Woensdag 21/10/2020

Interview

Crombez: "Hoe we vandaag aan politiek doen, is ouderwets"

'Mijn eerste prioriteit is de sp.a weer sterker maken', zegt de nieuwe socialistische voorman.Beeld Wouter Van Vooren

Exit Bruno Tobback, enter John Crombez. In een eerste gesprek toont de nieuwe voorzitter zich meteen ambitieus. Sp.a moet weer minstens 20 procent halen. Mét Frank Vandenbroucke, en zonder bedrijfswagens.

Een zomerse zondagmiddag in de parochiezaal van Gelrode, nabij Aarschot. De lokale sp.a heeft de eer en het genoegen de zopas verkozen voorzitter van hun partij te begroeten op hun jaarlijkse barbecue. De voorzitter drukt er handjes, drinkt een pintje, en prikt gezellig een vorkje mee. Waarna hij zich - iets minder gezellig, misschien - op de rooster laat leggen door deze krant.

Nog heel even over het verleden, en de vorige voorzitter. Bij ons weten is het in de politieke geschiedenis van dit land nooit eerder voorgevallen dat een kandidaat-voorzitter zo weinig stemmen haalde. Zelfs Erik De Bruyn deed - beetje blamerend toch - beter.
"Eerlijk gezegd: met dat soort overwegingen ben ik nog niet bezig geweest. Het is ook niet belangrijk. Wat telt is dat ik het gevoel heb dat alle leden de bladzijde hebben omgeslagen. Ik heb het zaterdag heel duidelijk gevoeld: iedereen is opgelucht dat dit hoofdstuk voorbij is. Ook de leden die voor Bruno hebben gestemd."

U geeft geen antwoord op de vraag.
"Dat is waar. Ik heb ook geen zin heb om die vraag te beantwoorden. Bruno heeft dit allemaal heel sportief gespeeld, waarom zou ik het anders doen?"

Wat kan Tobback nog betekenen voor de partij? U kunt hem fractieleider maken, en zo het beeld van de sp.a als een broederlijke, vriendschappelijke partij wat herstellen. Daartegenover staat de afweging dat hij daarvoor inmiddels te slecht ligt.
"Ik geloof niet dat je met de toewijzing van één functie iets kan herstellen of, in de negatieve zin, kapot kan maken. Ik geloof wél dat Bruno in onze partij nog een belangrijke rol kan spelen. Welke? Bruno heeft al voor de verkiezing gezegd dat hij voor alles beschikbaar is en voor niks kandidaat. Dat lijkt me een gezond vertrekpunt voor een gesprek tussen ons beiden."

De toekomst van de sp.a dan. U wacht de opdracht om een socialisme uit te dragen dat zowel aantrekkelijk is voor volksmensen uit pakweg Aarschot als voor de hippe stedelingen uit Gent. Is zoiets niet tot mislukken gedoemd?
"Ik denk dat die tegenstelling minder groot is dan vaak wordt aangenomen. Ik bedoel: ik zie ook volksmensen in Gent, of hippe stedelingen in Aarschot. In onze samenleving bestaan breuklijnen, ja, maar ze liggen veel complexer dan jullie het nu voorstellen."

"Ik denk dat het veel nuttiger is om je af te vragen op welke manier al deze mensen met elkaar verbonden zijn. Vandaag zie je hoe overal in het land mensen zich verenigen rond concrete thema's die, onder meer, te maken hebben met verkeersveiligheid, schone lucht of eerlijke prijzen. Als je, zoals ik de afgelopen jaren vaak heb gedaan, hun bijeenkomsten weleens bezoekt, zie je dat alle sociologische groepen daar vertegenwoordigd zijn."

U hebt verklaard dat het socialisme 'radicaal socialistisch' moet zijn. Is dat niet gewoon een andere manier om te zeggen dat de partij linkser moet zijn?
"Ik denk niet dat we de harten van de mensen gaan veroveren door een centimeter meer naar het centrum of naar links op te schuiven. Ik geloof dat het wel kan met concrete projecten, waarin we niet bang moeten zijn voor radicale, duidelijke standpunten."

"Wij zijn een deel van ons publiek verloren omdat we over sommige thema's te veel met de handrem op hebben gesproken. Ik denk bijvoorbeeld aan sociale dumping, en Oost-Europeanen die hier ver onder de prijs komen werken. Toen ik daar enkele jaren geleden iets over zei, werd dat als een aangebrande opmerking gezien. Terwijl dat een reëel probleem is, waar we een concreet, duidelijk antwoord op moeten geven, zonder taboes."

John Crombez.Beeld Wouter Van Vooren

"Hetzelfde geldt voor de files. Die zijn in zeven jaar tijd verdubbeld. Dat is een immens probleem, dat alle lagen van de bevolking treft. Ook hier zullen we dus voor radicale oplossingen moeten kiezen."

De oplossing ligt voor de hand. Doe iets aan - ander taboe - de bedrijfwagens.
"Dat klopt. Wij moeten - zonder handrem - aan de mensen durven zeggen dat dat een slecht systeem is, en dat we daar op iets langere termijn allemaal slechter van worden."

Of dat electoraal zal lonen, is een andere vraag. Voor ontzettend veel gewone mensen maakt die bedrijfswagen een kwart van hun inkomen uit.
"Wij gaan de mensen uitleggen dat een mobiliteitsbudget en een tax shift van arbeid naar vermogen veel beter zijn voor onze maatschappij. Mensen snappen dat, daar ben ik heilig van overtuigd."

