Woensdag 08/07/2020

Congolese elitebrigade jaagt met Belgische knowhow op de Terminator

De gezochte oorlogsmisdadiger Bosco Ntaganda is met enkele honderden strijders een rebellie begonnen tegen het Congolese regeringsleger. Een door België getrainde elitebrigade staat in de spits van het tegenoffensief.

Bosco Ntaganda, alias The Terminator, staat bekend als een van de bloeddorstigste krijgsheren van Afrika. In de regio Ituri voerde hij tien jaar geleden het commando over etnische moordpartijen waarbij duizenden burgers omkwamen. Al in 2006 vaardigde het Internationaal Strafhof in Den Haag een aanhoudingsbevel uit tegen Ntaganda.

De jongste jaren was hij een van de topcommandanten van de CNDP-rebellenbeweging in Oost-Congo. Toen het CNDP in 2009 werd opgenomen in het Congolese regeringsleger werd Ntaganda tot afschuw van velen tot generaal benoemd en kon hij in de stad Goma een luxeleven leiden. Ntaganda genoot duidelijk bescherming van buurland Rwanda, dat hem als een pion gebruike. Bosco's rebellen gedroegen zich als een leger binnen het regeringsleger en bleven zich schuldig maken aan oorlogsmisdaden en grondstofplunderingen.

Maar de jongste weken brokkelde Ntaganda's macht af. Westerse landen, waaronder België, begonnen steeds meer aan te dringen op zijn arrestatie. De Congolese president Joseph Kabila, die in november via omstreden verkiezingen aan de macht kon blijven, werd steeds gevoeliger voor die druk. In alle stilte kwam er een pragmatische deal tot stand tussen Kinshasa en de belangrijke donorlanden: westerse leiders beloofden om niet te veel over verkiezingsfraude te morren en in ruil opende Kabila de macht op Ntaganda.

Tijdens zijn bezoek aan Kinshasa, eind maart, ontpopte Belgisch buitenlandminister Didier Reynders (MR) zich tot een van de belangrijke protagonisten van deze aanpak.

Maar vooraleer de jacht op Ntaganda te openen, ondernam Kabila een aantal acties om diens militaire structuur te ontmantelen. Zo liet hij duizend Ntaganda-gezinde militairen van Oost-Congo naar de stad Kananga muteren en riep hij twee belangrijke ex-CNDP-kolonels naar Kinshasa.

Duizenden op de vlucht

Ntaganda moet op dat moment gevoeld hebben dat zijn arrestatie slechts een kwestie van dagen was geworden. Samen met zo'n vijfhonderd militairen trok hij zich terug nabij zijn ranch in de Masisi-streek, van waaruit hij twee weken geleden een offensief lanceerde. Ntaganda's mannen plunderden enkele dorpen en joegen duizenden burgers op de vlucht. Deze krijgsverrichtingen gaan gepaard met seksueel geweld, waardoor Noord-Kivu opnieuw naar een dramatische situatie dreigt af te glijden. Omdat belangrijke toegangswegen te gevaarlijk zijn, gingen de voedselprijzen in de stad Goma de hoogte in.

Het Congolese regeringsleger lanceerde de jongste dagen een tegenoffensief en heroverde de aangevallen dorpen. Opvallend: Kabila maakt vooral gebruikt van een elitebrigade die net een opleiding met Belgische trainers achter de rug heeft. De woordvoerder van defensieminister Pieter De Crem (CD&V) scheen niet op de hoogte te zijn van de inzet van het 322ste bataljon in de vuurlinie, maar benadrukt dat tijdens de opleiding veel aandacht werd besteed aan discipline, een groot probleem binnen het Congolese leger. "Minister De Crem drong er bij zijn Congolese collega ook meermaals op aan dat de troepen van dit bataljon hun soldij tijdig zouden ontvangen. Voor alle duidelijkheid: het is niet België maar de Congolese overheid die bepaalt waar het 322ste bataljon wordt ingezet."

Congo-expert Kris Berwouts zegt dat de confrontatie tussen Kabila en Ntaganda onvermijdelijk was. "Dit is een abces dat openspringt. Ntaganda werd te schadelijke voor Kabila's reputatie en daarnaast was hij met zijn talrijke grondstoffenactiviteiten uitgegroeid tot een gevaarlijke concurrent van machtige Rwandese zakenlui en officieren. Zowel Congo als Rwanda willen Ntaganda weg. Met andere woorden: hoewel Oost-Congo momenteel opnieuw een moment van spanning en onzekerheid doormaakt, is het niet uitgesloten dat de regio weldra verlost is van Ntaganda. Dat zou een positieve ontknoping zijn."

Koen Vlassenroot van de Universiteit Gent is minder optimistisch: "Ik vrees dat het nieuwe conflict in Oost-Congo nog lang zal aanslepen. Het gaat niet enkel om Ntaganda maar ook over de netwerken van Congolese Tutsi's wier belangen hij moet beschermen. Een deel van die Tutsi-minderheid heeft altijd gekozen voor een dubbele strategie: politieke integratie gekoppeld aan militaire slagkracht om hun numerieke minderheid te compenseren. Op dit vlak lijkt Ntaganda nog een belangrijke rol te spelen. Ook het feit dat hij over 500 à 700 goed getrainde strijders beschikt, is belangrijk. Daarmee kun je een hele streek onveilig maken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234