Dinsdag 24/11/2020

'Crembo wordt nooit Bambi'

Vorige week maakte minister van Defensie Pieter De Crem een minitrip naar Beiroet en het zuiden van Libanon, waar Belgische VN-soldaten nog altijd de grens tussen Israël en Libanon ontmijnen. Wij reisden mee. Kris Hoflack

Woensdag

Militaire luchthaven Melsbroek. Het is wachten op de minister om op te stijgen. De Falcon 900 is een klein vliegtuig, dat doorgaans door de regering of leden van de koninklijke familie wordt gebruikt. Er is plaats voor veertien mensen en het zit afgeladen vol. Gisteren gebruikte Europees president Herman Van Rompuy het nog. Twintig meter verder wordt op het tarmac de reserve-Falcon klaargemaakt. Ministers wachten niet graag.

De minister komt met chauffeur aangereden en springt kwiek uit zijn wagen en in het vliegtuig. De Crem staat scherp. Dat zal de hele reis zo blijven. Zoals altijd - tenzij hij op het terrein is - draagt de minister een chic maatpak dat perfect past. Zijn das is perfect geknoopt. Zilveren manchetknopen zorgen voor de finishing touch.

Hoe ijdel is iemand die zo perfect uitgedost op missie vertrekt?

"Dat heeft niks met ijdelheid te maken, maar het is een vorm van respect voor de mensen met wie je omgaat. Behalve in mijn vrije tijd draag ik altijd een stropdas. Dat betekent niet dat ik geen respect heb voor mensen zonder das. Ik ga nooit af op het uiterlijk. Ik heb van mijn grootmoeder geleerd dat je altijd naar het innerlijke moet kijken. Maar er is niets verkeerd met mooi gepoetste schoenen of een perfect geknoopte das. Ik zie in het buitenland weinig belangrijke mensen die geen stropdas dragen. De T-shirt- en onderlijfjescultuur heeft vooral in Vlaanderen veel opgang gemaakt."

We hangen zeventien minuten in de lucht en Pieter De Crem spreekt al klare taal. Het is in de loop van de jaren zijn handelsmerk geworden. Vroeger zorgde dat voor opschudding binnen zijn partij en botste hij regelmatig met de partijtop. Ik herinner me een partijcongres waarop toenmalig premier Jean-Luc Dehaene ostentatief de uitgestoken hand van De Crem weigerde omdat die in een kranteninterview iets negatiefs over zijn regering had gezegd. Nu gebeurt dat veel minder.

Bent u milder geworden?

"Neen, helemaal niet. Trouwens, achteraf bekeken waren de meeste analyses die ik maakte correct. Ik vlei nooit en wil nooit gevleid worden. Dat is de enige manier om in de politiek te overleven. Je moet natuurlijk voldoende steun krijgen, maar ik heb altijd mijn gedacht gezegd. Het enige wat telt, is het aantal stemmen dat je de avond van de verkiezingen haalt. En behalve bij de laatste verkiezingen ben ik er altijd op vooruitgegaan."

Vooral uw vijanden, maar ook partijgenoten vrezen uw scherpe tong.

"Ik zeg altijd de waarheid. Ik heb een paar keer geprobeerd me in te houden, maar dat zie je meteen. Maar al die verhalen over bang zijn, vind ik overdreven. Ik hoor ook weleens zeggen dat ik veel vijanden heb, maar je moet dat met een korrel zout nemen. Ik merk dat ik op ontelbare nieuwjaarsrecepties moet gaan spreken en dat ik in de partij veel vrienden en vriendinnen heb."

Geniet u ervan tegenstanders zoals sp.a-Kamerlid Dirk Van der Maelen of Kamervoorzitter André Flahaut te jennen?

"Drie lettergrepen: ab-so-luut."

Maar u laat niemand onberoerd. Mensen zijn ofwel heel erg voor ofwel erg tegen Pieter De Crem.

