Zaterdag 27/11/2021

ontspullen

Consuminderen: meer geluk met minder spullen

null Beeld Ellen Van Engelen
Beeld Ellen Van Engelen

Wie wordt er echt gelukkig van een huis vol spullen? Lang niet iedereen, en vrouwen nog het minst. Dat blijkt uit het boek Ontspullen van de Britse trendjournalist James Wallman, sinds kort bij ons te koop. Hij gaf ons meteen ook een paar persoonlijke tips om zelf aan het 'ontspullen' te gaan.

Kunt u de constante toestroom aan spullen in uw huishouden nog in bedwang te houden? "In de acht jaar dat wij in ons huis wonen, is het er een tyfuszooi geworden", verzuchtte een vriendin van me onlangs radeloos. Zij is niet de enige die er last van heeft, zo blijkt uit bijvoorbeeld de verkoop van de bestseller The Life-Changing Magic of Tidying up. Daarin doet Japanse Marie Kondo haar methodes uit de doeken om kasten te organiseren en te bepalen wat je het best weggooit.

Journalist James Wallman las haar boek óók, maar hij wilde graag weten hoe het komt dat we zo veel spullen hebben vergaard, wat ons daartoe dreef. Hij schreef er het boek Ontspullen over, in het Engels Stuffocation, een woordgrapje op 'suffocation', verstikking, en 'stuff', spullen. Het leuke aan dit boek is dat het barst van de geschiedkundige en psychologische weetjes. Dat we zo materialistisch zijn geworden, is onder andere een gevolg van het gedachtegoed van de Amerikaanse president Hoover. Toen in de jaren 20 van de vorige eeuw overproductie ontstond, was de logische conclusie van zowel beleidsmakers als bedrijfsleiders dat er minder moest worden gemaakt. Enter Hoover, die vond dat er niet minder moest worden geproduceerd, maar meer gecónsumeerd, en wel door met reclame op gang gebrachte consumptie.

Wallman is geen goeroe en ook niet per se een groene jongen. Hij houdt ook van mooie dingen en moest een paar keer hard op zijn tanden bijten toen hij onlangs tweehonderd boeken wegbracht naar een liefdadigheidsinstelling. Hij is zelfs in zekere zin fan van het kapitalisme: "Het heeft gezorgd voor eten voor de massa en heeft geholpen om de Koude Oorlog op te lossen, maar het is een 20ste-eeuws systeem. Nu we in de 21ste eeuw leven, is het tijd voor iets dat beter bij deze tijd past."

Een eerste en prominente reden waarom we klaar zijn voor een tijdperk van dematerialisatie is de milieucrisis. Voor elke vuilniszak die we buiten zetten, zou je nog eens zeventig zakken kunnen vullen met alle afval dat nodig is om de rommel van die ene vuilniszak te produceren, schrijft hij. Een tweede reden is dat sommigen onder ons er niet gelukkig van worden. Er zijn maar twee manieren om vast te stellen of iemand last heeft van een rommelcrisis. Of je vraagt hoe ze zich voelen, of je meet hun cortisolspiegel, zoals twee Amerikaanse psychologen deden. Repetti en Saxbe werkten met dertig mannen en vrouwen, gaven hen elk een camcorder en vroegen of ze een videorondleiding door hun huis wilden geven, waarin ze het huis beschreven en iets vertelden over dingen die belangrijk voor hen waren. Vervolgens gaven ze alle dertig een tas vol flesjes om speekselstalen te nemen.

Uit de analyses van de videobeelden bleek dat woorden als 'nog niet klaar', 'repareren', 'opknappen', 'rommelig', 'niet opgeruimd' of 'chaotisch' vaak terugkwamen. Belangrijker waren de resultaten van de flesjes met speeksel. Volgens de metingen hadden de mannen geen stress door de rommel. Maar de vrouwen wel. Wie de bovenstaande woorden had gebruikt, had een cortisolspiegel die typerend is voor chronisch vermoeide of gestresseerde mensen. Het verklaart volgens onderzoekster Saxbe dat rommel stress veroorzaakt door een fenomeen dat psychologen 'allostatische belasting' noemen: een uitputtingsslag op je systeem, doordat je rommel telkens moet opbergen of weggooien. Ook werd duidelijk dat rommel stress veroorzaakt omdat vrouwen minder energie hebben om op te ruimen als ze thuiskomen van hun werk.

Tentje versus Porsche

In zijn boek schetst Wallman niet alleen de situatie zoals ze nu is, maar hij ziet een toekomst voor iets nieuws, met een zelfverzonnen woord noemt hij het 'experientialisme'.

Wallman: "Psychologen hebben ontdekt dat materiële aankopen mensen uit elkaar houden. Ervaringen geven mensen het gevoel dat ze deel uitmaken van een groep. Denk aan auto's en kamperen. Vergelijk eigenaars van een Nissan en een Porsche die tegelijk uit hun auto stappen op een parking eens met twee mensen die op een camping staan en tegelijk uit de tent komen. Het is minder waarschijnlijk dat de eigenaars van de auto's zich met elkaar verbonden voelen en een gesprek met elkaar aangaan dan de kampeerders. Zelfs al zouden de kampeerders verschillende kampeeruitrustingen hebben, dan nog zouden ze met elkaar praten. Omdat beiden deel uitmaken van de 'kampeerdersclub', hebben ze verhalen om te delen, gelijke belevingen."

Experientialisme leunt aan bij wat we al lang kennen als de belevingseconomie, die in de jaren 90 in het leven werd geroepen. Bij ons leidde dat tot het succes van bijvoorbeeld de Bongo-bonnen. Niets nieuws onder de zon dus, maar er is volgens Wallman wel iets veranderd door de opkomst van de sociale media. Daarin ontlenen we voor het eerst een deel van onze identiteit aan het tonen van wat we aan het doen zijn, eerder dan het tonen van onze welstand.

null Beeld Ellen Van Engelen
Beeld Ellen Van Engelen

Secret Cinema

Een leuk voorbeeld van wat Wallman een toekomstgericht businessmodel vindt, is Secret Cinema in Londen. Je gaat er bijvoorbeeld naar Casablanca kijken, maar dan in een filmzaal van weleer. Voor de film begint, bestel je een drankje in een bar in - zo lijkt het wel - Casablanca, en krijg je te maken met twee barse nazi-officieren die je aan een kruisverhoor onderwerpen. Ook in Vlaanderen zijn er wel wat succesvolle voorbeelden te vinden. Zo kamperen elk jaar opnieuw weer een hoop mensen voor tickets voor het Zomer van Antwerpen-festival, dat voorstellingen op originele plaatsen biedt. Ook het succes van de 'escape games' passen bij deze trend. Daarbij word je met vrienden opgesloten in een ruimte en moet je aan de hand van hints de weg naar buiten zien te vinden.

Het gaat er gewoon om dat we gelukkigere en betere mensen worden door samen leuke dingen te doen, in plaats van rommel te verzamelen. In het boek vind je tal van tips om je spullenberg te lijf te gaan, speciaal voor DMM gaf Wallman er nog een paar extra - zie volgende pagina. "Ik wilde alles behalve een zelfhulpboek schrijven, maar het is er toch een geworden."

James Wallman, Ontspullen, uitg. Kosmos, 20 euro. Wallman gaf naar aanleiding van dit boek een lezing in de Antwerpse vestiging van The School of Life.

null Beeld Ellen Van Engelen
Beeld Ellen Van Engelen
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234