Zaterdag 04/04/2020

'Congo zit in extreme tijdnood'

Veertig onthoofde politiemannen, twee vermoorde VN-onderzoekers en honderden dode burgers: Congo dreigt opnieuw terecht te komen in een geweldsspiraal. Europa kan voorlopig alleen geschokt toekijken.

Ee zuidelijke Kasaï-provincies (zie kaart) waren jarenlang een regio van relatieve rust. Zelfs tijdens de Grote Congolese oorlog van de jaren 90 bleef het geweld op een afstand van enkele honderden kilometers. Maar sinds een half jaar is deze regio het toneel van extreem geweld. In augustus doodden agenten de populaire lokale chef Kamwina Nsapu. Dat incident bracht een geweldsspiraal op gang waarbij milities - vooral kindsoldaten - aanvallen uitvoerden op politie-eenheden. Het regeringsleger nam wraak op meerdere dorpen, zonder daarbij onderscheid te maken tussen strijders en burgers.

In februari lekte een video uit waarop te zien was hoe Congolese militairen meerdere burgers vermoordden, onder wie vrouwen en kinderen. Regeringswoordvoerder Lambert Mende had het eerst over 'fake news', maar omwille van de nationale en internationale verontwaardiging kon Kabila niet anders dan een onderzoekscommissie naar de plek van het drama sturen.

De geweldsgolf bleef maar doorgaan. Op 24 maart onthoofdden de Kamwina Nsapu-milities veertig agenten en deze week werden de lijken ontdekt van twee VN-experts die onderzoek deden naar de massaslachtingen. De Amerikaan Michael Sharp, de Zweedse Zaida Catalan en hun vier Congolese begeleiders waren sinds 12 maart vermist.

Machteloos

Congo-expert Kris Berwouts heeft het over een "zelden geziene geweldsspiraal" en legt een verband tussen de Kasaï-crisis en de politieke impasse in Kinshasa. Op nieuwjaarsnacht sloten de Congolese regering en de oppositie een akkoord dat voorziet in een overgangsregering en verkiezingen tegen eind 2017.

"Maar de uitvoering van dat akkoord zit in het slop", zegt Berwouts. "De volkse frustratie over de impasse neemt zienderogen toe. Dat zorgt ervoor dat het Kabila-regime momenteel gefixeerd is op de veiligheidssituatie in Kinshasa, en ook steeds meer troepen en militair materieel naar de hoofdstad verplaatst. Er is dus minder aandacht voor de situatie in de rest van het land, en dat verklaart dan weer waarom er in regio's als de Kasaï-provincies zwaar geweld uitbreekt. Op meerdere plaatsen zorgen machtsvacuüms ervoor dat allerlei lokale krachten en tegenstellingen beginnen te spelen."

Ook een hooggeplaatste EU-onderhandelaar ziet een verband tussen de politieke instabiliteit in Kinshasa en het geweld elders in het land. "Het conflict in de Kasaï is bijzonder slecht gemanaged. Omdat de politieke beslissingen in Kinshasa niet goed zijn en slecht opgevolgd worden, riskeer je veel meer van die brandhaarden. Congo zit in extreme tijdnood."

Het enige wat de EU en landen als België kunnen doen, is druk blijven uitoefenen op de naleving van het zogenaamde Sylvester-akkoord, zegt de onderhandelaar. "Er is geen andere mogelijkheid. Het enige wat wij kunnen doen, is dreigen met extra sancties en beloven dat we met geld over de brug komen voor de verkiezingen eens het akkoord is geïmplementeerd."

Tegelijk is het voor alle waarnemers duidelijk dat Kabila noch de oppositie gehaast is om dat akkoord snel uit te voeren. Kabila wil zo lang mogelijk president blijven, terwijl de oppositie verzwakt is sinds de dood van haar belangrijkste leider Etienne Tshisekedi op 1 februari. Gisteravond riep Moïse Katumbi, voormalig gouverneur van Katanga en een Kabila's grootste tegenstanders, de Congolezen op om zich tegen zijn regime te mobiliseren.

Straatprotesten

Als dat zo doorgaat, stijgt de kans op een volksopstand in Kinshasa, en nog meer geweldsuitbarstingen in de rest van het land, zegt ook Kris Berwouts. "Je voelt de druk stijgen. De bevolking heeft geen vertrouwen meer in de politiek, en veel Congolezen maken duidelijk dat ze niets meer te verliezen hebben. De Congolese bisschoppen die bij de onderhandelingen optreden als bemiddelaar gaven er deze week de brui aan en verklaarden dat 'ze zich terugtrekken in hun parochies'. Vrij vertaald: ze dreigen ermee om de bevolking op te roepen tot straatprotesten."

"De klok tikt", zegt de EU-bron. "Nog meer geweld is zeker niet uit te sluiten, temeer omdat de budgettaire situatie van Congo zeer slecht is. Er kan een moment komen dat de overheid de salarissen niet meer kan betalen, en dan belanden we echt in een bijzonder explosieve situatie."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234