Zondag 05/12/2021

CD-recensie

'Compton' van Dr. Dre: even chaotisch als geniaal

null Beeld rv
Beeld rv

Wie na zestien jaar nog eens échte 'beats by Dre' wilde horen, kan dankzij 'Compton' eindelijk rekenen op the next episode. Vannacht werd die plaat in avant-première gestreamd. Wij bleven wakker om een eerste glimp op te vangen, en - verdomme toch - deze ochtend zijn we nog steeds te opgewonden om te gaan slapen. Gewéldige plaat!

"Goddamn it, I'm too old", horen we de vijftigjarige Dr. Dre ruiterlijk toegeven op 'Compton'. Om zich vervolgens te herpakken: "But Andre still young enough to say 'Fuck y'all'."

De rapper die geboren werd als André Young richt zijn opgestoken middelvinger en pijlen hoorbaar het liefst op de politie, die meermaals de gebeten hond is op deze plaat. Zo verwijst hij naar zijn kwarteeuw oude haathymne 'Fuck tha Police' van N.W.A. ('It's All On Me'), maar worden er ook allusies gemaakt op de dood van Michael Brown ('Animals') en Eric Garner ('Deep Water'), waarmee de ordediensten in nauwe schoentjes kwamen te staan.

Voor de fans, die al zestien jaar wachten op een nieuw muzikaal teken van leven van de rapper, houdt Dre dan weer niets dan goud achter de hand. Op dat vlak bleef het nochtans bang afwachten. Zo had zijn derde langspeler 'Detox' al in 2004 moeten verschijnen. Na jaren van opgeschoven releasedata werd die plaat stilaan een mythische status toegedicht, en dreigde ze uiteindelijk Dre's eigen 'Chinese Democracy' te worden: een album dat nooit aan de hooggespannen verwachtingen zou kunnen voldoen. Die spookplaat blijkt vandaag dan maar finaal van tafel geveegd. In plaats daarvan heeft de gangsta royalty zich laten inspireren door 'Straight Outta Compton', een film over zijn legendarische rapgroep N.W.A., die midden augustus verschijnt.

Dr. Dre. Beeld REUTERS
Dr. Dre.Beeld REUTERS

Zelf noemt de Dokter deze 'Compton' zijn 'grande finale', waarmee hij suggereert dat dit zijn laatste plaat zou zijn. Going out with a bang, heet dat dan. Want daarin slaagt 'Compton' wel degelijk: het is een hoogst ambitieuze plaat, waarop Dre aansluiting vindt bij de nieuwe generatie, pookt in de politieke onderbuik en muzikale bombast verbindt aan beats die smeriger klinken dan de straatstenen.

Normaal gesproken verschijnt deze plaat vandaag, maar om drie uur 's nachts lokale tijd werd ze al eens drie uur lang gestreamd. Voor wie op dat ogenblik de slaap der rechtvaardigen sliep, een eerste analyse.

De plaat opent niet met een filmstudio-introductie over de degeneratie van Compton: een Californisch El Dorado met palmbomen en plezierboten dat van 'The Black American Dream' afbrokkelde tot een gigantisch getto. Het zet de toon voor een plaat die even chaotisch als geniaal klinkt, en waarin Dre zowel de toekomst van hiphop mee helpt uitstippelen, als zijn vermeende status van rapdinosaurus omarmt.

Zijn rhymes kennen nogal wat flashbacks naar de 'old days', en af en toe sluipen ook gedateerde verwijzingen binnen op de plaat: hoewel Dre zijn bedrijf Beats aan de innovatieve jongens van Apple verkocht, speelt de producer en pionier met referenties aan oudmodische uitvindingen ("when a rapper needed guns way more than a stylus") en verwijst hij naar tv-shows die de jongste luisteraars wellicht niets zeggen.

Op de gastenlijst wordt de brug naar een jonge generatie dan wel succesvoller gelegd. Een plejade aan muzikale gasten passeert de revue op dit album. Zo hoor je veteranen als Eminem, Snoop Dogg, Ice Cube en Xzibit, naast jonkies als Jon Connor en King Mez. En een glansrol is weggelegd voor Kendrick Lamar. Die laatste dompelde zichzelf op zijn eigen meesterwerk 'To Pimp A Butterfly' (2015) onder in jazz, met de hulp van saxofonist Kamasi Washington. Dre doet op zijn beurt iets soortgelijks met een andere blazer. Niet zelden wordt een vunzige beat gebouwd rond de trompet van de jonge muzikant Dontae Winslow, die de plaat met een orkestrale intro bedacht en ook de aftocht mag blazen met een fan-fuckin'-tastische solo.