Van de vorige voorzitter komt de cynische, maar daarom niet dwaze uitspraak dat hij wist wat hij aan het milieuprobleem moest doen, maar niet wist hoe hij daarmee verkozen moest raken.
"(lacht) Gingen we het niet over de toekomst hebben? Nu, misschien gaat dit ook wel over de essentie van wat ik bedoel als ik zeg dat we radicaler moeten durven zijn. Durven wij keuzes maken die op het eerste gezicht moeilijk zijn, maar op langere termijn voor een betere maatschappij zorgen? Mijn antwoord is, volmondig, ja."

Crombez wil vooral horen wat er bij de basis leeft. 'Alleen op die manier kun je tot een algemeen gedragen standpunt komen.'Beeld Wouter Van Vooren

Misschien nog net iets delicater ligt het thema multiculturaliteit. Zoals de zusterstrijd in Antwerpen duidelijk heeft gemaakt willen de vrijzinnigen binnen uw partij weleens botsen met de leden die de multiculturaliteit vurig omarmen.
"Ook hier geloof ik niet dat de kloof zo groot is als die vaak wordt voorgesteld. Mijn running mate Stephanie Van Houtven is actief in Borgerhout, misschien wel de meest diverse plek in Vlaanderen. Het probleem zoals jullie het nu schetsen bestaat bij de lokale leden veel minder. De discussies gaan er over sluikstorten en speelpleinen, en niet zozeer over de hoofddoek achter het loket."

Een kwestie als het onverdoofd slachten bewijst het tegendeel van wat u zegt. Het is een discussie die dwars door uw partij snijdt.
"Ja, maar niet alleen de mijne. Ik zeg niet dat het makkelijk zal zijn, maar ik denk dat zulke discussies alleen maar te beslechten zijn als je ze met de hele partij voert, vertrekkend vanuit de basis, de leden. Bottom-up. Alleen zo kun je vandaag nog tot een standpunt komen dat gemeenschappelijk gedragen is. De manier waarop wij vandaag aan politiek doen, is ouderwets, en wringt met wat er in andere geledingen van de maatschappij gebeurt. Het succes van partijen als Syriza en Podemos heeft ook daarmee te maken: ze zijn op een veel hedendaagsere manier gestructureerd."

Kort samengevat wil u discussies over onverdoofd slachten op een G1000-achtige manier laten beslechten.
"Zo kun je het samenvatten. Ik kan me voorstellen dat jullie, journalisten, dat frustrerend zullen vinden, maar ik denk dat de tijd waarin de partijtop eenzijdig decreteerde wat het partijstandpunt was, al even achter ons ligt."

De leden mogen straks mee beslissen of cumul - een dada van u - in uw partij nog kan. Het is best denkbaar dat die leden het helemaal niet erg vinden dat hun burgemeester zijn zegje blijft hebben in Brussel. "Dat is mogelijk. In dat geval zitten we met een schisma in de partij. (lacht) Maar wie weet is de partij dan wel sterk genoeg om met zo'n meningsverschil om te gaan?"

U hebt eerder al verklaard dat u niet vies bent van progressieve frontvorming. Hoe ziet u dat concreet?
"Mijn eerste prioriteit is de sp.a weer sterker maken. Een ander belangrijk punt dat daarna komt, is de vraag hoe we beter kunnen samenwerken met Groen en andere progressieve groepen. Héél dringend is die kwestie niet, om de eenvoudige reden dat wij vandaag beter dan ooit met Groen samenwerken. Voor het eerst sinds lang zitten we samen op de oppositiebanken. Dat maakt het allemaal een stuk gemakkelijker. En verder ben ik het helemaal eens met wat Meyrem Almaci hierover heeft gezegd. Als het gebeurt, dan zal het niet op het publieke forum gebeuren."

Opmerkelijke verschijning gisteren was Frank Vandenbroucke. Is het oude trauma verwerkt?
"Zijn komst was voor mij een bijzonder aangename verrassing. Onze partij heeft mensen als Frank nodig. En blijkbaar niet alleen onze partij. Zoals u misschien weet, heeft de huidige regering zich op zijn nota's gebaseerd voor de pensioenhervorming."

Wat misschien wel iets zegt over zijn positie op de rechts-links-as.
"Ik zeg ook niet dat onze partij veel linkser moet worden. Ik zeg dat ze radicaler socialistisch moet zijn. Frank heeft eerder al eens precies hetzelfde verklaard."

In uw speech is misschien wel tien keer het woord 'team' gevallen. Van alle kwaliteiten die Vandenbroucke heeft, is die van teamspeler misschien niet de meest ontwikkelde.
"Wij gaan in onze partij meer aandacht besteden aan het democratische proces. Maar tegelijk moeten alle mensen in onze partij beseffen dat ze, eens er een partijstandpunt is, mee achter dat standpunt moeten gaan staan. Frank weet dat."

John Crombez.Beeld Wouter Van Vooren

Hij is tot inkeer gekomen.
"(draait met de ogen) Dat zijn wel heel zware woorden."

Welke rol ziet u Vandenbroucke straks spelen?
"Daar heb ik nog geen enkele keer met hem over gesproken. Vandaag voedt hij mee de inhoudelijke debatten. Daar is hij, zoals jullie ongetwijfeld weten, onwaarschijnlijk sterk in."

Als we het zo horen is de verloren zoon helemaal terug.
"Ja, en al veel langer dan jullie weten, trouwens."

De slotvaag nog. Of uw voorzitterschap succesvol is, weten we eigenlijk pas in 2019, als we terug mogen gaan stemmen. Vanaf welke score zal u zelf van een succes spreken?
"Ik weet dat het niet verstandig is om dit te doen, maar bon, voor wat het vandaag, op dit moment, waard is: we moeten weer de scores van een jaar of tien geleden kunnen halen, toen we goed waren voor ongeveer 20 procent."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234