Vrijdag 12/08/2022

Vijf vragen

Cruciale fase in de oorlog: Russen maken zich op voor de beslissende slag. ‘Het wordt lange, uitputtende ellende’

Rook boven Roebizjne, een stad in de Donbas regio, 7 april 2022. Beeld AFP
Rook boven Roebizjne, een stad in de Donbas regio, 7 april 2022.Beeld AFP

Oekraïne en Rusland bereiden zich op voor op de beslissende slag van de invasie. Het verwachte offensief in het oosten moet Poetins oorlog redden. Worden de Oekraïners snel onder de voet gelopen of weten ze ook hier de Russen van zich af te houden? Vijf vragen over ‘Operatie Donbas’.

Stieven Ramdharie

In welke fase van de oorlog zitten we nu?

“Een cruciale fase in de oorlog”, zo noemt NAVO-baas Jens Stoltenberg de strijd binnenkort in het oosten en zuiden. Poetin heeft tot nu toe zijn zin niet gekregen. Zijn blitzkrieg is uitgelopen op een faliekante mislukking. Het leger van ’s werelds grootste kernmacht moest bij Kiev de aftocht blazen richting Wit-Rusland. De inwoners van de Oekraïense hoofdstad kunnen een klein beetje op adem komen.

Ook in het oosten en zuiden is het Kremlin op zijn nummer gezet. Marioepol is weliswaar bijna van de kaart geveegd, maar ook hier weten de Russen geen militaire doorbraak te forceren. Het Oekraïense leger is na 44 dagen oorlog flink gehavend, maar nog altijd op de been, mede dankzij de westerse militaire hulp.

Oekraïne heeft moeten toezien hoe aanzienlijke delen van het land kapot werden geschoten en gebombardeerd en dat ruim vier miljoen inwoners op de vlucht sloegen. Aan de andere kant hadden weinig Oekraïners op 24 februari, toen de eerste raketten insloegen, kunnen bevroeden dat ze Rusland zo lang zouden trotseren. Maar het is ze gelukt. Het getergde Moskou is er nu op gebrand, na een strategische koerswijziging, om alsnog resultaat te boeken. Met de inname van de Donbas en vestiging van een landverbinding met de Krim, via Marioepol, kan Poetin alsnog de overwinning uitroepen.

“Poetin heeft een succes nodig”, zegt de Nederlandse hoogleraar oorlogstudies en voormalig F-16-vlieger Frans Osinga. “Wat het Russische leger tot nu toe heeft laten zien, is een blamage. In de eerste weken waren er zoveel blunders op tactisch niveau, onder andere de slechte coördinatie van de operaties op de grond en in de lucht. Met de wijziging van de strategie, werd dit echec erkend. Met een succes in het oosten en het zuiden kan hij zeggen dat hij de ‘demilitarisering’ van Oekraïne heeft bereikt. En dat hij heeft gezorgd, met de terreinwinst, voor de wens van een ‘Nieuw Rusland’. Hiermee kan hij thuiskomen.”

Hoe snel kunnen de Russen hun offensief beginnen?

Als we de pro-Russische video’s op Telegram moeten geloven, zou dat al heel snel kunnen zijn. Te zien is hoe Russische militairen per trein in de Donbas aankomen en zelfs al posities hebben ingenomen. De video’s zouden de afgelopen dagen zijn gemaakt. Volgens het Oekraïense bestuur van Loehansk bereiden de Russische eenheden die al in het pro-Russische deel van de Donbas zijn, zich voor op een offensief dat over drie of vier dagen zou beginnen.

De oproep van gouverneur Sergej Gajdaj en van vicepremier Irina Veresjtsjoek aan de bevolking van de Donbas om te evacueren, duidt er ook op dat de strijd snel kan losbranden. De kans is echter klein dat de Russen, die inmiddels al genoeg militaire tegenslagen te verwerken hebben gehad, zonder extra versterkingen in de aanval zullen gaan.

Volgens de VS en de Navo zullen de meeste militairen die de afgelopen tijd de regio Kyiv verlieten, binnenkort naar de Donbas worden overgebracht. Het gaat om zo’n veertig gevechtseenheden, van elk duizend soldaten, die nu in Belarus bijkomen van de gevechten. Tot donderdag waren er volgens het Pentagon geen militairen van deze eenheden naar de Donbas gestuurd.

Hoelang duurt het voor de versterkingen in de Donbas zijn?