"Ik vind dat een troef. Ik doe er alles aan om dat imago te behouden. Meer nog: ik koester dat zorgvuldig. Ik behoor tot geen enkele vleugel of drukkingsgroep. Ik moet niemand vragen wat ik moet doen. Ik heb nooit gelobbyd om minister te worden. Ik ben aan niemand schatplichtig. Er zouden binnen de partij meer zulke mensen moeten zijn. Als ik nu naar het partijbestuur ga, heb ik soms het gevoel dat we te weinig aan elkaar hangen."

Is dat een van de redenen waarom het niet goed gaat met de CD&V?

"Kijk, we hebben er na de verkiezingen voor gekozen toch in de regering te stappen. In een normale politieke context was dat nooit gebeurd. Wie verliest, gaat in de oppositie. Maar in de zomer werd de N-VA bevangen door een soort existentiële angst, waardoor ze dachten dat België op de traditionele manier hervormen hen niets zou opleveren. Tja, op dat moment waren er voor ons twee mogelijkheden: doorgaan of nieuwe verkiezingen, en die wou niemand.

"Nu moeten we natuurlijk onze aanwezigheid in die regering zichtbaar maken en potentiële kiezers ervan overtuigen dat we het verschil maken. Dat is een aartsmoeilijke opdracht. Zeker in de steden. Maar dat geldt niet alleen voor ons: ik zie socialisten en liberalen met dezelfde problemen worstelen.

"En laat het voor iedereen duidelijk zijn: wij gaan niet de plaatsvervangende PS in Vlaanderen spelen. We zijn loyaal, maar er zal aan onze voorwaarden op het vlak van de staatshervorming en sociaaleconomische hervormingen voldaan moeten worden, want anders is het afgelopen voor ons, crisis of geen crisis."

De peilingen zijn slecht. Uw partij heeft geen verhaal en toppers zoals Inge Vervotte en Yves Leterme zijn vertrokken. Gelooft u dat het nog goed komt?

"Het vertrek van Inge is zeer jammer. Yves heeft zijn keuze zelf gemaakt. Hij besefte ook wel dat het moeilijk zou zijn om terug te komen als premier. De rest zien we wel. Ik wil niet over het verleden praten, maar christendemocraten moeten leren de zaken te benoemen. We moeten recht op ons doel af gaan en een verhaal op lange termijn schrijven. Vooral dat laatste missen we. Toen de partij in het begin van deze eeuw ongeveer 20 procent van de stemmen haalde, stemden in Aalter 64 procent van de mensen op ons. Ik laat de conclusies aan u over. Maar je moet weten waar je naartoe wilt en een duidelijk profiel hebben."

De vernieuwing binnen uw partij is toch volledig stilgevallen?

"Ik geloof dan ook niet in het enerzijds-anderzijdsverhaal. Nuance is geen deugd. De mensen moeten weten waar je voor staat. Toen we nog in de oppositie zaten, lukte dat veel beter. Maar goed, het heeft ook een paar jaar geduurd voor we dat konden. Ik herinner me nog goed dat in het begin de mensen zegden: 'Pieter, ben je niet te hard? Zo gaan we nooit meer in de regering geraken.' Echte verandering vraagt tijd. Het is veel simpeler foto's van slechte bankiers te drukken en te verspreiden. Misschien moet de partij die dat wil doen ook foto's laten drukken van haar ministers die de voorbije twintig jaar mee verantwoordelijk waren voor datzelfde beleid."

In 2007 haalde u 100.000 stemmen, bij de laatste verkiezingen iets meer dan de helft. Hoe hard is die klap aangekomen?

"Ik heb veertig dagen voor de verkiezingen gezegd dat campagne voeren geen enkele zin had. Toen Alexander De Croo de stekker uit de vorige regering trok, wist ik dat het afgelopen was en dat de nederlaag in onze bak zou terechtkomen. Ik heb tegen mijn huisgenoten meteen gezegd: 'Als ik nog de helft van mijn stemmen overhoud, dan heb ik goed gewerkt.' Ik heb helaas gelijk gekregen."

