Vrijdag 09/12/2022

Corruptie-affaires ondergraven Turkse democratie

De Turkse premier Recep Tayyip Erdogan ontslaat massaal agenten en zoekt toenadering tot het leger nu zijn zoon geviseerd wordt in een corruptie-onderzoek. Erdogan stelt dat de politie geïnfiltreerd is door aanhangers van de geestelijke Fethullah Gülen.

Geen dag ging de voorbije weken voorbij zonder dat Turkije werd opgeschrikt door nieuwe corruptie-onthullingen en pogingen van de geviseerde ambtenaren en toppolitici om de onderzoeken te dwarsbomen. Liefst 350 Turkse politieagenten kregen gisteren hun ontslag. Zeshonderd anderen werden overgeplaatst. In december waren al honderden agenten de laan uitgestuurd.

Aanleiding is een grootscheeps onderzoek waarbij de politie corruptie en witwaspraktijken aanklaagde van ministers, ambtenaren en zakenlui. Dat kostte drie topministers de kop, wiens aangehouden zonen dienden als doorgeefluik voor smeergeld. Onder druk van het onderzoek herschikte Erdogan een groot deel van zijn kabinet maar niet zonder tegelijk uit te halen naar de 'partijdige' politie en justitie, die hij een 'parallelle staat' noemde.

Crimineel geld

De timing van de omstreden 'zuivering' bij de politie gisteren is niet toevallig. Erdogan voelt zelf de hete adem van justitie in de nek. Op 2 januari sloeg zijn eigen zoon Bilal een nieuwe dagvaarding (om zich bij de politie te melden voor ondervraging) in de wind. Rond Kerstmis had een openbare aanklager al een arrestatiebevel tegen Bilal uitgeschreven op beschuldiging van corruptie bij een liefdadigheidsinstelling, bij wie hij in de raad van bestuur zetelt. Tot ontzetting van de hoogste magistraten werd de betrokken openbare aanklager door de regering ontslagen.

Achter de machtsstrijd tussen uitvoerende en rechterlijke macht gaat ook een conflict schuil tussen Erdogan en zijn vroegere bondgenoot Fethullah Gülen, een moslimgeleerde die vanuit de VS de leer van zijn Hizmetbeweging verspreidt in Turkije (zie kader). Zijn verstandhouding met Erdogan verzuurde vorig jaar nadat de regering het Gülennetwerk van privéscholen wou sluiten ten voordele van staatsonderwijs, maar ook hun zakenbelangen botsten. Volgens Erdogan bracht Gülen daarop zijn netwerk bij politie, justitie en inlichtingendiensten in het geweer tegen zijn regering.

Justitie bezweert zich onafhankelijk te stoelen op de stilaan indrukwekkende bewijslast tegen Ankara's machtselite. Zo troffen onderzoekers in het huis van de CEO van de Halkbank liefst 4,5 miljoen dollar cash aan, verstopt in schoendozen. Bij Baris Güler, de zoon van de ondertussen opgestapte minister van Binnenlandse Zaken, werd volgens Turkse media 1 miljoen dollar gevonden. Het geld zou afkomstig zijn van ronduit criminele winsten.

Naar oude vijand

Er zou ook op grote schaal gesjoemeld zijn met openbare aanbestedingen voor publieke bouwwerken. De ondertussen ex-minister van Steden, Bayraktar, impliceerde meteen na zijn vertrek al de betrokkenheid van Erdogan door te stellen dat "de meerderheid van bouwwerken in het corruptie-onderzoek uitgevoerd werden met goedkeuring van de premier."

Met de rug tegen de muur koos Erdogan afgelopen maandag eieren voor zijn geld door toevlucht te zoeken bij zijn oude vijand: het leger. Hij bepleitte plots een nieuw proces voor de honderden militairen die in 2012 en '13 veroordeeld waren tijdens de zogeheten Moker- en Ergenekon-processen, waarin ze beschuldigd werden van een couppoging. Beide tribunalen werden destijds gezien als een manoeuvre van de islamistische premier om de rol terug te dringen van het machtige, seculiere, leger - dat in 1997 nog de regering van zijn politieke leermeester, islamistisch premier Erbakan, van de macht verdreef.

Lachende derde bij dit alles is president Abdullah Gül die zich later dit jaar wil laten herverkiezen. Erdogan zou zijn tegenkandidaat worden, om alsnog aan de macht te blijven nu hij aan zijn derde en laatste ambtstermijn bezig is. De politieke schade is ondertussen zo groot dat zijn kansen slinken.

Het grootste slachtoffer dreigt ondertussen de Turkse democratie te worden, wiens instellingen daveren op hun grondvesten.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234