Dinsdag 20/08/2019

40 jaar De Morgen

‘Critici vonden DM Wax te onhandelbaar, te frivool, te feministisch’

Cathérine Ongenae, voormalig coördinator van de weekendbijlage DM Wax. Beeld Carmen De Vos

Konden ‘vrouwelijke’ thema’s ook eens een journalistieke benadering krijgen, aub? Begin 2008 zag DM Wax het licht, een bijlage gemaakt door – maar niet alleen voor – vrouwen. Coördinator Cathérine Ongenae blikt terug. 

De wereld is aan het bewegen. De mannelijke dominantie staat onder druk en de vrouwen worden kritischer.’ Dat schreef ik op 12 september 2009 in een edito van de weekendbijlage DM Wax, waarvan ik toen chef was. Die bijlage was anderhalf jaar eerder in het leven geroepen als onderdeel van een vernieuwingsoperatie bij De Morgen. De intentie was om wat meer evenwicht tussen mannelijke en vrouwelijke thema’s te creëren, en ik mocht die missie in goede banen leiden.

Het woord ‘missie’ is niet overdreven. Ik verdroeg de manier waarop journalistieke thema’s in ‘vrouwelijk’ en ‘mannelijk’ werden onderverdeeld niet meer. Vrouwenmedia deden luchthartig aan shoppen en emoties. Analyses over de samenleving, dat was iets voor de mannelijke – of beter: ernstige – media. Ik begreep die scheidslijn niet. Voor een antropoloog vertelt de manier waarop we zorgen, eten, slapen en liefhebben evenveel als de manier waarop we onze economie organiseren en aan politiek doen. Waarom geen analyses van de liefde, of van de beauty-industrie? En werd het inmiddels ook geen tijd dat er iets werd gedaan aan het gebrek aan vrouwelijke rolmodellen in de media? Vrouwelijke kunstenaars, wetenschappers, economen, historici: ze waren er wel, maar je zag of hoorde hen zelden.

Taboe

Maar de platgetreden paden verlaten is niet gemakkelijk. Een cultuur stuur je niet zomaar bij. Het m/v-debat zinderde al onderhuids. Het manifesteerde zich in een soort van irrationele prikkelbaarheid van mannen bij het minste vermoeden dat je de barricade aan het beklimmen was. En er was schroom, dat ook. Geen groter taboe op een redactievloer dan over het kleine dagelijkse leven of over emoties schrijven.

De Angelsakische media hadden daar nochtans geen last van. The New York Times bracht al jaren de essayreeks ‘Modern Love’. The Guardian zette met de hilarische reeks ‘Slummy Mummy’ het helikopter- en ploetermoederen in de kijker. En laten we Bridget Jones niet vergeten, de fictieve wanhopige single die schrijfster Helen Fielding in de jaren 90 tot leven bracht in The Independent. Het was dus perfect mogelijk om de vrouwelijke ervaring van het leven te vatten zonder in tinten nagellak te vervallen.

Ik heb me dikwijls afgevraagd hoe die Britse vrouwen dat voor elkaar hadden gekregen. Maar ook qua coping-mechanismen bleek het Verenigd Koninkrijk een voorbeeld. Comedyseries als Absolutely Fabulous en Smack the Pony waren gemaakt door vrouwen die met alles en iedereen, maar in de eerste plaats met zichzelf, lachten. Als we Vlaanderen wilden overtuigen, zouden we zonder gêne de strijd moeten aangaan en gewapend met humor de arena betreden.

Dat deden we dus. Al moesten we best wat hordes over. Sommigen zagen in de bijlage een vehikel om tamponreclame te werven. Critici vonden ons te onhandelbaar, te frivool, te feministisch.

