Maandag 17/05/2021

Fotografie

Controversiële kunstenaar Andres Serrano stelt tentoon in Brussel

'The Fisting': vernield door tegenstanders wegens
'The Fisting': vernield door tegenstanders wegens "quot;ontaarde" kunst.Beeld Andres Serrano

Andres Serrano's geruchtmakende foto's leidden vaak tot acties tegen musea en tegen de beelden zelf. In het KMSK Brussel loopt nu een retrospectief van de Amerikaan. Choqueert Serrano vandaag nog steeds?

Het is riskant om het werk van de Amerikaanse kunstenaar Andres Serrano (New York, 1950) te tonen. In 1997 ontstond er ophef toen het Nederlandse Groninger Museum Serrano's 'plasseksfoto' op de poster voor een overzichtstentoonstelling zette. Na protest van twintig religieuze en maatschappelijke organisaties, werd de poster uiteindelijk wit, zonder foto erop, alleen met de tekst 'Oordeel zelf!'. 85.000 mensen kwamen kijken; een record.

De expo reisde in 1997 door naar de National Gallery of Victoria in Melbourne. Daar viel een 19-jarige jongeman Piss Christ, een foto uit 1987 van een kruisbeeld in glas urine, met een moker aan, waarna de tentoonstelling werd gesloten. In 2011 was Piss Christ in Avignon slachtoffer van Franse 'katholieke activisten'.

In de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van Brussel, is nu het grootste respectief van Serrano tot nu toe te zien. Er hangen gordijntjes om de seks te scheiden van ander schokkends (racisme, moord, dood, martelingen). Adviesleeftijd: 16 jaar en ouder.

Het is een wrang beeld. De seksfoto's zijn in 2007 in Zweden vernield met bijlen en breekijzers. Het museum toont ze gebarsten en gehavend. De foto The Fisting (waarop die vuist in die naakte man verdwijnt), is zo hevig belaagd dat precies bij de bilspleet een enorm gat in glas en foto gaapt. In een foto van een pijpscène is zo'n zelfde gat op de cruciale plek geslagen. De plasseksfoto ontbreekt. Een grote foto die Master of Pain heet, toont een man wiens erectie via een eikelpiercing aan zijn tepelpiercings vastzit. Zijn gezicht is vertrokken van de pijn. Grote sterren en barsten in het glas laten zien hoe de vandalen op hem hebben ingebeukt.

Zweedse nationaalsocialisten maakten een video om deze actie op te eisen. Ze noemden de kunst 'ontaard'. Ook deze video is te zien in het museum: "Ze noemen het kunst. Ze moedigden gezinnen aan de tentoonstelling te bezoeken. Laten we deze 'kunst' bekijken. Is dit normaal?' Vervolgens zijn Serrano's foto's te zien, gecensureerd. De vernieling is ook gefilmd en wordt ingeleid met: "Vier nationaalsocialisten besloten te laten merken wat normale mensen hiervan vinden." De normale mens in de verdediging.

Esthetisch en technisch perfect

Wie voorbij de seks kijkt ziet inderdaad dat het Serrano niet om de shock te doen is. De foto's zijn daarvoor te esthetisch en technisch te perfect. Te verleidelijk. Serrano wil niet dat je je hoofd afwendt, maar dwingt juist om te blijven kijken. Hij drukt groot af, de kleinere exemplaren zijn 1 meter hoog, de grote 1,5 meter. Daardoor sta je als toeschouwer recht tegenover de geportretteerde. En die uitnodiging om te blijven staan en te blijven kijken, dwingt mededogen af. Dat zal geen toeval zijn.

Serrano heeft het liever niet over de betekenis van zijn werk, vertelt hij in interviews steevast: "De interpretatie van mijn kunst zegt meer over jou dan over mij."

Vaak combineren Serrano's foto's schoonheid en narigheid zo doeltreffend dat het pijn doet. De mortuariumreeks is verschrikkelijk. Gevouwen koude kinderhandjes met kortgeknipte schone nageltjes, iemand die rattengif dronk, maar vervolgens met gebalde vuisten streed tegen de dood waar ze zo naar verlangde, de man die met messteken om het leven kwam: zo veel leed maakt misselijk. Wat voor zin heeft het in een museum eventjes intens te staan rouwen om andermans kind. Een brute oefening in mededogen?

Dat waarnaar mensen liever niet kijken, heeft grote aantrekkingskracht op Serrano. Speciaal voor de Brusselse tentoonstelling legde hij daklozen vast. Die foto's hangen nu als posters door de stad, de naam van elke dakloze erbij vermeld. Dat vindt Serrano belangrijk. Hij wil laten zien dat hij niet zomaar anoniem plaatjes kiekt. Dit is geen freakshow, Serrano staat ons niet toe op die manier te kijken.

De vreemdste ontdekking in Brussel: Serrano's sleutelwerk is geen foto. "Ik ben voor veel dingen uitgemaakt, maar fotograaf genoemd worden, vind ik het allerergste", zegt hij. Om deze woorden kracht bij te zetten, toont hij graag zijn verzameling kartonnen borden die hij van daklozen in New York kocht. Voor 20 dollar per stuk bemachtigde hij de smoezelige stukken karton. 'Job verloren' staat erop of 'hiv-positief'. Op een van die bordjes staat in hoofdletters: 'IF IT IS YOU...'

Wat als jij het was? Ja, dat is de clou, bevestigt Serrano. Daarom onthult ieders interpretatie van zijn foto's ook zo veel over de toeschouwer. Want: wat als iemand in jouw mond plast? Wat als het jouw kindje is in het mortuarium? Een vraag die mensen strijdbaar of agressief, een beetje misselijk of gewoon heel stil kan maken.

Andres Serrano: Uncensored Photographs loopt in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van Brussel tot en met 21/8.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234