Gaat u die verloren stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen terugverdienen?

"Ik ga proberen een goede uitslag te behalen. De mensen zouden het me kwalijk nemen als ik niet zou meedoen. Ik doe trouwens zeer graag aan lokale politiek. Aalter is met 20.000 inwoners een ideaal laboratorium voor de nationale politiek. Mijn plaatsvervanger heeft hier met een zeer jonge ploeg uitstekend gewerkt.

"Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen ben ik met een heel jonge en nieuwe ploeg naar de kiezer getrokken, nadat we een aantal mensen die al meer dan twintig jaar aan politiek deden beleefd opzijgeschoven hadden. Iedereen zei dat we gingen verliezen, maar we hebben nog nooit zoveel stemmen gehaald. Zou de CD&V dat ook niet moeten doen, jonge, gemotiveerde mensen binnenhalen die niets met de partij te maken hebben maar er wel voor willen gaan?

"Het succes in Aalter is een van de mooiste momenten uit mijn politieke carrière."

Boven Beiroet wordt de landing ingezet. Air De Crem heeft doorgaans een slechte reputatie. De vliegtuigen van het Belgische leger staan meer aan de grond dan dat ze in de lucht hangen, wordt gezegd. Maar tijdens deze trip is daar weinig van te merken. Vlucht en landing verlopen rimpelloos.

De minister wordt opgewacht door twee hoge Libanese legerofficieren, die hem na een korte officiële begroeting naar zijn geblindeerde wagen voeren. Met veel zwaailichten en gierende banden raast de escorte in sneltreinvaart naar de andere kant van de stad. Het verkeer in Beiroet is levensgevaarlijk, en niet iedereen is bereid zomaar plaats te maken voor een militaire colonne. Hier en daar zie je nog sporen van een vernietigende oorlog, maar Beiroet is vooral een bruisende stad geworden, vol westerse lichtreclames, dure merkenkledij en ontelbare nachtclubs met potige bodyguards voor de deur. Protserige wagens rijden door de straten. De stad ademt tegenwoordig vooral rijkdom.

Op de Belgische ambassade, in een zwaar beveiligde wijk en achter hoge muren, wordt de minister opgewacht door ambassadeur Colette Taquet, een van onze weinige vrouwelijke ambassadeurs. Op het programma staan een ontmoeting met Belgische diplomaten en Libanese hoogwaardigheidsbekleders, en een gesprek over de toestand in de regio. Diplomatenvrouwen kijken verveeld toe, maar de minister voelt zich hier als een vis in het water. Hij praat met iedereen en gaat geen enkel gevoelig onderwerp uit de weg. Ook niet als de moeilijke start van de regering-Di Rupo ter sprake komt.

"Er is nog geen klik met de bevolking. Maar het is simpel: er is geen alternatief. We hebben een hobbelige start genomen. Er zijn ook veel nieuwe ministers, die zoals wanneer je met je eerste lief thuiskomt, ook getest worden. We leven in een tijd waarin mensen weinig vergeven wordt. Je moet je departement meteen door en door kennen. Dat gaat natuurlijk niet. En dan is er nog het grootste probleem: deze coalitie weerspiegelt helaas de verkiezingsuitslag niet. De mensen hebben massaal voor de N-VA gekozen en de socialisten leiden deze regering. Dat blijft zeer lastig."

Uw twee partijgenoten, de staatssecretarissen Servais Verherstraeten en Hendrik Bogaert, hebben een valse start genomen en kregen bakken kritiek over hun communicatie, respectievelijk over de hypothecaire aftrek en functioneringsgesprekken voor ambtenaren. Inschattingsfouten?

"Ik ken Servais en Hendrik zeer goed. We hebben samen in de oppositie gezeten en hebben een uitstekende band. Ik heb hen na hun benoeming proficiat gewenst, maar er meteen aan toegevoegd dat de eerste zes maanden moordend zouden zijn. Ik herinner me mijn eerste maanden. Ik werd voortdurend zwaar aangepakt. Daar moet je doorheen. Maar ik vind dat beide heren het voorlopig zeer goed doen."

