Zondag 23/02/2020

Congo

Congolese verkiezingen: minstens twee mensen gedood in kiesbureau

President Kabila brengt zijn stem uit.Beeld AFP

In het oosten van Congo zijn minstens twee mensen gedood in een kiesbureau. Zij zouden geprotesteerd hebben tegen een man van de kiescommissie die kiezers aanzette om voor de door president Joseph Kabila naar voren geschoven kandidaat Emmanuel Ramazani te stemmen. De verkiezingen verlopen al de hele dag erg moeizaam.

De Congolezen trekken vandaag na twee jaar vertraging naar de stembus om een nieuwe president en een nieuw parlement te kiezen. De eerste voorlopige resultaten worden op 6 januari verwacht.

De voorbije weken, in aanloop naar de verkiezingen, liepen de gemoederen in Congo al hoog op. Bij geweld in de marge van de campagne vielen zeker tien doden. Een triest dieptepunt is nu de dood van twee mensen in een kiesbureau in Zuid-Kivu, in het oosten van het land.

Tot 22 uur

Vanuit verschillende steden kwamen via de sociale media berichten over problemen met de kiezerslijsten, waarop de geregistreerde kiezers hun naam moeten vinden, en de batterijen van de stemcomputers die op verschillende plaatsen leeg waren. Sommige stemcomputers waren ook niet aan de praat te krijgen. Los daarvan zijn er ook geruchten over intimidatie van kiezers of waarnemers door het leger, en over het omkopen van kiezers. En zelfs als alles werkt, stonden er lange wachtrijen omdat het gebruik van de stemcomputer niet voor iedereen even evident is.

Na de problemen eerder op de dag blijven de stembureaus op heel wat plaatsen langer open dan gepland. Dat stellen journalisten van AFP ter plaatse vast. In Kinshasa zou er nog tot 22 uur gestemd kunnen worden in het kiescentrum Saint-Raphaël, waar heel wat kiezers hun woede uiten over de vertragingen. Ook elders, in Goma en in de provincie Kasaï, kan er langer gestemd worden.

De hoofdrolspelers tijdens de verkiezingen in Congo: oppositieleider Felix Tshisekedi, Kabila-protegé Emmanuel Ramazani Shadary en de populaire oppositiekandidaat Martin Fayulu.Beeld AFP

Drie keer uitgesteld

De verkiezingen waren al drie keer uitgesteld. Er wordt rekening mee gehouden dat de verkiezingen aanleiding kunnen geven tot geweld.

De stembusgang gebeurt met Zuid-Koreaanse stemmachines, maar er bestaat maar weinig vertrouwen dat die stemmachines eerlijke verkiezingen opleveren. Ook andere voorwaarden tot een eerlijk verloop van de verkiezingen lijken niet bepaald ingelost te zijn. Omdat de kiescommissie niet tijdig klaar was, werden de verkiezingen vorige week met een week uitgesteld.

Bovendien worden in drie steden waar de oppositie sterk staat pas in maart verkiezingen gehouden. De nieuwe president wordt wel al in januari ingezworen.

Eerste democratische machtswissel sinds onafhankelijkheid

De presidentsverkiezingen eisen alle aandacht op, omdat die voor het eerst sinds de onafhankelijkheid van België in 1960 tot een democratische machtswissel moeten leiden. De partij van uittredend president Joseph Kabila duidde Emmanuel Ramazani Shadary aan als haar kandidaat, en die zal het moeten opnemen tegen een twintigtal andere kandidaten. 

Kabila's protegé en door hem beoogde opvolger Emmanuel Ramazani Shadary.Beeld EPA

De belangrijksten zijn Martin Fayulu, die gesteund wordt door de zwaargewichten Moïse Katumbi en oud-vicepresident Jean-Pierre Bemba, en de gezamenlijke kandidatuur van Felix Tshisekedi en Vital Kamerhe. Die eerste, zoon van de begin 2017 in Brussel overleden oppositieleider Etienne, is kandidaat-president, de tweede is kandidaat-premier.

Felix Tshisekedi.Beeld AFP

Zoals bekend is Kabila niet opnieuw kandidaat: hij heeft er al twee termijnen opzitten. Die tweede termijn liep eind 2016 af, en het kamp-Kabila deed er de afgelopen jaren alles aan om de verkiezingen op de lange baan te schuiven. De afgelopen maanden is dat gekeerd, en lijkt de partij koste wat het kost naar verkiezingen te willen gaan, zonder zich af te vragen of alle logistieke en organisatorische kwesties uitgeklaard zijn. 

Uitstel

Dat niet alles rond was, moest de kiescommissie vorige week donderdag zelf toegeven: drie dagen voor de verkiezingen georganiseerd zouden worden, werd een uitstel met een week aangekondigd. Er werd daarvoor onder meer verwezen naar een brand in een magazijn van de Céni, waarbij 8.000 stemcomputers beschadigd raakten. De ware toedracht van die brand is echter nog niet opgehelderd. 

Niet overal verkiezingen

Volgens de onafhankelijke kiescommissie Céni hebben zowat 40 miljoen Congolezen zich als kiezer geregistreerd. Zij kunnen echter niet allemaal zondag al gaan stemmen: ruim 1 miljoen kiezers uit de oostelijke steden Beni en Butembo en de westelijke stad Yumbi moeten nog tot maart wachten, door onveiligheid en een ebola-epidemie in die streken.

Waarnemers zien er echter een manoeuvre van Kinshasa in om de populaire oppositiekandidaat Fayulu de pas af te snijden.

De populaire Martin Fayulu.Beeld EPA

“Pottenkijkers geweigerd”

Europese en Amerikaanse waarnemers zijn geweigerd door de autoriteiten, met het argument dat Congo een soeverein land is en dus geen pottenkijkers nodig heeft. Ook financiële steun uit het buitenland werd geweigerd door Kinshasa, ondanks dat de kosten van de stembusgang op zo'n 500 miljoen dollar geraamd worden, zo'n tien procent van de Congolese begroting.

Afrikaanse landen hebben wel een paar honderd waarnemers gestuurd.

De Belgische minister van Buitenlandse Zaken, Didier Reynders (MR), reageerde ondertussen via Twitter op de strubbelingen bij de verkiezingen. “Ik ben tevreden dat de verkiezingen in Congo eindelijk effectief hebben plaatsgevonden”, zegt hij. “Ik maak me wel zorgen over het verloop omdat waarnemers ter plaatse heel wat onregelmatigheden hebben gemeld.” Volgens de minister moet Congo moet zelf oordelen over de correctheid van de stembusslag.

Bloedige repressie

Als alles de komende dagen en weken blijft verlopen volgens de Céni-planning, dan worden op 15 januari de definitieve resultaten van de presidentsverkiezingen aangekondigd. De nieuwe president wordt dan op 18 januari ingezworen. De gebeurtenissen van de voorbije dagen wijzen er alvast op dat nog niet zeker is dat alles zo gesmeerd zal lopen. 

Hoe de gewone Congolezen zullen reageren op oneerlijk verlopen verkiezingen, is afwachten. Als de bevolking de straat op trekt, mag gevreesd worden voor een bloedige repressie door de autoriteiten. De campagne begon kalm, maar de laatste dagen loopt de spanning op.

Oppositieleider Felix Tshisekedi.Beeld EPA
De populaire Martin Fayulu.Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234