Dinsdag 17/09/2019

Congo heeft geen enkel excuus om krijgsheren op vrije voeten te laten

‘Congo heeft geen excuus meer om krijgsheer Bosco Ntaganda niet te arresteren en aan Den Haag uit te leveren’, zegt Luis Moreno-Ocampo in een interview met deze krant. De hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof verwijt ‘enkele Europese landen en de media’ dat ze zijn strijd tegen internationale straffeloosheid tegenwerken.

Hoofdaanklager Moreno-Ocampo van Internationaal Strafhof verwijt Europa en media gebrek aan steun

De Argentijnse jurist Luis Moreno-Ocampo (1952) nam gisterenavond aan de Universiteit Gent de Leerstoel Amnesty International in ontvangst. Een eerbetoon aan de strijd die hij voert tegen dictators als de Soedanese president Omar al-Bashir en krijgsheren zoals de Congolees Bosco Ntaganda, die verdacht wordt van de moord op duizenden burgers maar toch als generaal in het regeringsleger werd ingelijfd. Telkens als Moreno-Ocampo een vraag krijgt over het feit dat de Congolese overheid toch wel bijzonder lang talmt met de arrestatie van de oorlogscrimineel, laat hij duidelijk merken dat hij kerels als Ntaganda vroeg of laat in de beklaagdenbank zal krijgen. ‘Er zijn geen excuses meer voor uitstel.’

Zou president Kabila zichzelf geen groot cadeau doen door Bosco Ntaganda nog voor de vijftigste verjaardag van de Congolese onafhankelijkheid uit te leveren aan Den Haag? Het zou hem ongetwijfeld veel internationale geloofwaardigheid opleveren.

“We proberen aan Kinshasa duidelijk te maken dat de arrestatie van Ntaganda een dringende zaak is. Bosco was enkele jaren geleden niet enkel verantwoordelijk voor de rekrutering van kindsoldaten in de regio Ituri, meer recentelijk was hij in in Oost-Congo ook een van leiders van de rebellenbeweging CNDP, samen met Laurent Nkunda. Na de arrestatie van Nkunda werd hij vorig jaar de nummer één van die rebellenbeweging. Zoals u weet werd in Noord- en Zuid-Kivu een groot aantal gevallen van seksueel geweld gepleegd. Bosco Ntaganda was met andere woorden de leider van een van de groepen die de oorlogsgruwelen pleegde.

“Vorig jaar werden Ntaganda en zijn rebellen ingelijfd in het regeringsleger. Vreemd genoeg leeft bij sommigen de overtuiging dat Bosco op die manier een bijdrage kan leveren tot de stabiliteit in de regio, dat hij in staat is om die andere rebellenbeweging, het FDLR, onder controle te brengen. Volgens mij is dat de reden waarom hij nog in vrijheid is. Maar het idee dat die man tot iets positiefs in staat is, is natuurlijk fout. Integendeel, net als het FDLR maakt Bosco zich op dit moment schuldig aan nog meer misdaden.”

De CNDP-rebellen stonden altijd in nauw contact met de Rwandese regering. Nogal wat waarnemers menen dat de regering in Kigali de belangrijkste tegenstander is van Bosco’s arrestatie. Klopt dat?

“Ik was onlangs in Rwanda en dat is niet mijn indruk.”

Met andere woorden: de regering in Kinshasa kan niet meer beweren dat Rwanda de uitlevering in de weg staat.

(gedecideerd) “Het is tijd om Bosco te arresteren. Er zijn geen excuses meer. It’s time.”

Ondanks alles lijkt u in deze zaak nog een zekere mate van begrip en geduld te hebben.

“Ik weet niet of ik zo geduldig ben. Ik denk gewoon dat het belangrijk is dat landen die de rechtsmacht van het Strafhof erkend hebben ook daadwerkelijk gevolg geven aan onze arrestatiebevelen. Dat geldt trouwens niet enkel bij de zaak-Ntaganda maar ook bij het dossier van Joseph Kony (leider van de Oegandese rebellenbeweging LRA en verantwoordelijk voor duizenden ontvoeringen van kinderen, KoV) en bij dat van de Soedanese president Omar al-Bashir.”

Al-Bashir gaf deze week een zeldzaam interview aan Der Spiegel waarin hij zegt dat hij zich niet bedreigd voelt door het Internationaal Strafhof en waarin hij u beschuldigt van een complot om hem omver te werpen. Hij probeert u te ridiculiseren.

“In het interview geeft hij zelf toe dat hij verantwoordelijk is voor alles wat er in Darfur gebeurt. Wel, uit ons onderzoek blijkt dat hij het regeringsleger in Darfur inzet om burgers te doden. Bijgestaan door zogenaamde Janjaweedmilities omsingelden regeringstroepen systematisch dorpen, waarna ze de aanval openden op de burgerbevolking. In die dorpen waren geen rebellen aanwezig, alleen burgers. Het was een systematische strategie, waarvoor we talrijke bewijzen hebben. Al-Bashir kan dit niet meer ontkennen.

“Sinds 2005 liet hij bedreigde burgers gewoon de woestijn in vluchten omdat hij wist dat ze daar van de dorst zouden sterven. ‘Verspil geen kogels aan die mensen’, verklaarden regeringsmilitairen, ‘laat ze maar in de woestijn sterven.’ Ook dat was een bewuste strategie. Al-Bashir gebruikte de staat om zijn eigen burgers te vermoorden en hij doet dat nog steeds.

“In februari van dit jaar ondertekende hij een vredesverdrag en verklaarde hij dat het regeringsleger geen aanvallen meer zou uitvoeren. Nog geen week later lanceerde het Soedanese leger een offensief tegen het dorp Jebel Marra waarin vierhonderd burgers omkwamen. Ik verzeker u: Al-Bashir zal nooit veranderen, hij moet gearresteerd worden and that’s it. Momenteel is hij een gevangene in zijn eigen land. Vroeg of laat zal hij zich voor het Internationaal Strafhof verantwoorden. Daar ben ik zeker van.”

Al-Bashir vraagt aan andere Afrikaanse landen om het Internationaal Strafhof te boycotten. Is zijn strategie succesvol?

“Al-Bashir is niet zozeer in Afrika aan het lobbyen als wel in Europa.”

In Europa? Wat bedoelt u precies?

“Op het Afrikaanse continent zijn er steeds meer landen, waaronder Oeganda en Zuid-Afrika, die aankondigden Al-Bashir te zullen arresteren mocht hij daar op bezoek komen. In Afrika boeken wij grote vooruitgang. Maar in Europa zijn er nogal wat mensen die me zeggen dat ik voorzichtig moet zijn met Al-Bashir omdat ik het zogezegd alleen op Afrikaanse verantwoordelijken gemunt zou hebben. Europa zou er beter aan doen om het werk van het Internationaal Strafhof onvoorwaardelijk te steunen.”

U zegt dat er in Europa te weinig politieke wil is om de arrestatie van Al-Bashir af te dwingen?

“Ja, natuurlijk. Een aantal Europese leiders vindt de vervolging van Al-Bashir problematisch omdat de Afrikaanse Unie er zogezegd tegen zou zijn. Maar dat is een foute veronderstelling: dertig Afrikaanse landen hebben de rechtsmacht van het Strafhof erkend en komen hun plichten na. Europa moet duidelijker zijn en de Afrikaanse leiders steunen die voorstander zijn van het Internationaal Strafhof.”

Is de Europese Unie hier het probleem, of zijn het enkele individuele lidstaten die het u moeilijk maken?

“De Europese Unie helpt ons. Het gaat om enkele landen. Maar ook de media maken een inschattingsfout. Van journalisten krijg ik vaak de vraag waarom Afrikaanse landen een probleem hebben met mij. Ze herhalen de stelling van Al-Bashir dat ik alleen Afrikaanse leiders vervolg en maken op die manier een grote vergissing. De statuten van het Internationaal Strafhof zeggen dat ik de zwaarste misdaden moet onderzoeken en die vonden nu eenmaal plaats op het Afrikaanse continent. Weet u: ten tijde van de Rwandese genocide in 1994 was er veel kritiek omdat de internationale gemeenschap niets deed. Terechte kritiek. Ik wil ervoor zorgen dat we niet meer dezelfde fout maken. Ik laat de misdaden in Darfur, in Kenia en Congo niet ongestraft passeren. Leiders als Al-Bashir begaan die zware misdaden om macht te verwerven of te behouden. Als je wilt vermijden dat zulke leiders aan de macht blijven, moet je de straffeloosheid doorbreken en ze in de gevangenis stoppen.”

Soms lijkt het erop dat Al-Bashir geen strijd uitvecht met het Internationaal Strafhof maar een oorlog voert tegen uw persoon. Hoe reageert u daarop?

“Wat wil je? Als je staatshoofden en andere leiders vervolgt, kun je een harde reactie verwachten. Weet u, in de geschiedenis zijn er heel wat aanklagers opgeknoopt. (lacht) Die persoonlijke aanvallen zijn onvermijdelijk. Dat is normaal. Het is oké.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234