Maandag 17/02/2020

Voor u uitgelegdCoronavirus

Coronavirus: hoe zit dat juist? Dit is alles wat u moet weten

Beeld EPA

Het coronavirus grijpt in snel tempo om zich heen. Wereldwijd zijn tienduizenden mensen besmet en meer dan duizend mensen zijn overleden. Dit zijn alle feiten die we kennen op een rij.

Dit artikel wordt voortdurend aangevuld met de laatste ontwikkelingen, download de app van De Morgen voor belangrijke updates.

Waar gaat het over?

Kort en goed: in China is in december 2019 een onbekend ‘coronavirus’ overgesprongen van een dier naar de mens. Daarna is het virus gemuteerd om overdraagbaar te worden van mens tot mens.

De oorsprong? Wellicht vleermuizen. Chinese onderzoekers stelden dat vast nadat vrijwel een identiek virus bij een vleermuis werd gevonden. 

Lees nu: Honderden doden, tienduizenden besmetten: het is wellicht de schuld van de vleermuis

De bron? De Chinese miljoenenstad Wuhan in de provincie Hubei. Daar werden tientallen mensen ziek die allemaal aanwezig waren geweest op een lokale markt, waarvandaan het virus zich verder verspreidde. Op de markt werden wilde dieren geslacht en nam men het niet zo nauw met de hygiëne.

Wat zijn de symptomen?

Dragers van het virus hebben over het algemeen longklachten. Daarnaast hebben ze vaak hoge koorts. Van de eerste 99 onderzochte patiënten in Wuhan had driekwart ontstoken longen. 

De symptomen bij deze Wuhanezen: vooral koorts (83 procent), hoesten (82 procent), kortademigheid (31 procent), spierpijn (11 procent), verwardheid (9 procent), hoofdpijn (8 procent), keelpijn (5 procent). Van alle bij instanties bekende patiënten met het nieuwe coronavirus heeft ongeveer een kwart ernstige tot zeer ernstige klachten.

Bekijk ook: ‘Ga niet op reis naar China’

Moeten we ons zorgen maken in België?

Vooralsnog niet: Er was een eerste patiënt opgedoken in België die het virus droeg, maar dat is geen reden tot paniek. Het ging om een uit Wuhan gerepatrieerde Belg die ondertussen al genezen is. 

De kans dat u een gewone griep krijgt, is nog steeds ontelbaar veel groter dan dat het coronavirus u treft.

Lees nu: ‘Hoeveel vleermuizen eet jij per maand?’ Belgische Chinezen voelen de coronastress maar al te goed

België heeft een test die de longziekte kan opsporen. Ook staan er Belgische ziekenhuizen paraat voor meer mogelijke besmettingen. Buitenlandse Zaken heeft het reisadvies aangepast. Niet-essentiële reizen naar China worden afgeraden.

Wat als je symptomen hebt?

Eerst en vooral: hol niet meteen naar de huisarts bij een grieperig gevoel, de kans is nog altijd veel groter dat je een onschadelijk griepje hebt.

Wie onlangs naar de getroffen Chinese regio reisde (of er een link mee heeft) en symptomen vertoont, contacteert best wel een huisarts. Inmiddels is er een diagnostische speekseltest om het virus op te sporen, razendsnel ontwikkeld.

Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) adviseert om bij een mogelijke besmetting niet in een wachtkamer te zitten, maar een arts op te bellen. Zo worden verdere besmettingen vermeden.

Hoe dodelijk is het virus?

Niet heel erg dodelijk: tot dusver lijkt het virus geen grote ‘killer’ te worden, zoals eerst gevreesd. De meeste slachtoffers waren voor zover bekend op leeftijd of ziek. De cijfers veranderen echter ieder uur en veel informatie over het virus is er nog niet. 

Het aandeel besmette patiënten dat overlijdt is betrekkelijk laag. Bij het SARS- of MERS-virus sterven respectievelijk 10 en 30 procent van de dragers. Bij het coronavirus gaat het voorlopig om 2 tot 3 procent. Het virus lijkt – op dit moment – op een zware griep of longontsteking die de meeste mensen redelijk doorstaan. 

