Zondag 24/01/2021

Congolese verkiezingen in gevaar

Steeds meer experts, verkiezingswaarnemers en diplomaten beginnen zich ernstig zorgen te maken over de vraag of de Congolese verkiezingen wel zoals gepland op 28 november kunnen doorgaan. De voorbereidingen hebben dermate vertraging opgelopen dat het nu al zeker is dat veel kiezers niet op een correcte manier zullen kunnen stemmen. De onzekere situatie vergroot de mogelijkheid op verkiezingsgeweld aanzienlijk.

Zowel de Congolese koepel-ngo Agir pour des élections libres et transparentes als het Amerikaanse Carter Center waarschuwen dat het verkiezingsproces "ernstig bedreigd" wordt door logistieke en politieke problemen.

Eigenlijk staat het electorale proces al van begin januari onder druk. De entourage van president Joseph Kabila voerde toen een grondwetswijziging door die het aantal rondes voor de verkiezingen van twee naar één herleidde. Het bruuske manoeuvre bracht oppositieleiders als Etienne Tshisekedi en Vital Kamerhe in de problemen. Zij hadden hun strategie volledig op twee rondes afgestemd: in een eerste ronde zouden ze elk hun eigen kans gaan en in de tweede ronde zouden ze front vormen achter de meest succesvolle oppositiekandidaat. Nu zijn ze gedwongen om al meteen een kopman aan te duiden en dat is gezien de ego's en ambities van de belangrijkste oppositieleiders geen eenvoudige zaak.

Maar ook de logistieke voorbereiding van de stembusgang is in het honderd aan het lopen. De kiezersregistratie duurde twee maanden langer dan gepland en ging gepaard met allerlei onregelmatigheden die Kabila weigert te onderzoeken. Bovendien heeft een Chinese producent aanzienlijke vertraging opgelopen bij de levering van 120.000 stembussen. Ook de stembiljetten, die uit Zuid-Afrika moeten komen, zijn nog niet beschikbaar. Het gaat om een behoorlijk ingewikkeld drukprocedé en dat heeft alles te maken met het feit dat er op 28 november naast presidents- ook parlementsverkiezingen georganiseerd worden, waaraan maar liefst 18.386 kandidaten deelnemen.

Momenteel is zelfs nog niet duidelijk waar de 62.000 stembureaus precies zullen worden ingericht. "Het behalen van 28 november als verkiezingsdatum wordt ernstig bedreigd door problemen die best zo snel mogelijk worden aangekaart", stelt het Carter Center in een nieuw rapport. Nogal wat westerse diplomaten lieten de jongste dagen discreet weten dat de verkiezingsagenda ernstig in gevaar komt.

Zowel president Kabila als de nationale verkiezingscommissie (Ceni) zeggen dat de verkiezingen zoals gepland zullen doorgaan. Maar net als het Carter Center komen steeds mee Congo-experts tot de vaststelling dat een eerlijke stembusgang niet mogelijk is. "Het staat vast dat correcte presidentiële en parlementsverkiezingen op 28 november onmogelijk zijn", zegt Congokenner Kris Berwouts.

De electorale strubbelingen zorgen voor een potentieel explosieve situatie waarvoor niet meteen een oplossing voorhanden is. Als de verkiezingen op de geplande datum op een gebrekkige manier doorgaan, is de kans reëel dat zowel de oppositie als de internationale waarnemers zullen verklaren dat de stembusgang niet vrij en eerlijk verliep waardoor de legitimiteit van de herverkozen Joseph Kabila in het gedrang komt.

Vrees voor geweld

Een ander mogelijk scenario is dat het huidige regime op enkele dagen voor de verkiezingen zal aankondigen dat enkel de presidentsverkiezingen zullen doorgaan, maar dat de parlementsverkiezingen naar een latere datum worden geschoven. De belangrijkste oppositiekandidaat Etienne Tshisekedi liet al laten weten dat hij in dat geval zijn aanhang op straat zal sturen. Hij vreest dat een net herverkozen Kabila de parlementsverkiezingen naar zijn hand zal zetten.

De derde optie, een uitstel van zowel de presidents-als parlementsverkiezingen, is voor de oppositie al helemaal onaanvaardbaar. Kabila's grondwettelijke ambtstermijn verstrijkt op 6 december. Voor Tshisekedi mag Kabila geen dag langer dan toegelaten aan de macht blijven. Berwouts: "Alle mogelijke scenario's zijn problematisch en verhogen het risico op verkiezingsgeweld".

Ondertussen werken Congolese middenveldorganisaties en ook de invloedrijke bisschoppensynode aan een overlegorgaan dat de belangrijkste verkiezingsproblemen moet oplossen. Zowel president Kabila, de oppositie als het middenveld zouden hieraan moeten deelnemen. Hoofddoel van dit initiatief: voorkomen dat het Kabila-kamp eenzijdig en abrupt de verkiezingsagenda omgooit waardoor geweld bijna onvermijdelijk wordt. De kans dat de huidige machthebbers voor dit initiatief openstaan, is eerder klein.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234