Diner in beperkte kring om de veiligheidstoestand in de regio te bespreken.

De minister arriveert in zijn hotel.

Mensen die het kunnen weten, zeggen dat u geen zin had in een verlengd verblijf op Defensie?

"(Blaast) Ik doe dit nog altijd zeer graag. Maar ik was even graag minister van Asiel en Migratie of Begroting geweest. Neen, geen staatssecretaris, maar een volwaardig minister, zoals in het regeerakkoord overeengekomen was.

"Blijkbaar wordt het gehonoreerd als je vier jaar lang goed bestuurt en mee de financiën van het land op orde zet. En natuurlijk zijn weinig mensen bereid hun verantwoordelijkheid op te nemen, met duizend Belgische soldaten in het buitenland, goed wetende welke risico's daaraan verbonden zijn."

De oppositie was woedend omdat u bij de voorstelling van uw beleidsnota niet meer dan een doorslagje van het regeerakkoord voorlas.

"Een groot deel van de meerderheid zit nu in de oppositie en een deel van de oppositie in de meerderheid. Waar slaat die uitspraak dan op? De N-VA heeft in de vorige legislatuur de hervorming van het leger gesteund en doet dat nog altijd. (grinnikt) Ik ben zeer tevreden dat de Vlaams-nationalisten het Belgische leger steunen. Neen, ernstig: binnen de regering was de afspraak dat we alleen over de tekst van het regeerakkoord zouden communiceren. Meer moet je daar niet achter zoeken."

Had u niet liever gehad dat Steven Vanackere gouverneur van West-Vlaanderen was geworden? Dan was u nu vicepremier geweest.

"Bwah, ik heb daar geen problemen mee. Ik bepaal mijn carrière niet aan de hand van wat anderen doen. Wat wel klopt, is dat ik alles heb gedaan om geen Kamervoorzitter te worden. Ik ben nog veel te jong om één keer per week te zeggen dat de zitting geopend en gesloten is.

"Ik heb na onze desastreuze uitslag ook geen traan gelaten. Ik dacht dat het afgelopen was.

Ik heb na het militaire defilé op 21 juli 2010 de deur achter mij dichtgeslagen en gedacht: ik keer in september terug als gewoon Kamerlid. Ik hoef niet per se minister te zijn om goed te functioneren of om me lekker te voelen."

Droomt u nooit van een internationale functie? Zou u bijvoorbeeld niet graag secretaris-generaal van de NAVO?

"Ik draai al meer dan twintig jaar mee in de Belgische politiek, maar ik heb voorlopig geen enkele ambitie om iets anders te doen. Zo werkt dat trouwens ook niet. Maar ik ben wel een christendemocraat die het liefst ziet dat zijn partij bij verkiezingen vooruitgaat. Daar wil ik op alle vlakken en niveaus aan meewerken. De partij zou nog veel beter aan terreinbezetting kunnen doen en pionnen op de juiste plaats zetten. Dat zou ik zeer graag doen."

Donderdag

Tijdens het ontbijt overloopt de minister met zijn medewerkers de agenda van de dag. Ook een gewapend incident in Afghanistan eist zijn aandacht op. "Door de operatie in Libië zijn we uit het oog verloren dat Afghanistan onze grootste en belangrijkste opdracht blijft - en helaas ook de gevaarlijkste."

Is dat de grote angst van elke minister van Defensie: Belgen die op het slagveld sneuvelen?

"Het ergste is dat je zelfs in deze tijden van snelle communicatie nog altijd te lang op volledige informatie moet wachten. Ik krijg dagelijks berichten over incidenten, die steevast eindigen met de zin: 'No Belgians involved.' Maar vaak is er onvoldoende nieuws en blijft dat geruststellende zinnetje even achterwege. Dat is soms zenuwslopend."