Toch is een slag om de arm geboden: virussen kunnen aanvankelijk onschuldig lijken, maar snel dodelijker worden.

Hoeveel besmetten en doden zijn er?

Ruim 68.500 mensen zijn besmet, al is dat allicht het topje van de ijsberg. Heel wat besmette mensen in Wuhan kregen de opdracht zich thuis in quarantaine te plaatsen. Ook zijn mogelijk heel wat mensen besmet zonder het zelf te weten.

Lees nu: ‘Volgens mij is het coronavirus overal in Europa uitgezaaid’

Meer dan 1.600 mensen zijn overleden, onder wie vooral ouderen en zwakkeren, maar ook hulpverleners. Buiten het Chinese vasteland is er telkens een dode gevallen in de Filippijnen, Hongkong, Japan en Taiwan. 

Ook in Europa is een eerste dode gevallen. In Frankrijk is een 80-jarige Chinese toerist uit Hubei overleden.

Een perspectief: jaarlijks sterven wereldwijd 140.000 mensen aan mazelen, 770.000 mensen aan hiv, 405.000 mensen aan malaria en 1.500.000 mensen aan tuberculose.

Ook valt het aantal besmettingen op een Chinese bevolking van 1,3 miljard mensen te ‘relativeren’. Een wereldwijde paniek over het coronavirus zou dan ook voorbarig zijn.

Toch een kanttekening: de kans is groot dat we de verspreiding onderschatten. Enkel mensen met de zwaarste symptomen melden zich bij de autoriteiten in China. Wie symptomen heeft van een licht griepje beseft mogelijk niet dat hij het virus draagt.

Waar is het virus al opgedoken?

Veruit de meeste besmettingen zijn in het risicogebied, de Chinese stad Wuhan, waargenomen. In heel China zijn ondertussen al besmettingen opgedoken en doden gevallen. Maar ook in 28 andere landen is het virus al vastgesteld. In Europa is het virus tot nu toe in Frankrijk (11 patiënten), Duitsland (16 patiënten), Italië (3 patiënten), Finland (1 patiënt), Spanje (2 patiënten), Zweden (1 patiënt), het Verenigd Koninkrijk (2 patiënten) en in ons land (1 patiënt) opgedoken.

Lees nu: Het leven in een gesloten stad: de ‘spookrijders’ houden Wuhan draaiende

Toch is er goed nieuws: personen die buiten China met het coronavirus werden gediagnosticeerd, waren vrijwel allemaal in het risicogebied geweest. Zij hebben het virus dus meegenomen en niet opgelopen buiten China. Er zijn nog geen grote brandhaarden in Europa.

Hoe snel verspreidt het virus zich?

Dat is koffiedik kijken. Alles hangt af van hoeveel gezonde mensen een zieke patiënt gemiddeld besmet. De onderzoekers schatten dat elke zieke gemiddeld 2,2 mensen infecteert. Dat is een relatief laag cijfer. Zo besmet iemand met de griep gemiddeld 1,3 mensen, maar iemand met mazelen maar liefst 12 mensen. Bij het SARS-virus besmette een zieke persoon gemiddeld 3 mensen.

Het is bekend dat het virus zich niet alleen van dier naar mens verplaatst, maar ook van mens op mens. Hoe dit precies gebeurt is niet bekend. Aannemelijk is dat het wordt overgedragen via kleine druppeltjes die bij het hoesten of niezen vrijkomen of door lichamelijk contact.

Beeld ANP Graphics

Het virus heeft wereldwijd meer mensen besmet dan het SARS-virus in 2003. Dat is een belangrijke grens die overschreden is.

Bekijk de documentaire: ▶︎ Hoe een dodelijk virus zich razendsnel kan verspreiden

Ook belangrijk: tijdens de incubatietijd is het virus al overdraagbaar. Dat is de periode tussen infectie en het optreden van de eerste symptomen. Kort gezegd: wie ziek is, kan al mensen besmetten zonder zelf symptomen te voelen. Voor dit virus is de incubatietijd gemiddeld 5,2 dagen volgens de Chinese autoriteiten, maar de periode varieert sterk van patiënt tot patiënt. 