De samenwerkingen met Lamar staan niettemin op de grootste hoogte: 'Genocide' speelt met jazzy borsteldrums en messcherpe hi-hats, terwijl beide Compton-ketjes hun verleden in de beruchte stad dissecteren. Het mondt uit in een trip down memory lane, joyridend in een gestolen jeep, met de echo van fluitende kogels in de oren.

'Deep Water' is op zijn beurt hun meest gestoorde collaboratie: "Once upon a time, I shot a nigga on accident", bekent Lamar daar. "I tried to kill him but I guess I needed more practicing." Daarna valt een jazzy trompet in, terwijl Justus in een cameo naar adem hapt en kennelijk verdrinkt. Zou het onze verbeelding zijn? Deze passage lijkt een verwijzing naar de dood van Eric Garner, wiens woorden "I can't breathe" ("Ik kan niet ademen") uitgroeiden tot een nationale slogan tegen politiegeweld, nadat hij door de NYPD in een illegale houdgreep tegen de grond werd gehouden en zijn luchtpijp werd afgesneden.

Dr. Dre en Eminem. Beeld AP
Dr. Dre en Eminem.Beeld AP

Net als Lamar op 'To Pimp a Butterfly' laat Dre de zwarte gemeenschap evenwel ook in eigen boezem tasten. In 'Darkside / Gone' klinkt bijvoorbeeld weinig begrip voor al wie de economische crisis of racisme als excuus opvoert voor zijn eigen armtierige situatie. Alleen doet Dre dat op een minder genuanceerde of intelligente manier dan zijn jonge protégé. "Anybody complaining about their circumstances lost me, homey", snuift Dre. "We ain't even talking / Fuck that energy, fuck up off me." Een opmerking die weinig hout snijdt, als je hem elders in 'Animals' hoort toegeven dat hij een "product van het systeem" was, "raised on government aid". Nu ja, Dre is nooit een vreemde geweest van contradictie. Of controverse.

Opsnijden kan de Dokter trouwens ook nog steeds als de beste. Zo geeft hij aan dat hij al lang rijk was voor Apple hem zo'n 3 miljard zwaarder maakte. "I remember selling instrumentals off a beeper/Before the headphones or the speakers", rapt Dre in een nostalgische terugblik op 'Talk About It'. "I was getting money before the Internet/Still got Eminem checks I ain't open yet."

In dat opzicht verbaast het niet dat alle royalties van 'Compton' overgemaakt zullen worden aan een kunstcentrum in de gelijknamige stad. Her en der werd gesuggereerd dat die daad van barmhartigheid geïnspireerd zou zijn door negatieve berichten over de dokter, die opnieuw de kop hebben opgestoken. Zo wordt zijn gewelddadige verleden met vrouwen met de regelmaat van de klok opgerakeld: begin jaren '90 sloeg hij journaliste Dee Barnes gewelddadig in elkaar, en zijn ex-vrouw moest zelfs haar heil zoeken in plastische chirurgie.

Ook op 'Compton' trekken vrouwen aan het kortste eind. Aan het eind van 'Loose Cannons' kreunt de plaat onder zwarte humor: in die skit wordt een dame zonder aanwijsbare reden om zeep geholpen, en na die gewelddadige moord begraven. Het doet wat denken aan 'Kim' en 'Criminal' op 'Marshall Matters' (2000) van Eminem. Laatstgenoemde huisvriend van Dre maakt zich trouwens ook schuldig aan een rondje misogynie in 'Medicine Man': "I even make the bitches I rape cum", hoor je Em snoeven in die song.

Een andere partner in crime wordt postuum dan weer bedolven onder liefde. Met Eazy-E sluit Dre vandaag vrede voorbij het graf. De relatie met zijn vroegere homie in N.W.A. verzuurde begin jaren '90, maar in 'Talking to my Diary' gelooft Dre dat E hem toch glimlachend toekijkt vanuit de hemel: "I know my nigga still proud".

Waarom ook niét, trouwens? Als 'Compton' de Grande Finale blijkt te zijn voor Dre, dan is geen mooier sluitstuk denkbaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234