Hoe stresserend is uw job?

"Tienduizend mensen laten afvloeien of in je eigen kieskring drie kazernes sluiten, is niet aangenaam, maar het is zeker het einde van de wereld niet. Als je dat niet kunt, ben je een slechte bestuurder. Je kunt moeilijk wachten en niets doen tot er een onheilsbericht binnenloopt. Op departementen zoals Justitie, Defensie en Binnenlandse Zaken hoort dat er helaas bij. Ik vind het veel erger dat sommige tegenstanders op incidenten zitten te wachten waarbij in het beste geval Belgische soldaten gewond raken, om dan te zeggen: zie je wel, we kunnen het niet."

Het gaat alweer in vliegende vaart naar de militaire luchthaven van Beiroet. Daar stapt De Crem in een helikopter van het Libanese leger. Dit is Vietnam zoals in de film. De minister geniet, ook al regent en waait het verschrikkelijk.

Ontvangst door de nieuwe Libanese minister van Defensie. Voor De Crem is het zijn vijfde bezoek aan Libanon, maar aangezien zijn collega nog maar een paar maanden aan de slag is, is een bezoek nodig om de situatie van de Belgische troepen te bespreken. De minister wordt met militaire eer en fanfare ontvangen. Strak en stijlvol groet de minister de saluerende soldaten. De ontmoeting met zijn Libanese collega is hartelijk, maar de boodschap die De Crem brengt is duidelijk.

"We gaan onze opdracht heroriënteren. Libanon is in geografisch en historisch opzicht een zwaartepunt in deze onstabiele regio, maar als ons doel bereikt is, moeten we ook durven te vertrekken. Het Belgische leger moet nog veel meer een vliegende brigade worden."

Hoe lang wilt u nog blijven?

"Ons mandaat in Libanon loopt af in augustus. We moeten niet halsoverkop vertrekken, maar onze opdracht is hier voor 80 procent voltooid. We krijgen voortdurend vragen voor andere opdrachten. Een jaar geleden was het ondenkbaar dat we in Libië zouden opereren. Nu dreigen op andere plaatsen in de regio problemen te ontstaan. Het is niet uitgesloten dat we op termijn daar naartoe moeten. De kans is zeer groot dat we op het einde van het jaar weg zijn uit Libanon."

De minister vertrekt onder muzikale begeleiding en stapt over in een helikopter van de Verenigde Naties, die vaart zet naar At Tiri aan de Israëlische grens. Daar proberen Belgische militairen samen met 12.000 andere VN-soldaten vrede en veiligheid te bewaren. De oude Russische transporthelikopter maakt verschrikkelijk veel lawaai, maar de minister leest rustig de Belgische kranten op de tablet.

We landen op de Belgische basis. Alles is rustig in de regio, waar de minste vonk alles in vuur en vlam kan zetten. De minister krijgt een uitvoerige briefing over het werk van de Belgische troepen. Belgische ontmijners maken door een mijnenveld de weg vrij aan de grens tussen Israël en Libanon. Er is al meer dan 7.000 vierkante meter ontmijnd, bijna 250 springtuigen werden onschadelijk gemaakt.

De minister schudt iedereen de hand en spreekt de troepen toe. Af en toe krijgt hij een spontaan applaus. De Crem is hier in weerwil van sommige geruchten wel degelijk populair. Dat merk je ook als hij bij een Libanees koud buffet verbroedert met de soldaten.

Daarna gaat het richting grens voor een demonstratie van een ontmijningsopdracht met slechte afloop voor een ontmij. De Crem volgt alles met argusogen en stelt vragen waaruit dossierkennis blijkt. Overal zie je gemotiveerde soldaten die uiterst professioneel bezig zijn. Nergens sporen van te weinig discipline.

Is dit het leger waar de minister van droomt?