Wereldwijde noodsituatie: de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft de uitbraak van het virus uitgeroepen tot een wereldwijde noodsituatie. Het uitroepen van het internationale alarm is een oproep tot alle landen van de wereld om hun antwoord op de ziekte te coördineren onder leiding van de VN-organisatie. Dat moet vooral ontwikkelingslanden een handje helpen.

Viroloog Marc Van Ranst maakt zich geen zorgen over de gekende besmettingen, maar over de besmettingen die we níét kennen: ‘De piek is nog niet bereikt.’

Wie maakt het meest kans op besmetting?

Mannen van middelbare leeftijd maken de grootste kans om ziek te worden. Vooral als ze al iets onder de leden hadden. Onder de eerste 99 patiënten waren 67 mannen en 32 vrouwen. Hun gemiddelde leeftijd was 55,5 jaar. Ruim de helft had een chronische ziekte zoals diabetes, hart- of longproblemen. De eerste twee doden - mannelijke zestigers - hadden weliswaar geen chronische ziekte, maar waren beiden verstokte rokers. Vrouwen en kinderen lijken minder vatbaar voor het virus.

Wat als je het virus draagt?

Helaas: tegen virusinfecties valt weinig te doen. Paracetamol om de koorts te remmen, eventueel ademhalingsondersteuning in het ziekenhuis; dat is ongeveer het repertoire.

Komt er een vaccin?

Wellicht wel: de WHO heeft 4 kandidaat-vaccins geïdentificeerd. De organisatie voorspelt de komst van een vaccin binnen 18 maanden.

Volgens de Nederlandse viroloog Marion Koopmans, die ook lid is van het expertcomité dat het WHO over de bestrijding van het virus adviseert, is er ‘over een maand of vier’ een vaccin. Volgens Koopmans duurt het normaal gesproken wel tien jaar voor een nieuw vaccin ontwikkeld is.

De eerste tests: worden uitgevoerd op ongeveer 270 mensen die besmet zijn in de stad Wuhan, maar nog geen ernstige symptomen vertonen.

Maar zelfs als er een vaccin was, is de praktijk vaak weerbarstig. Vaak arme landen moeten platforms hebben om zo’n vaccin routinematig en snel te produceren.

Wat met de Belgen in Wuhan?

Negen Belgen en drie familieleden zonder de Belgische nationaliteit zijn op eigen vraag gerepatrieerd met een Frans vliegtuig. Ze zijn geland in Melsbroek en zullen maximaal 14 dagen in quarantaine blijven. Een van hen is dus de besmette Belg.

Andere Belgen die zich nog in Wuhan zouden bevinden, zijn gebleven uit vrije wil.

Lees nu: Verslag van de evacuatie uit Wuhan: bij de douane loop je een rampenfilm binnen

Welke maatregelen neemt China?

Het is alle hens aan dek. Tot nu toe zijn talloze Chinese miljoenensteden, waaronder Wuhan, onder ‘quarantaine’ geplaatst. Wegen van en naar de steden zijn afgesloten, het openbaar vervoer is stilgelegd, en mensen komen enkel op straat om broodnodige levensmiddelen in te slaan.

In Wuhan is in allerijl een ziekenhuis gebouwd om patiënten op te vangen. Ook is het leger ingeschakeld om de orde in de stad te bewaren. De stad is veranderd in een spookstad. Winkelketens als Starbucks en McDonald’s hebben al hun filialen in de provincie Hubei, waar Wuhan ligt, gesloten. IKEA sluit al zijn winkels in China voor onbepaalde duur.

In allerijl werd een ziekenhuis aangelegd.Beeld AP

Er is eveneens geen busverkeer meer mogelijk van en naar de hoofdstad Peking. Ook groepsreizen binnen en buiten China zijn vanaf maandag verboden. Vrijdag werd al de Chinese Muur voor toeristen gesloten.

