Dinsdag 26/05/2020

Interview

Covid-19 besmet onze psyche: ‘Je mag het effect van de berichtgeving niet onderschatten’

Frieda Matthys: 'Je mag ook niet onderschatten wat de huidige mediaberichtgeving met mensen doet.'Beeld Marco Mertens / Humo

We vergeten te vaak dat deze crisis veel psychisch leed met zich meebrengt. Professor Frieda Matthys van de Vlaamse Vereniging voor Psychiaters (VVP) krijgt nu al opvallend meer zorgvragen van psychotische, angstige en verslaafde mensen. ‘Maar de inspanningen die de overheid voor ons doet zijn pover.’

Een jonge vader die hervalt in een alcoholverslaving. Een vrouw die zo angstig is geworden dat ze letterlijk haar huis niet meer uit durft. Een man die door een nieuwe psychose niet aan eten en drinken toekomt. Een jonge moeder die de slapeloze nachten niet langer kan tellen.

Zowel in haar privépraktijk in Antwerpen als in het Universitair Ziekenhuis in Brussel ziet psychiater Frieda Matthys  (67) sinds enkele weken opvallend veel patiënten die ‘psychisch decompenseren’. Het zijn mensen die  na een behandeling erin slaagden om weer jarenlang een stabiel leven te leiden maar het nu opnieuw moeilijk krijgen. “Dit is het destructieve effect van Covid-19”, verklaart Matthys, die ook voorzitter is van de Vlaamse Vereniging voor Psychiaters. “Er is een voortdurend gevoel van dreiging. En dat maakt veel mensen kwetsbaar.”

Ze wijst naar de vele slachtoffers die het virus maakt en de angst om zelf ziek te worden. Maar ook naar ons leven dat in een paar weken tijd ingrijpend veranderd is door een lange lijst aan maatregelen. Dagelijkse routines, sociale contacten en verplaatsingen blijken ineens onmogelijk. En voor sommigen komen er dan ook weer stressfactoren bij zoals zorg voor de kinderen of extra taken op het werk.

“Je mag ook niet onderschatten wat de huidige mediaberichtgeving met mensen doet. Die lugubere beelden uit Italië, van patiënten die in ziekenhuisgangen moeten liggen of de onwezenlijk lange rijen met doodskisten. Dat brengt sommige mensen van slag. Sommigen geloven zelfs dat de wereld aan het vergaan is. Ze raken hun grip op de werkelijkheid kwijt. Er zijn natuurlijk ook ideeën die ineens op de helling komen te staan. Dat de gezondheidszorg in het Westen alles zou aankunnen, bijvoorbeeld. De combinatie van al die zaken werkt ontwrichtend.” 

Niet alleen bij wie psychisch al kwetsbaar was trouwens. Matthys merkt samen met collega’s ook gevoelig meer nieuwe aanmeldingen. “We kunnen het nog niet met cijfers staven, die toename, maar dat is ook niet de essentie nu. Statistieken vergen tijd, dat is iets voor later. De essentie nu is dat vanuit verschillende hoeken, van privépraktijken tot centra voor geestelijke gezondheidszorg (CGG’s) in een aantal weken tijd meer vragen komen. Terwijl er al wachtlijsten waren! We moeten die crue ervaring als hulpverleners in de geestelijke gezondheidszorg delen, in de hoop iets veranderd te krijgen.”

‘Positief maar pover’

Voor die verandering kijkt Matthys met veel collega’s richting de Vlaamse en federale overheid. Die reageert volgens haar onvoldoende op de toenemende vragen om psychische zorg. De maatregelen die minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) heel recent nam, door onder meer de terugbetaling uit te breiden voor wie jonger is dan 18 en ouder dan 65 jaar, maar ook voor wie gebruik maakt van videoconsultaties, noemt ze “positief maar pover”. 

“Er was altijd al een tekort. Het is een schande dat die uitgebreide terugbetaling er nog niet was. Nee, dit zijn geen grote stappen vooruit. We hebben een serieuze verhoging van het budget nodig, samen met een inhoudelijk sterk en breed gedragen plan.” Ook minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) moet daaraan meewerken volgens haar. De Staten-Generaal Geestelijke Gezondheidszorg bieden hun expertise aan om samen een plan uit te werken. Die koepel van veertig organisaties uit de sector schreef afgelopen week al een open brief waarin ze waarschuwden voor “een tsunami” van psychisch leed. “De berichten die nu al opduiken over het groeiende aantal problematische conflicten in gezinnen, zijn het topje van de ijsberg” stond er.

Helden

De piek moet met andere woorden nog komen. De koepel verwijst daarvoor naar de economische crisis van 2008, die het volgens de nationale gezondheidsenquête toen het aantal angst-, depressie- en slaapklachten met de helft deed toenemen. Zeker ook vanuit het zorgpersoneel worden nog aanzienlijk veel vragen verwacht. Matthys: “Ze worden nu helden genoemd, maar helden lopen een hoog risico om fysiek en psychisch  ver over hun grenzen te gaan en met kans op decompensatie daarna.”

De telefonische en videoconsultaties die psychiaters en psychologen vandaag voeren met hun cliënteel, zijn een goede tussenoplossing. Zulke consultaties zijn effectiever dan helemaal geen gesprek. Maar zodra Covid-19 uit onze hoofden raakt, moeten we gewoon weer face-to-facegesprekken laten plaatsvinden, klinkt het. “Via de gsm of laptop is het lastig om oogcontact te maken en lichaamshoudingen te lezen, en empathie overbrengen is ook minder evident.” Om die reden ziet ze nu in elk geval dat sommige patiënten afhaken. “Ze vinden dit geen écht alternatief.” 

Al wil Matthys ook wel een positieve trend opmerken: de ervaring leert dat sommige patiënten signaleren dat ze nu, volop in de crisis dus, net beter functioneren. “Omdat de werk- en tijdsdruk wegvalt, omdat er meer rust is ook. Dat doet sommige mensen goed. Dat mag ook geweten zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234