Zaterdag 28/11/2020

Conflict zonder einde

Captain America: Civil War is alweer de dertiende film die zich situeert in het Marvel Cinematic Universe, waar de Iron Mans en Thors elkaar al sinds 2008 voor de voeten lopen. Maar is het ook een goede zaak dat al die films zich in één grote wereld afspelen?

Voor de oningewijden; Captain America: Civil War bouwt voort op grote delen van andere films uit het Marvel Cinematic Universe (MCU). Tijdens de grote veldslagen van The Avengers in het verleden vielen telkens veel slachtoffers. Nu vinden de overheden van tientallen landen het welletjes. Zij eisen dat het superheldencollectief een verdrag ondertekent dat hen bindt aan de Verenigde Naties. Het doel: meer orde en controle, minder willekeurige vernieling.

Alleen: Captain America (Chris Evans) weet sinds de corruptie van vredesorgaan S.H.I.E.L.D. dat officiële instanties altijd verborgen, partijdige dan wel malafide agenda's hebben, en weigert mee te doen. Zijn vriend Tony Stark (Robert Downey Jr.), ofte Iron Man, daarentegen heeft door zijn koppig narcisme meer slachtoffers op zijn geweten dan wie ook, en wil de akkoorden er absoluut doorjagen. Hun kameraden-superhelden zien zich gedwongen om een kant te kiezen. Met als gevolg: veel ideologische, maar vooral ook persoonlijke conflicten die komen opborrelen.

Zelfs om het hier zo-even te beschrijven, is het een hele hap. Er wordt voortgebouwd op The Avengers, Captain America: The Winter Soldier en Avengers: Age of Ultron, om maar drie titels te noemen, en daarbij wordt naar heel wat termen en gebeurtenissen verwezen die voor de leek op Chinees zullen lijken.

Civil War is niet gemaakt voor mensen die nog nooit een Avenger van dichtbij hebben gezien, maar wel voor degenen die al wat Marvel-films achter de kiezen hebben. Want zo fungeert het MCU: er wordt gerekend op de vertrouwensband die er bestaat tussen kijker en personages. Een beetje zoals bij een tv-serie dus.

Blijft daar natuurlijk het feit dat het MCU geen televisiereeks is - al behoren Agents of S.H.I.E.L.D., Jessica Jones en Daredevil wel allemaal tot hetzelfde universum - maar een verzameling films. En films horen op zichzelf te kunnen staan. Als je naar de cinema gaat, verwacht je een begin, een midden en een einde. Sinds het MCU wordt dat laatste ons evenwel steeds vaker ontzegd: de Marvel-films eindigen niet langer met een oplossing van het conflict, maar wel met een knipoog richting de volgende Marvel-film, als een soort eeuwigdurende cliffhanger. Denk aan Iron Man 2, dat over zijn eigen voeten struikelde in zijn haast om tot bij The Avengers geraken.

Terwijl de character journeys waaraan we de beste herinneringen hebben - de reis van Luke Skywalker in de Star Wars-trilogie of die van Marty McFly in Back to the Future - net een duidelijke opbouw hebben. Ze zijn memorabel omdat ze een logische evolutie doormaken vooraleer ze aan hun natuurlijke einde komen. Tuurlijk stopte The Empire Strikes Back bij een cliffhanger, maar die werd opgelost in de volgende film en niet eindeloos uitgesponnen.

Een specifiek voorbeeld van de manier waarop Marvel het overkoepelende universum belangrijker acht dan de afzonderlijke films: de droomsequentie uit Avengers: Age of Ultron. Daarin neemt Thor een bad waardoor hij een visioen voorgeschoteld krijgt: voor de plot doet dat niets ter zake, het is gewoon een aperitiefje van het voor 2018 en 2019 geplande tweeluik Avengers: Infinity War. Dat is zo'n beetje als een reclamebalk inlassen voor het volgende programma wanneer je favoriete soap nog bezig is.