"Het Belgische leger heeft afscheid genomen van een mentaliteit waarbij een woning dicht bij de basis en een vast inkomen het belangrijkste waren. Ook al betekende dat dat men bij gebrek aan werk drie keer per dag zijn schoenen moest poetsen. Onze troepen in Libanon zijn gemotiveerd en op verschillende plaatsen inzetbaar. Bovendien beschikken ze over uitstekend materiaal. Nu bewijzen we tenminste dat we zinvol zijn en dat het vele belastinggeld dat de burger aan ons geeft goed wordt besteed."

U moet in 2012 nog 79 miljoen euro besparen. Waar gaat u dat geld halen?

"Ik was tijdens de vorige legislatuur enorm ontgoocheld over het gebrek aan begrotingsdiscipline van mijn collega's. Iedereen vroeg voortdurend geld bij. Alleen Reynders, Vervotte en ik deden dat niet. Ik heb hier iedere week een generaal voor mijn neus staan die meer geld en middelen vraagt. Neen, we hadden er veel beter voor gestaan als ook de liberale ministers zich aan de budgettaire afspraken hadden gehouden."

De vraag was hoe u de komende tijd denkt te gaan besparen.

"Ik kan een aantal zaken verkopen. Met Leopardtanks kan ik bijvoorbeeld niets meer doen. Maar de regering moet beseffen dat je niet altijd op dezelfde plaats kunt besparen. Ik heb in de voorbije jaren bijna 1 miljard bespaard. Dat is de waarde van één indexsprong.

"En we zullen ook naar creatieve oplossingen moeten zoeken. De marine moet bijvoorbeeld een aantal fregatten vervangen. De schepen vervullen ook opdrachten voor de federale politie, justitie en het Vlaams Gewest. Het is logisch dat die in de toekomst mee zullen moeten betalen."

Vertrek per helikopter naar het VN-hoofdkwartier in An Naquora voor een bezoek aan de opperbevelhebber van alle blauwhelmen in de regio. De Spaanse generaal wordt deze week afgelost door een Italiaanse collega. Ook hier brengt de minister in vloeiend Spaans - De Crem spreekt zeven talen - zijn duidelijke boodschap.

Geniet u ervan op de koffie te gaan bij generaals en andere groten der aarde?

"Ik doe gewoon mijn job. Ik ben vier jaar minister en de langst zittende minister van Defensie in de Europese Unie, bij de NAVO de op één na langste. Politiek is zo relatief. Het kan elke dag afgelopen zijn. En meer dan een mooie zin in één of ander boek over de Belgische geschiedenis levert dat niet op."

Na het zoveelste afscheid met militair eerbetoon stijgt de Falcon 900 weer op richting Brussel. Medewerkers laten stoom af en de schoenen gaan uit. Bij de minister niet.

Wat vindt u er eigenlijk van dat men u Crembo noemt?

"Schitterend. De strip van Erik Meynen is fantastisch. Ik kom er momenteel naar mijn zin te weinig in voor, maar hoe hij van Crembo op een sardonische, humoristische manier iemand heeft gemaakt die er met veel daadkracht voor gaat, is briljant. Ik vind de imitatie in Tegen de sterrenop trouwens ook uitstekend.

"Mensen zeggen me vaak dat ik in het echt anders ben dan ze dachten. Ik kan helaas mijn imago niet veranderen, want dan zou ik een imagoprobleem hebben. En dat wil ik niet. Ik ben eigenlijk een pacifist, maar ik kan het heel goed verbergen. En Crembo kan natuurlijk Bambi niet worden. Zelfs mijn kinderen en mijn goede vrienden noemen me af en toe Crembo."

Komt u ooit tot rust ?

"Als ik thuiskom, hang ik mijn vest aan de haak en is het afgelopen. Mijn medewerkers weten dat ze me dan alleen voor heel dringende zaken mogen storen. Ik kan goed relativeren en de dingen van me afzetten. Dat helpt. "

Het regeringsvliegtuig landt in Melsbroek. De minister is weer thuis.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234