Dat hangt ervan af hoe zwaar gehavend de eenheden in Wit-Rusland zijn. “Ze moeten eerst hun wonden likken”, zegt Pieter Cobelens, oud-directeur van de Nederlandse militaire inlichtingendienst MIVD. Daarvoor was hij als directeur Operaties van Defensie verantwoordelijk voor de uitzendingen naar Irak en Afghanistan. Cobelens: “Als de helft van de manschappen of het materieel ontbreekt, vanwege de verliezen die zijn geleden bij de strijd de afgelopen weken, dan kan het nog enige tijd duren. Maar niet heel erg lang. Binnen een paar weken zouden ze weer inzetbaar kunnen zijn in de Donbas.”

“De soldaten moeten weer op krachten komen en bevoorraad worden”, aldus generaal buiten dienst Tom Middendorp, tot 2017 de hoogste baas van de Nederlandse krijgsmacht en ooit commandant van Taskforce Uruzgan. “Afhankelijk van de verliezen moeten er nieuwe eenheden gevormd worden. Als ze versterkt zijn, moeten ze via Rusland naar de Donbas worden overgebracht, een afstand van zo’n 1.000 kilometer. In het gunstigste geval duurt dit dagen, maar het kan ook een paar weken in beslag nemen voor ze er allemaal zijn.”

Wat zal de Russische strategie zijn?

Verwacht wordt dat het Russische leger, gesteund door 30.000 pro-Russische separatisten in de Donbas-republiekjes Loehansk en Donetsk, het Oekraïense leger zal proberen te omsingelen. Deze omsingeling van de naar schatting 40 duizend Oekraïense soldaten moet het mogelijk maken om de rest van de Donbas in te nemen. Rusland claimt nu 54 procent van Donetsk in handen te hebben en 93 procent van Loehansk.

Oekraïense militairen in Severodonetsk, in Donbas. Beeld AFP
Oekraïense militairen in Severodonetsk, in Donbas.Beeld AFP

Cruciaal voor de omsingeling is de inname van de stad Slovjansk, ten noordwesten van de Donbas. De Russen maken zich op om vanuit Izjoem, dat vorige week werd ingenomen, op te rukken naar Slovjansk. “De volgende cruciale slag van de oorlog”, zo wordt de strijd om Slovjansk genoemd door de Amerikaanse militaire denktank Institute for the Study of War, die de oorlog nauwgezet volgt. “Als het Russische leger er niet in slaagt om Slovjansk te veroveren, zal de Russische campagne om Loehansk en Donetsk helemaal in te nemen waarschijnlijk mislukken.”

De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Dmytro Koeleba waarschuwde donderdag dat de strijd zal lijken op de gevechten in de Tweede Wereldoorlog, met de inzet op open terrein van duizenden tanks, pantservoertuigen, artillerie en vliegtuigen.

Maakt het Oekraïense leger wel een kans?

Middendorp denkt niet dat het Oekraïense leger onder de voet wordt gelopen. “Oekraïne heeft in de Donbas de sterkste eenheden gelegerd”, zegt hij. “Ze hebben ook het voordeel dat ze zich kunnen bevoorraden, nu de Russen zich voorbereiden op de aanval. Het Oekraïense leger zal zich niet zonder slag of stoot overgeven. Dit gaat lang duren.”

Volgens Middendorp, die ook directeur Operaties was, zullen de Russen lering trekken uit de strijd die ze hebben gevoerd. “Ze zullen proberen niet dezelfde fouten te maken”, aldus de oud-generaal. “Het Russische leger beschikt ook over militaire middelen die ze tot nu toe niet hebben ingezet, zoals zware bommen. Ze gaan zich richten op het afsnijden van de Oekraïense aanvoerlijnen, onder andere vanuit Kiev. Maar de noordelijke grens van de Donbas is 400 kilometer lang. Dat grendel je niet zomaar af.”

Ook Cobelens denkt dat de oorlog nog lang niet is afgelopen. “Het gaat een lange, uitputtende ellende worden” betoogt de voormalige spionagebaas. “Ik betwijfel of Oekraïne nu aan het eind van z’n Latijn is. De Oekraïeners beschikken nog over genoeg militaire middelen. En ze hebben laten zien dat ze bereid zijn om te vechten. Het zal zeker niet zo zijn dat het Russische leger straks de Donbas binnenwandelt en op 9 mei, wanneer Poetin naar verluidt de oorlog afgerond wil zien, de vlag zal hijsen. Als ik president Zelensky was, zou ik nog even wachten met de onderhandelingen. Zijn leger houdt nog stand en er zijn zware wapens uit het Westen onderweg. Dit is niet afgelopen in de komende weken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234