Donderdag 23/09/2021

AchtergrondIndia

Corona legt gebreken van de populairste wereldleider bloot: hoe kon India’s Modi zo de mist ingaan?

De Indiase premier Narendra Modi tijdens een verkiezingstoespraak eerder deze maand. Beeld AFP
De Indiase premier Narendra Modi tijdens een verkiezingstoespraak eerder deze maand.Beeld AFP

In India zwelt het ongenoegen over de regering aan nu de coronacrisis het land overspoelt. Maar in plaats van de bevolking letterlijk en figuurlijk zuurstof te geven, heeft premier Narendra Modi Twitter bevolen om de kritiek te verwijderen. Wat ook gebeurt. De populairste aller wereldleiders wankelt, maar wil zijn schuld niet erkennen. Een portret, dat verder dan het virus gaat.

Narendra Modi (70) werd de afgelopen jaren vaak de Donald Trump van India genoemd. Eigenzinnig, polariserend en alleen maar tuk op vrijheid als het hem past – zoals zijn censuur nu weer onderstreept. Je vraagt je soms zelfs af wie bij wie heeft afgekeken. Want toen Modi in 2014 aan het roer kwam van het tweede grootste land ter wereld – twee jaar vóór Trump dus – had hij dat te danken aan een verkiezingscampagne onder de slogan ‘India Eerst!’.

Maar er zijn ook grote verschillen. Zo staat Modi eenzaam op kop in de ‘Global Leader Approval Rating’, een poll van Morning Consult die de populariteit van dertien wereldleiders volgt. Daar behaalde hij in de recentste peiling een tevredenheidsscore van 70 procent, terwijl de Italiaanse premier Mario Draghi de hoogst genoteerde westerling was met 54 procent. Dat Trump zich daar als president in de kelderverdieping bevond, is nog zachtjes uitgedrukt.

Ook in zijn aanpak van corona is Modi lang een tegenpool van Trump geweest. Terwijl die laatste liep te sussen dat het maar een griepje was, nam India het virus wél serieus. Op 24 maart 2020 ging het land in een strenge lockdown. Op 2 april van dat jaar werd er een tracing-app gelanceerd die twee weken later al vijftig miljoen keer geïnstalleerd was – en op 12 mei 2020 kondigde Modi economische steunmaatregelen aan die 10 procent van het bruto binnenlands product bedroegen.

“Onze aanpak inspireert de hele wereld”, jubelde Modi in februari van dit jaar. Met nauwelijks 9.000 nieuwe besmettingen per dag (verwaarloosbaar op een bevolking van 1,3 miljard) en een reproductiecijfer van minder dan 1 leek de crisis toen achter de rug. De regeringsleider verlegde zijn aandacht naar de verkiezingen die er dit jaar in verschillende deelstaten plaatsvinden en moedigde zijn bevolking weer aan om met duizenden samengepakt naar zijn speeches te luisteren.

Nooit hogere studies gedaan

Een begenadigde en theatrale spreker, zo stond Modi al op de middelbare school bekend. Maar hogere studies vatte hij nooit aan. Dat was een privilege voor de hogere klassen in het strikt gescheiden Indiase kastesysteem. Zijn vader was een theehandelaar, die hij al van kindsbeen moest helpen. Samen met zijn broer baatte hij een kraampje uit aan het busstation van Vadnagar, het stadje in de westelijke deelstaat Gujarat waar hij geboren en getogen is.

Of het de vele pelgrims waren die in het station passeerden, dan wel het gemis aan een hogere opleiding – feit is dat Modi zich algauw in sterke mate voor het hindoeïsme ging interesseren. Hij probeerde binnen te geraken in verscheidene ashrams – kloosters waar aan spiritueel onderricht wordt gedaan. Maar daar werd hij telkens afgewezen omdat hij niet voldoende was geschoold. Uiteindelijk belandde hij bij de Nationale Vrijwilligersorganisatie, een paramilitaire rechtse hindoegroepering.

Overleden slachtoffers van de pandemie worden in Bangalore in openlucht gecremeerd.  Beeld AFP
Overleden slachtoffers van de pandemie worden in Bangalore in openlucht gecremeerd.Beeld AFP

Het was uit diezelfde kringen dat de man afkomstig was die in 1948 de vermaarde onafhankelijkheidsactivist Mahatma Gandhi vermoordde. In Modi’s jonge jaren was de beweging illegaal en hij zat een tijd in de gevangenis. Maar vandaag wordt de macht in India verdeeld tussen twee politieke partijen die wortelen in die tegenstelling: de centrumlinkse Congrespartij waartoe Gandhi behoorde en de aan de Nationale Vrijwilligersorganisatie gelieerde Volkspartij (Bharatiya Janata Party of BJP), waar Modi het tot leider heeft geschopt.

Populair in India betekent: populair bij de hindoebevolking. Die is goed voor 80 procent van alle inwoners. Het religieuze nationalisme viert er hoogtij en dat wordt vaak aan polariserende leiders zoals Modi verweten. In 2002, toen hij nog deelstaatpremier van Gujarat was, zagen velen hem als een van de aanstokers achter religieuze rellen waarbij zeker 790 Indiase moslims en 254 hindoes stierven. En vorig jaar waren er nog dodelijke rellen over een wet die de naturalisatie van inwijkelingen uit een aantal buurlanden aan niet-moslims voorbehield.

Ongelijkheid tussen arm en rijk

Dat Modi ook een andere kloof in de bevolking uitgediept heeft, laat zich nu pijnlijk voelen. Onder zijn bewind ging de economie er wel fors op vooruit, maar nam ook de ongelijkheid tussen arm en rijk toe. Een rapport van Oxfam noemde India vorig jaar nog een van de slechtste presteerders wereldwijd in de aanpak van die ongelijkheid. Dat de regering de gezondheidscrisis nu op haar beloop laat, heeft daar veel mee te maken. Want veel Indiërs kunnen zich gewoonweg geen nieuwe lockdown permitteren en het land opnieuw stilleggen, zal zo goed als zeker grote sociale onrust opwekken.

Massacrematies in New Delhi.  Beeld REUTERS
Massacrematies in New Delhi.Beeld REUTERS

Er is ook duchtig bespaard op volksgezondheid: daar roomde Modi in zijn eerste jaar als premier meteen 15 procent van de uitgaven af. Cijfers van de Wereldbank tonen dat het land in 2018 nog maar 3,5 procent van het bruto binnenlands product aan volksgezondheid spendeerde, terwijl dat in het vaak met India vergeleken Brazilië op datzelfde ogenblik 9,5 procent bedroeg.

Dat Modi er nu voor kiest om de gordijnen dicht te trekken (lees: kritiek te verbieden) in plaats van de problemen aan te pakken, verbaast ook niet zo. In de jaarlijkse rapporten over politieke vrijheid van de Amerikaanse stichting Freedom House scoort India steeds slechter en viel het dit jaar weg uit de categorie van ‘vrije’ landen naar ‘gedeeltelijk vrij’. Het scoort daar nog een magere 67 op 100, terwijl het in de categorie vrijheid op het internet zelfs naar 51 op 100 afgegleden is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234