Dinsdag 13/04/2021

InterviewAna van Es

Correspondent Ana van Es is terug in Syrië: ‘Bij de voormalige activisten van de Arabische Lente zit het leed diep’

Een stadium in Raqqa, verwoest tijdens bevrijding van het gebied van IS, wordt langzaam weer opgeknapt. Beeld NurPhoto via Getty Images
Een stadium in Raqqa, verwoest tijdens bevrijding van het gebied van IS, wordt langzaam weer opgeknapt.Beeld NurPhoto via Getty Images

In Syrië is er na de burgeroorlog en het kalifaat nog steeds geen vrede. In Koerdisch gebied is veel onderhuidse spanning, Raqqa ligt in puin en de Arabische Lente is mislukt. We bellen met correspondente Ana van Es.

Je bent na anderhalf jaar terug in Syrië, waar het nog steeds geen vrede is. Waar zit je precies?

“Ik verblijf in Kasmishli, de hoofdstad van het semi-autonome Koerdische gebied in Noord-Oost-Syrië. Vlakbij de grens met Turkije, dat een deel van het Koerdische gebied heeft bezet. De Koerden hebben het grootste deel van Kasmishli in handen, maar het regime van de Syrische president Assad beheerst het vliegveld en enkele woonwijken, en ook de centrale bakkerij, en dat is nogal belangrijk nu, want het brood is op.”

“Je voelt veel onvrede onder de inwoners. Over de broodcrisis, de stroomtekorten en de grote invloed van de PKK (een Turks-Koerdische afscheidingsbeweging die op de internationale terrorismelijst staat, red.) op het plaatselijke bestuur. De Amerikanen, die onder president Trump vertrokken maar inmiddels weer terug zijn, proberen nu gematigde anti-PKK-mensen in het bestuur te krijgen. De Turken, die fel anti-PKK zijn en hier allerlei schimmige types hebben rondlopen, schieten helemaal door. Voor hen is het hier allemaal PKK.”

Hoe is het om terug te zijn in het Koerdische gebied?

“Geweldig. Ik ben hier vaak geweest, zes of zeven keer. De laatste keer in november 2019, want daarna kwam corona. Toen was er veel onrust en dreiging. Nu is het heel rustig. Het is een gek gebied. Ik was gisteren in de olievelden en dan komen het ene moment Russische helikopters over en doemt even later een Amerikaanse luchtmachtbasis tussen de ja-knikkers op. Het strategisch belang van het gebied is groot, en dan is er natuurlijk de olie. Vandaar dat al die buitenlandse partijen hier actief zijn. Het is een beetje The Great Game.”

Je was ook in Raqqa, de voormalige hoofdstad van het kalifaat van IS.

“Klopt, ik was er twee dagen. Mijn vorige bezoek aan Raqqa was twee jaar geleden. De sfeer was ook hier veel kalmer, al bespeurde ik veel onderhuidse onrust. Raqqa is een verwoeste stad. Wel is er veel opgeknapt. Hier en daar zijn gebouwen of gevels overeind gezet. Er zijn weer wat leuke restaurantjes en er is een functionerende brug over de Eufraat – twee jaar geleden waren er alleen bootjes. Tegelijkertijd blijft de schade enorm. Met de blik van de buitenstaander is het een stad in puin. Als je hier een half uur rondloopt hoest je van het stof.”

Tien jaar geleden begon de Arabische Lente. Leeft dit in Raqqa?

“Mensen vertellen er graag over, als een soort traumatherapie. Raqqa was de eerste provincie die bevrijd werd van Assad. Het was een paar maanden lang het middelpunt van de revolutie. Maar IS maakte er een wreed einde aan. Bij de voormalige activisten zit het leed diep. Toen ik een groepje vroeg hoe ze terugkeken op de revolutie, zeiden ze: hij is feitelijk mislukt, maar we hebben dat kloteregime er wel uit gewerkt! En daar hebben ze gelijk in. Helaas werd de opstand gekaapt door jihadisten en later IS. De ongewapende activisten waren een makkelijke prooi. Veel mensen zijn toen uit Raqqa vertrokken. Nu komen ze terug. Mijn plek is hier, zei er een.”

Je was ook in het IS-gevangenenkamp Al-Hol.

“We hadden gehoord dat de Koerden sinds oktober alle Syrische IS-gevangenen vrijlaten, na grote druk van de Arabische sjeiks. Hun achterban wil dat hun vrouwen en andere verwanten naar huis komen. De Koerden hadden daar niet veel trek in, maar hebben uit angst voor onrust uiteindelijk toegegeven. Een monumentaal besluit, al gaat het heel lang duren. Want de vrijlating gaat traag en er zitten tienduizenden mensen in Al-Hol. Iedereen die levend uit het kalifaat kwam werd destijds opgepakt. En een deel van die mensen hangt nog steeds de IS-ideologie aan. Maar de Koerden hebben het mes op de keel. De Arabische bevolking pikt het niet meer.”

Intussen rukt IS weer op in het oosten van Syrië.

“Klopt, IS wordt weer steeds actiever. Vooral het gebied langs de Eufraat is onrustig. Dat hebben de Koerden nooit goed onder controle gekregen. De lokale Arabieren voelen zich niet gehoord, en de Koerden verliezen steeds meer aan gezag. Je kunt het gebied niet meer in zonder gewapende escorte, het is een no go zone, vooral ’s nachts. Kort voordat ik hier aankwam werden nog twee jongens vermoord door IS, dat nu losgeld eist van de familie voor de lichamen. De Koerden zijn overigens meer bezig met de Turken dan met IS.”

Was het journalistieke werk een beetje te doen?

“Je kunt hier prima werken. Mensen zijn niet bang om te praten, behalve over de relaties van de Koerden met het regime van Assad en met die schemerige PKK. Het reizen is geen probleem, de veiligheidssituatie is behoorlijk goed, ik heb het in Syrië wel gekker meegemaakt. Ik was hier voor het eerst in 2017. Toen lagen er rond Raqqa IS-snipers in de weilanden. In oktober 2019 hoorde je de hele tijd mortieren. Nee, het is een kalm tripje nu.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234