Dinsdag 06/12/2022

Copiale Codex eindelijk gekraakt

CRYPTOGRAFIE - De Copiale Codex, een mysterieus manuscript van meer dan 75.000 abstracte symbolen en Romeinse letters op 105 vergeelde bladzijden, is meer dan drie eeuwen na haar ontstaan ontcijferd.

Om de code te kraken, moesten Knight en zijn collega's Beáta Megyesi en Christiane Schaefer van de universiteit van Uppsala in Zweden eerst het oorspronkelijke manuscript opsporen, dat na de Koude Oorlog in de Academie van Oost-Berlijn werd ontdekt en zich nu in een privéverzameling bevindt. Daarna maakten ze met behulp van een door Knight ontwikkeld computerprogramma een machineleesbare versie van de tekst, om het samen voorkomen van bepaalde symbolen en andere patronen te kwantificeren.

Het begon als een weekendproject, zegt Dr. Knight in een interview. "Ik ben geen ervaren cryptograaf. Ik heb vooral een achtergrond in computerlinguïstiek en machinevertaling. Als je een nieuwe code krijgt en ze bekijkt, zijn de mogelijkheden bijna eindeloos. Zodra je een op je menselijke intuïtie gebaseerde hypothese hebt, kun je veel van het routinewerk aan de computer toevertrouwen." Met de Copiale Codex wisten de codekrakers eerst niet eens in welke taal het gecodeerde document geschreven was. Ze begonnen door de Romeinse en de Griekse letters van de abstracte symbolen te scheiden en ze als de echte code te onderzoeken. "Dat duurde heel lang en leverde volstrekt niets op", vertelt Knight.

Nadat ze tachtig talen hadden geprobeerd, beseften de cryptografen dat de Romeinse letters 'nullen' waren, zinloze symbolen die de lezer moesten misleiden. De boodschap zat in de abstracte symbolen verstopt. Vervolgens onderzocht het team de hypothese dat abstracte symbolen met gelijksoortige vormen dezelfde letter of groepen van letters vertegenwoordigden. De misleidende Romeinse letters vertegenwoordigden spaties tussen uit ingewikkelde symbolen samengestelde woorden. Een andere cruciale ontdekking was dat je elke medeklinker voor een dubbelepunt moest verdubbelen. Zo ontdekten ze dat de code een homofoon geheimschrift was, een vervangende code waarin er geen directe overeenkomst bestaat tussen de oorspronkelijke en de versleutelde informatie. En ze besloten dat de oorspronkelijke taal waarschijnlijk Duits was.

Daarna gebruikten ze vertaaltechnieken, zoals de verwachte woordfrequentie, om te raden wat een symbool in het Duits zou kunnen betekenen. "Het bleek dat we veel van die technieken op het ontcijferen van codes kunnen toepassen", zegt Knight. Uiteindelijk verschenen de eerste begrijpelijke woorden Duits: 'Inwijdingsrituelen' en 'Geheime Afdeling'.

Geheim genootschap

Het werk is waardevol voor historici die de verspreiding van politieke ideeën trachten te begrijpen. Het mysterieuze cryptogram, ingebonden in goud en groen brokaatpapier, onthult de rituelen en de politieke opvattingen van een 18de-eeuws geheim genootschap in Duitsland. De in het document beschreven rituelen wijzen erop dat het genootschap gefascineerd was door oogchirurgie en oftalmologie, hoewel de leden blijkbaar zelf geen oogartsen waren.

"Dit opent een deur voor mensen die de geschiedenis van ideeën en de geschiedenis van geheime genootschappen bestuderen", zegt Knight. "Historici geloven dat geheime genootschappen een rol hebben gespeeld in revoluties, maar dat moet allemaal nog worden uitgezocht. Een van de redenen waarom dat zo moeilijk is, is dat veel documenten versleuteld zijn. In de 18de eeuw waren geheime genootschappen de grote mode."

Volgens Knight hadden die genootschappen een invloed op zowel de Amerikaanse als de Franse Revolutie. Hij heeft de ontcijferde tekst van de Copiale Codex aan Andreas Onnerfors gegeven, een historicus van de universiteit van Lund in Zweden en een expert in geheime genootschappen. "Toen hij het boek en de ontcijferde versie zag, was hij enthousiast", zegt Dr. Knight. "Op het einde vond hij een politiek commentaar over de natuurlijke rechten van de mens."

Knight werkt nu aan andere codeberichten, zoals de boodschappen in geheimschrift waarmee de Zodiac Killer, een nooit opgepakte seriemoordenaar, de pers uitdaagde. Knight past zijn software ook toe op andere beroemde onopgeloste codes, zoals het laatste deel van 'Kryptos', een versleutelde boodschap die in een granieten beeldhouwwerk op het terrein van het CIA-hoofdkwartier gebeiteld staat, en het Voynichmanuscript, een middeleeuws document waarover professionele cryptografen zich al decennialang het hoofd breken.

Maar de moeilijkste taalpuzzel, zegt Knight, is nog altijd de gewone spraak. Als topwetenschapper van de Intelligent Systems Division van het USC Information Sciences Institute is Knight een van de grote autoriteiten in machinevertaling -- of hoe je computers leert om Chinees in Engels of Arabisch in Koreaans om te zetten. "Vertalen blijft een enorme uitdaging voor kunstmatige intelligentie", zegt Knight, wiens software door bedrijven als Apple en Intel wordt gebruikt. Samen met Sujith Ravi, een onderzoeker die in 2011 een doctoraal in de computerwetenschappen aan USC behaalde, benadert Knight het vertalen als een cryptografisch probleem. Die aanpak kan niet alleen het vertalen van menselijke taal verbeteren maar ook nuttig zijn voor het begrip van dode talen en van de communicatie van dieren.

INFO:
Meer info over het breken van de code: http://stp.lingfil.uu.se/%7Ebea/copiale/

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234