Maandag 01/06/2020

Concurrentievervalsing in stripwereld

Een handvol bekende Vlaamse stripauteurs, zoals Marvano, Griffo, Ken Broeders, Ersel en Luc Cromheecke, verwijten het Vlaams Fonds voor de Letteren (VFL) een kortzichtig subsidiebeleid te voeren. Ze zijn ervan overtuigd dat stripsubsidies alleen maar geleid hebben tot concurrentievervalsing.

Auteurs hekelen subsidiebeleid Vlaams Fonds voor de Letteren in open brief aan minister van Cultuur

Hun open brief was gericht aan minister van Cultuur Joke Schauvliege en verscheen op de website Destripspeciaalzaak. De brief kreeg na publicatie ook nog de goedkeuring van Suske en Wiske-tekenaar Luc Morjaeu.

Het doel van de brief is tweeledig: het afvoeren van scheppingsbeurzen en het terug op de agenda zetten van een deftig sociaal statuut voor zelfstandige professionele stripmakers. Initiatiefnemer is Marvano, een van de bekendste Vlaamse striptekenaars, die met strips als De eeuwige oorlog, Berlijn of Dallas bar ook ver buiten Vlaanderen actief is. Hij gaf al eerder blijk van felle kritiek op het subsidiebeleid voor jonge stripmakers, maar vat die nu voor het eerst samen in een lange open brief waarin in het hele stripsubsidiebeleid van het VFL van de afgelopen jaren wordt gehekeld.

Een van de meest opvallende ondertekenaars is Luc Cromheecke, de geestelijke vader van onder meer Tom Carbon en een van de vijf leden van de VFL-stripcommissie. Luc Cromheecke: “Ik viel van mijn stoel toen ik zag hoe het er aan toe ging. Het systeem dat het Fonds hanteert gaat eerder richting staatsauteurs die hun leven lang belastingvrije subsidie krijgen. Dat kan zo niet verder.”

Cromheecke benadrukt dat hij enkel de scheppingsbeurzen bekritiseert, niet de subsidies die naar tijdschriften en festivals gaan. Hij is ook voorstander van een eerlijke verdeling van de subsidiepot. “Het mag geen sociaal systeem worden voor de happy few”, meent hij. “Elke striptekenaar, of hij nu graphic novels dan wel waspoederstrips of studiostrips maakt, heeft problemen met zijn zelfstandige bijdragen. Het fiscaal systeem is voor ons, auteurs, gewoon te zwaar. Ik ben zelf twintig jaar auteur, en eerlijk, de eerste tien jaar van mijn carrière was het zwaar knokken om alles te kunnen betalen. Nu is het nog steeds moeilijk, en dat komt omdat er geen deftig auteursstatuut is.”

Nog volgens Cromheecke drijft het huidige subsidiebeleid een wig tussen de oudere en nieuwe generatie auteurs. “Vroeger konden we allemaal goed met mekaar opschieten, maar dat wordt steeds moeilijker. Marvano spreekt van een soort concurrentievervalsing. Wel, dat ondervind ik ook als ik naar hoofdredacteurs of uitgevers stap. ‘Maar u bent niet gesubsidieerd’, klinkt het dan. En ondertussen wordt net door die subsidies de plaatsprijs bij die jonge auteurs verlaagd. Wij betalen daarin mee, want we moeten opboksen tegen die unfaire manier van vraag en aanbod. Op die manier ontstaat dus verdeeldheid, en dat is geen goede zaak.”

VFL-directeur Carlo Van Baelen is het hoegenaamd niet eens met de kritiek. “Alles begint natuurlijk bij de aanvraag. Als auteurs voor zichzelf uitmaken dat ze - om welke reden dan ook - geen subsidie willen, tja, dan houdt het voor hen op. Het geeft misschien ook een vertekend beeld als je de lijst van gesubsidieerden ziet, terwijl de lijst van aanvragers die niet gesubsidieerd worden, nooit bekend wordt gemaakt uit respect voor hun privacy.” Daar wringt volgens sommige ondertekenaars ook het schoentje: het Fonds subsidieert enkel de literaire strip. “In principe klopt dat ook”, geeft Van Baelen toe, “maar dat is een beleidskeuze. We willen die werken ondersteunen die economisch minder resultaat zouden hebben op de commerciële markt.”

Wat Van Baelen erg stoort is het woord concurrentievervalsing. “Als het zo is dat de plaatsprijs afhankelijk wordt van het al dan niet gesubsidieerd zijn, dan maakt een uitgever misbruik van de situatie. In ieder geval staat dat los van ons.”

Dat de briefschrijvers een sociaal statuut willen, begrijp Van Baelen, en hij voegt er meteen aan toe dat het huidige statuut van de kunstenaar geen oplossing is voor scheppende kunstenaars. “Beeldende kunstenaars hebben een sociaal statuut omdat ze een opdrachtgever hebben. Dat zie je niet bij scheppende kunstenaars, waarbij een uitgever bewust geen opdrachten vraagt omdat ze anders moeten opdraven voor de bijkomende sociale rechten.”

Een bijkomend gevolg van de open brief is dat stripminnend Vlaanderen zich afgelopen week via allerhande fora openlijk afvroeg hoe het met eerdere gesubsidieerde scheppingsbeurzen en zelfs reisbeurzen stond. Dat zette soms kwaad bloed. De Stripspeciaalzaak, waar de open brief in eerste instantie verscheen, rekende uit dat heel wat auteurs die in 2006 een scheppingsbeurs hadden gekregen, nog niets ingeleverd hadden. De lijst is lang. Het gaat om onder meer Lük Bey, Lode Devroe, Jan Truyens, Jo Van Roye, Marijn Dionys, Michael Vincent, Bart Lefebvre en Eric Joris. Ilah kreeg in 2004 een reisbeurs naar Cuba, maar tot nog toe resulteerde dat niet in een boek. Carlo Van Baelen: “Marvano heeft in 2005 een reisbeurs voor Vietnam gekregen en daar is ook nog geen boek uit voortgekomen. Maar kijk, of het nu om een scheppingsbeurs dan wel reisbeurs gaat: een subsidie wordt niet teruggeëist als niet wordt voldaan aan de voorwaarden. Enkel als de reis niet ondernomen is, kunnen we het bedrag terugeisen. Los daarvan wordt er wel degelijk rekening mee gehouden wanneer diezelfde auteur een nieuwe aanvraag doet. Dat is ook het geval wanneer een auteur met een slecht boek komt aandraven.”

Dat de kritiek afkomstig is uit zijn eigen stripcommissie, is voor Van Baelen moeilijk te slikken. Hij vindt dat Cromheecke niet op twee stoelen kan blijven zitten.

De open brief heeft alvast geleid tot een door het VFL georganiseerd open debat, waar ook allerhande andere punten van kritiek aan bod kunnen komen. Dat zou eind mei moeten doorgaan. Van Baelen: “Als het VFL al iets bewezen heeft, is het dat we geen starre bureaucraten zijn die niet open staan voor kritiek. We willen alle spelers die zich betrokken voelen bij deze discussie van uitleg voorzien, want er circuleert gewoonweg te veel foutieve informatie.”

Marvano was de afgelopen dagen niet bereikbaar voor commentaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234