Ik heb toen een en ander geleerd over sisterhood. Dat het sterker wordt als je een gemeenschappelijk doel hebt, bijvoorbeeld. Geen sterker bindmiddel dan het ongelijk van de tegenstanders bewijzen. Wat ook hielp, was de kritiek als compliment lezen. Wij waren inderdaad behoorlijk ontembaar. Met ‘wij’ bedoel ik een team van vrouwelijke freelancers dat enthousiast ‘ja!’ had geroepen bij de vraag of ook zij iets ánders wilden vertellen over vrouwen. Sommigen, zoals An Olaerts en Nathalie Le Blanc, waren al ervaren rotten. Voor anderen, zoals fotografe Carmen De Vos, waren het de eerste stappen in een medialandschap waar ze vandaag niet meer uit weg te denken zijn. 

Schrijfster Fleur van Groningen, wier boek Handleiding voor het leven bij ons werd gepubliceerd als een columnreeks met vieze prentjes, is vandaag een publiekslieveling. Toen ze in Wax voor het eerst over haar hoogsensitieve aard sprak, werd daar nog lacherig over gedaan. Vandaag is Fleurs boek over HSP een bestseller en geeft ze lezingen voor uitverkochte zalen. Vrouwelijke eigenzinnigheid cultiveren, en jaren later gelijk krijgen: daar doe je het ook voor.

Blote mannen

We belichaamden de derde feministische golf, maar maakten daar niet te veel woorden aan vuil. Waar we niet aan meededen, was het slachtofferfeminisme. Ook voor het berispende vingertje waren we allergisch. Wat ons dreef was de goesting om wat onrechtvaardig was om te buigen tot iets wat constructief was. En wat werkte.

We poneerden weinig, toonden vooral de diversiteit aan vrouwen. Succesvolle vrouwen, arme vrouwen, oversekste vrouwen, vrouwen die hadden teruggevochten, transgendervrouwen, vrouwen die mooie dingen maakten, vrouwen die verdriet hadden, vergeten vrouwen, vrouwen die de wereld wilden verbeteren, vrouwen die duiven molken, zogende vrouwen, kinderloze vrouwen, vrouwen die koersen wonnen, vrouwelijke professoren, kindvrouwen, oude vrouwen, jonge vrouwen, vrouwen die de kost verdienden met hun lichaam...

Al wie om een of andere reden niet langs ‘the male gaze’ raakte, belandde op onze pagina’s. Toch was de baseline van Wax ‘Niet alleen voor vrouwen’, en geloof het of niet, veel mannen lazen graag mee. ‘Om ons beter te begrijpen’, zeiden ze. Maar wij wisten beter. Mannen zijn ook geïnteresseerd in ouderschap, weten ook wat hartenpijn is en hebben er ook baat bij als keurs­lijven worden afgegooid. 

In onze serie ‘Man in hemd’ lieten we hen zelfs letterlijk bloot gaan. Terwijl fotografe Carmen De Vos in het begin al haar overtuigingskracht nodig had om mannen letterlijk in hun onderhemd op de foto te krijgen, deden de heren na een paar maanden (haar woorden) “de deur bij wijze van spreken open in hun onderbroek”.

Plaats voor woede

De wereld verandert. Langzaam, maar toch. In 2008 reageerde historica Sophie de Schaepdrijver in Wax op het seksisme dat Hillary Clinton moest slikken tijdens haar eerste presidentscampagne. “Strijk liever onze hemden”, riepen Clintons tegenstanders. “Strijk uw hemden zelf”, brieste Sophie. Zoiets hadden we toen nog niet op de opiniepagina’s kunnen zetten. Vandaag zou dat wel kunnen.

Hoewel likes, shares en hashtags in die tijd nog niet opriepen tot actie, denk ik graag dat er sprake is van een vlindereffect. Van het stereotiepe denken zijn we nog altijd niet verlost, maar de woede die het oproept heeft intussen wel een plaats gekregen in het publieke debat. Vandaag durft bijna elk medium ernstige artikels en programma’s te maken over wat we vroeger ‘een Wax-thema’ noemden. Een veelvoud aan vrouwelijke experts en rolmodellen instrueren lezers, kijkers en luisteraars in de nuances van vrouwelijke ervaringen. De geest is uit de fles en er is geen stoppen meer aan.

De non-believers hadden dus ongelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden