Zondag 05/07/2020

Congolese troepen en rebellen stevenen af op bloedig conflict

De Congolese regering vliegt duizenden troepen naar Noord-Kivu om daar een finaal gevecht aan te gaan met de rebellenbeweging van Laurent Nkunda. Opmerkelijk feit: de luchtbrug gebeurt met toestellen van de VN-vredesmacht, die zo direct betrokken raakt bij een militaire escalatie.

Door Koen Vidal

Kinshasa l Met het offensief wil president Joseph Kabila de kritiek ontkrachten dat zijn regime aan politieke immobilisme lijdt. Experts waarschuwen voor een onvoorspelbaar en bloedig conflict.

Vorige week braken er al gevechten uit tussen het regeringsleger en de opstandelingen van Laurent Nkunda, die beweert de beschermer te zijn van de Tutsibevolking in Noord-Kivu. Hij beschuldigt de regering in Kinshasa ervan samen te vechten met Huturebellen in de regio, van wie een aantal deelnam aan de Rwandese genocide van 1994. Nkunda trok onlangs duizenden van zijn strijders terug uit het officiële leger en begon een militair offensief tegen legerbases in Masisi. Daarbij raakten minstens dertig regeringssoldaten gewond.

President Joseph Kabila besloot daarop om troepenversterkingen aan te voeren. Volgens recente berichten zou het gaan om goed bewapende en gemotiveerde brigades die vanuit de stad Kisangani en de regio Ituri worden aangevlogen door VN-toestellen. De Verenigde Naties zouden ook zorgen voor het vervoer van wapens en munitie. Experts bestempelen dit laatste als een nieuwe en zeer zorgwekkende evolutie: "De Verenigde Naties gedragen zich als een logistieke afdeling van het Congolese regeringsleger. Zeer bedenkelijk."

Verschillende bronnen in België en Congo zeggen dat er een "grote confrontatie" op til is. Ook de Congolese defensieminister Tshikez Djemu spreekt oorlogstaal: "Als Nkunda de wapens niet neerlegt, zullen wij hem en zijn leger beschouwen als misdadigers en aanvallen." Djemu herinnert eraan dat tegen Nkunda een internationaal aanhoudingsbevel loopt wegens oorlogsmisdaden: "Op een dag zal hij rekenschap moeten geven voor zijn daden." Nkunda zelf zegt dat de oorlog al begonnen is. "Ik beschouw de huidige situatie als een staat van oorlog."

Het is verre van duidelijk of het regeringsleger in staat zal zijn om definitief komaf te maken met Nkunda's leger. Volgens sommigen beschikt Nkunda over een goed getrainde gevechtsmachine, die bovendien doordrongen is van het idee dat zij de enige beschermeling is van de Tutsiminderheid in Oost-Congo.

Bovendien heeft Nkunda zelf weinig te verliezen. Hij wordt vervolgd door het Internationaal Strafhof in Den Haag, waardoor hij ook in het buitenland geen uitwijkmogelijkheid heeft. "Hij kan zich eigenlijk enkel maar doodvechten", is de mening van verschillende experts. Andere waarnemers wijzen er dan weer op dat Nkunda weliswaar een volleerd krijgsheer is, maar dat zijn leger "een even groot zootje ongeregeld is als het Congolese regeringsleger".

Ngo's, VN-vluchtelingenorganisaties en Congowatchers zijn het er wel over eens dat een militaire escalatie een bijzonder zware impact zal hebben op de burgerbevolking. Bij de eerste gevechten van vorige week sloegen liefst tienduizend mensen op de vlucht, die momenteel geen enkele hulp krijgen. Het staat vast dat grootschalige gevechten nog veel meer mensen op de vlucht zal doen slaan. Momenteel zijn er in Noord-Kivu al liefst 650.000 ontheemden. Een groot deel van hen heeft weinig of minimale toegang tot medische zorgen en geneesmiddelen, waardoor zelfs een banale ziekte dodelijk kan zijn.

De internationale gemeenschap en dus ook België lijkt momenteel weinig greep te hebben op de evoluties in Oost-Congo. Er zouden weinig contacten zijn tussen de internationale diplomatie en de omgeving van Kabila. Zowel diplomaten als internationale ngo's leggen een zware verantwoordelijkheid bij de president voor de nakende militaire escalatie. Vele bronnen zeggen dat Kabila een militair conflict nodig heeft om de kritiek te weerleggen dat zijn regime zou lijden aan politiek immobilisme.

Sinds zijn eedaflegging als president zorgden Kabila en de regering van de bejaarde premier Antoine Gizenga voor grote desillusies bij de bevolking. Zeker in het oosten van het land, waar een jaar geleden nog massaal op Kabila werd gestemd, zou de populariteit van de president snel aan het wegsmelten zijn.

"Kabila slaagt er maar niet in om de eerste echte aanzetten te geven tot de creatie van een rechtsstaat", klinkt de bijna unanieme kritiek "Zeker in het oosten van het land is de veiligheidssituatie desastreus. Opstandelingen, regeringssoldaten en losgeslagen bendes zorgen voor een klimaat van totale angst. Hoewel de oorlog officieel voorbij is, wordt er massaal gemoord, verkracht en geplunderd. Om politiek te overleven kan Kabila bijna niet anders dan een offensief beginnen tegen Nkunda. Kabila heeft dringend nood aan politieke zuurstof."

Belangrijke vraag bij de toegenomen spanningen in Oost-Congo is hoe buurland Rwanda zal reageren op een conflict dat gericht is tegen Tutsistrijders. Ook het Rwandese regime wordt gedomineerd door leden van de Tutsigemeenschap. "Laat ons niet naïef zijn", vertelden verschillende experts gisteren aan De Morgen. "Het regime van president Paul Kagame onderneemt weinig tegen Nkunda, die in Rwanda strijders rekruteert. Rwanda laat ook de grondstoffenplunderingen vanuit Oost-Congo rustig plaatsvinden. Maar er zijn momenteel geen aanwijzingen dat er vanuit Kigali een masterplan wordt ontrold om Congo te destabiliseren."

Ik beschouw de huidige situatie als een staat van oorlog

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234