De zekerheid dat er nog minstens vijfhonderd vervolgfilms uitkomen in de toekomst, zorgt er soms voor dat de spanning wordt weggezogen uit het heden. Infinity War is duidelijk het toekomstige magnum opus van dat hele MCU. Toen Age of Ultron in de zalen kwam, wisten we al dat Infinity War er zou komen: de kans dat booswicht Ultron zou slagen in zijn opzet en The Avengers zou vernietigen, werd daardoor meteen bijzonder klein. Nu ja: de kans dat de hoofdpersonages écht sterven in een superheldenfilm is sowieso nihil.

Toch hebben we graag het gevoel dat het zou kúnnen mislopen. Het drukke releaseschema berooft ons vaak van die illusie en zegt vlakaf: 'Don't bother. Captain America heeft net zijn contract verlengd.'

Wij dachten dat Iron Man weleens zou kunnen sterven in Civil War: het zou een dramatische uppercut zijn en Robert Downey Jr. heeft het personage per slot van rekening al zeven keer vertolkt - cameo incluis. Maar dan kwam de aankondiging dat Downey Jr. ook zou meespelen in Spider-Man: Homecoming. Zolang de contracten lopen, zijn de personages veilig. Toch een vreemde manier om een verhaal te vertellen.

Geld, geld, geld

Het gaat hem natuurlijk altijd in de eerste plaats om geld. Echt grote veranderingen kunnen in het MCU niet plaatsvinden alvorens een comité onder leiding van producer Kevin Feige zich daar uitgebreid over heeft gebogen. En nu ze een formule hebben gevonden die werkt, spelen ze graag op safe:

Marvel-films hebben de impliciete verplichting om te lijken op andere Marvel-films, en ze nemen ook scenario-elementen van elkaar over. Zo is er altijd wel een sarcastische smooth talker, schiet de slechterik om de haverklap een enorme laserstraal in de lucht en lijken sommige plots wel heel hard op elkaar. Vergelijk maar eens de structuur van Iron Man en Ant-Man: precies dezelfde.

Dat wil dus ook zeggen dat een uit de band springende visie, een eigen stem en een onconventionele stijl niet meer in het plaatje passen: zo mocht topregisseur Edgar Wright opkrassen bij Ant-Man toen hij zich niet wilde aanpassen aan Marvels wensen.

Heiligschennis in de cinema? Niet noodzakelijk: in het oude Hollywood werden zoveel klassiekers gemaakt waarbij een comité van bovenaf de plot bepaalde. Beperkingen zorgen bovendien erg vaak voor een surplus aan creativiteit.

Maar als de eisen te eng worden, dan is er een probleem. Er is niets mis met de structuur of de stijl van Marvel-films, maar we zitten nu wel al aan nummer dertien. Als ze tegen nummer zesentwintig nog altijd uit hetzelfde vaatje tappen, dan zal het tegen dan wel erg saai zijn geworden.

Marvel heeft enkele jaren geleden iets briljants gedaan: iets als het MCU leek toen op een waanzinnige koortsdroom, een veel te ambitieus gekkenplan. Maar het werkte, en nu zijn bedrijven als DC en Universal er als de kippen bij om dat succes te kopiëren, vooralsnog zonder succes.

Dat het idee werkte, heeft te maken met het feit dat het nog nooit gedaan was. Allerlei iconische personages in solofilms leren kennen om hen daarna allemaal samen aan het werk te zien? Graag. Maar ondertussen is dat procedé al enkele keren herhaald. Nu beginnen de mankementen zichtbaar te worden en dreigt superhero fatigue.

Dus is het aan Marvel om ons allemaal een stapje voor te zijn, en weer te verrassen. Hoe? Door van het veilige pad af te stappen en in te zetten op frisse ideeën. Door op tijd en stond afscheid te nemen van personages wanneer hun verhaal verteld is. Door, zoals veel van de figuren uit hun kleurrijke wereld, geen angst te hebben om anders te zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234