids vond dat normaal", zegt de Magnum-fotograaf. "Er is toch plaats genoeg", zei hij.

Wat is normaal in Cuba? De lange rij voor bijna gratis Coppelia-ijs herkende De Keyzer uit de oude Sovjet-Unie waar hij in '88 en '89 was. "Het volk moet suiker krijgen en voor 5 pesos of 1/5 CUC, de munt waarmee je als toerist moet betalen, heb je een Coupe Hélène met banaan. Maar dat is dus echt Sovjet en je ziet dat ze dat hele systeem naar Cuba hebben geëxporteerd. Fidel had daar niet veel aan te koeken."

Het is typisch voor De Keyzer om naar zo'n systeem te kijken. Hij ziet hoe de mens zich weert, en verweert. Hoe het land evolueert en of de leider zich misschien geneert. Eerst was er de Sovjet-Unie. Dan God, Inc. - in Amerika: "Ook religie is een systeem." Hij reisde naar het uitgemergelde Congo en bracht met Moments Before the Flood de kusten van Europa in beeld, voor die verbrokkelen door het wassende water.

Cuba, la lucha, is misschien wel een eigen 'moment before the flood'. Er waren al toeristen, maar consul Benoît Standaert raadde hem aan naar het einde van Varadero te gaan, waar een nieuwe jachthaven werd gebouwd. "Er is plaats voor 1.200 jachten, er liggen er vier nu, en daarrond ligt een Amerikaans dorp met winkels vol Dior en Swarovski en de mooiste meisjes. Maar er is geen klant. De foto die ik er maakte, is niet mijn beste, maar kijk naar die neanderthaler vol tattoos die er rondloopt. What the fuck, zie je hem denken. Maar ik denk dat de speech van Obama niet uit de lucht viel. Dit bouw je niet in een jaar: ze wisten het."

null Beeld Karoly Effenberger
Beeld Karoly Effenberger
Havana, 2015. Beeld Carl de Keyzer
Havana, 2015.Beeld Carl de Keyzer

Contrarevolutie

Cuba zat al lang in De Keyzers schuif, van op een afstand zag hij de geleidelijke omwenteling zoals in China gebeuren. "De mensen zijn het beu en moe, maar hebben de kracht niet meer voor de contrarevolutie. Maar toen Obama zijn woorden uitsprak ("Todos somos Americanos") dacht ik even: shit, ik ben te laat. Het is een bevroren land. De Sovjet-Unie was er in '88 beter aan toe dan Cuba nu. Het is een verweerd eiland. Zoals het communisme dat is."

Maar hij was net op tijd en ook dat is historisch. Op 9 november 1989 werd Homo Sovieticus voorgesteld in Amsterdam: toevallig die avond viel de Muur van Berlijn. Nu is er dit boek. Volgende week komt Barack Obama naar Cuba en een week later treden de Rolling Stones in Havana op. "De geschiedenis herhaalt zich ook daarin. Na de val van de Sovjet-Unie kwam Paul McCartney er optreden."

Cuba en Havana zijn platgefotografeerd en De Keyzer zegt de clichés niet te hebben vermeden. Maar La lucha ("ook de naam van een doe-het-zelfketen waar je behangpapier en cement kunt kopen") toont niet alleen de oude auto's. Hij wilde eigenlijk alleen binnenkijken. "Maar na een week had ik vijftien portretten en de armoede is zo groot dat ik een boek dreigde te maken vol miserabilisme. Terwijl ik meer van metaforen houd."

Een fotograaf zonder scrupules zou dat tonen, maar De Keyzer herinnerde zich de kritiek op zijn foto's uit Congo. Te veel in the face wilde hij niet. "Ook met metaforen kun je laten zien hoe het systeem faalde. Dat deed het, zeker op het vlak van gezondheid. Ik ben in geen enkel ziekenhuis binnengeraakt. Het onderwijs is wel hoogstaand. Maar de accommodaties zijn verschrikkelijk. Ché kende niks van economie."

Cuba telt veel karkassen. Dure hacienda's en paleizen die na de revolutie halsoverkop verlaten werden, de rijke bewoners lieten de sleutels aan de chauffeurs en concierges en riepen: "Over een halfjaar zijn we terug!" Zes maanden werden 56 jaar. "Letterlijk elke dag stort een huis in Havana in. Maar op marktjes zie je nu vrouwen die huizen te koop aanbieden voor 800.000 dollar. Investeer je, dan krijg je daar een nieuw Venetië. Helaas verdienen de mensen 50 dollar per maand."

Piñar Del Rio, 2015. Beeld Carl De Keyzer
Piñar Del Rio, 2015.Beeld Carl De Keyzer
Varadero, 2015. Beeld Carl De Keyzer
Varadero, 2015.Beeld Carl De Keyzer

Gefaald idee

Hij heeft goed gekeken en Cuba, la lucha, een woord dat vooral viel nadat Rusland zich in '94 van het eiland terugtrok, geeft een beklemmend beeld van een gefaald idee. Drie maanden volstonden voor deze gedachte: "Het was een misdaad om het communisme te installeren in Cuba. Al ken ik de voordelen van het systeem, maar dit zou een prachtig eiland moeten zijn en na 56 jaar moet het volledig heropgebouwd worden. Ik ben tegen dictators en Batista was corrupt en moest weg. Maar soms kun je je, zoals nu wat betreft het Midden-Oosten, afvragen of het niet béter was nog éven Moebarak te dulden en een zachtere overgang zonder revolutie te maken. Dat geldt ook voor Cuba."

Voor De Keyzer trokken van Magnum ook Steve McCurry, David Alan Harvey en Nikos Economopoulos naar Cuba. Er zijn prachtige boeken van de campo door Ernesto Bazan. Maar niemand zag de man die in een hacienda op een piano tokkelt met in zijn rug uitgeklede stoelen, het cruiseschip in de haven en de boekenmarkt aan het fort van Havana waar je voor 1 peso een kopie van Dostojevski vindt. Daarvoor moesten de ogen van De Keyzer naar Cuba.

Cuba, la lucha, Lannoo, 176 p., 49.99 euro. Van 18 maart tot 15 mei loopt de tentoonstelling van Carl De Keyzers foto's in de Roberto Polo Gallery in Brussel. www.robertopologallery.com

Havana, 2015. Beeld Carl De Keyzer
Havana, 2015.Beeld Carl De Keyzer
Havana, 2015. Beeld Carl de Keyzer
Havana, 2015.Beeld Carl de Keyzer
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234