Welke maatregelen nemen andere landen?

Buurlanden Rusland, Mongolië en Kazachstan hebben hun grens met China gesloten. In andere landen nemen vooral de luchthavens maatregelen om burgers afkomstig uit China te controleren op koorts of andere symptomen.

Het merendeel van de landen adviseert zijn burgers om niet-essentiële reizen naar China af te blazen.

Daarnaast zorgen landen als de VS, Frankrijk, het VK en Japan voor repatriëring van hun burgers ter plaatse. Ongeveer 600 EU-burgers uit 14 lidstaten hebben aangegeven dat ze Wuhan willen verlaten.

Vliegverkeer: Verschillende luchtvaartmaatschappijen, zoals British Airways, American Airlines en Air Canada, hebben tot nader order directe vluchten naar China geschrapt. KLM heeft een deel van de vluchten naar China geschrapt.

Zijn er economische gevolgen?

Vast en zeker: In het eerste kwartaal van dit jaar zal de Chinese groei 1 procent minder zijn dan de eerder geraamde 6 procent, verwachten Chinese economen. Ook in de rest van de wereld zijn de economische gevolgen van het virus inmiddels merkbaar.

Het is nog een geluk bij een ongeluk voor de wereldeconomie dat het virus uitbrak tijdens de vakantie voor Chinees Nieuwjaar. Chinese fabrieken en bedrijven waren toch al gesloten, en verlenging van de vakantie tot eind volgende week heeft geen invloed op de internationale productieketens.

Is het virus na de verlengde vakantieperiode niet onder controle en blijven bedrijven en fabrieken dicht, dan treedt mogelijk een internationaal domino-effect op.

Lees nu: Niet alleen China, ook de rest van de wereld voelt de economische gevolgen van het coronavirus

Hebben we al vergelijkbare virusuitbraken meegemaakt?

Jazeker: het nieuwe coronavirus lijkt op het SARS-virus uit 2002. Dit virus was in ongeveer 5 tot 15 procent van de gevallen dodelijk. In totaal raakten meer dan 7.000 mensen geïnfecteerd met SARS en stierven 774 mensen aan het virus.

SARS dook als mysterieuze longziekte eind 2002 op in de Chinese provincie Guangdong. De Chinese overheid bracht echter pas half februari 2003 de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) op de hoogte. Mede hierdoor nam een arts uit het besmette gebied het virus mee naar Hongkong, waarna het zich wereldwijd verspreidde. China heeft bij de uitbraak van het nieuwe coronavirus sneller gehandeld dan bij het SARS-virus, maar toch geeft de Chinese regering inmiddels toe nog steeds niet adequaat genoeg gehandeld te hebben.

Waarom heeft het virus nog geen echte naam?

De weinig sexy naam ‘2019-NcoV’ die de WHO aan het virus gaf, is tijdelijk. Pas in oktober stelt een commissie de definitieve naam vast voor deze epidemie. 

Dat is een gevoelig proces: de naam mag geen negatieve associaties oproepen met namen van mensen, plaatsen, dieren en voedingsmiddelen, omdat mensen die uit angst dan misschien gaan vermijden. De technische aanduiding 2019-NcoV is een combinatie van het jaar waarin het virus de kop opstak en de Engelse afkorting voor Nieuw Corona Virus. 

Het is familie van al langer bekende coronavirussen als SARS en MERS. Als je het onder een elektronenmicroscoop bekijkt, heeft hij uitsteeksels met een bolletje erop. Dat ziet er een beetje uit als een kroon. De Latijnse naam voor kroon is corona - vandaar de familienaam. Met het gelijknamige Mexicaanse biertje heeft het in elk geval niets te maken - alle complottheorieën ten spijt. Het nieuwe virus staat inmiddels ook bekend als ‘Wuhan coronavirus’ - sommige media gebruiken het populaire Wu Flu (Wuhan griep).

Krijg dagelijks een update over het virus in uw mailbox.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234