Zondag 27/11/2022

Compostela? Volg de cola-automaten

Na 220 jaar is er vanaf vandaag opnieuw een herberg in Antwerpen waar pelgrims op weg naar het Spaanse Compostela kunnen overnachten. Geen overbodige luxe, aangezien het aantal bedevaarders zienderogen stijgt en opnieuw haast middeleeuwse proporties aanneemt.

Pelgrims naar Santiago de Compostela uit Nederland, Scandinavië en desnoods de noorderkempen kunnen vanaf vandaag op de toeristische dienst van de stad Antwerpen een sleutel afhalen. Die opent de deur van een huis aan de Sint-Jansvliet waar twee stapelbedden en twee plooibedjes-voor-geval-dat staan. Zeven euro per bed en dat maximaal een nacht lang. Tenzij de blaren zo groot zijn dat er medische zorgen nodig zijn, dan kan er onderhandeld worden over een extra overnachting.

De herberg is ondergebracht in het Sint-Julianusgasthuis op exact dezelfde plek waar tussen de 14de en 18de eeuw ook al pelgrims op weg naar het noorden van Spanje konden rusten. Het is echter de eerste keer sinds de Fransen zich in 1792 kwamen moeien dat er opnieuw een gestructureerde opvang voor bedevaarders komt.

Tot nu toe konden bedevaarders in ons land couchsurfen bij voormalige Compostelagangers, maar een uitbreiding drong zit op: de 'camino' is de laatste jaren opnieuw erg in trek. Het aantal pilgrims steeg van 2.491 in 1986 naar maar liefst 183.366. "Ik ben in 2000 voor de eerste keer gegaan", zegt Luc Vervloesem van de stuurgroep van de pelgrimsherberg, "en toen, ruim tien jaar geleden, was ik precies nog het achtste wereldwonder. Nu kent iedereen wel iemand die gaat."

Want de stijging is niet enkel internationaal merkbaar . Elke pelgrim die vertrekt, krijgt een geloofsbrief mee. Die brief opent deuren van herbergen, particuliere logeerplaatsen en slaapplekken in kerken onderweg. In Vlaanderen levert de Compostelagenootschap de papieren af. "Wij bestaan sinds midden de jaren tachtig", zegt ondervoorzitter Paul De Marez. "In die beginjaren reikten we jaarlijks enkele tientallen geloofsbrieven uit. Nu zijn er om en bij de 1.200 en het gaat in stijgende lijn. Zéker sinds Arnout Hauben."

'Man bijt hond'

Hauben is de man die voor het televisieprogramma Man bijt hond de weg naar het graf van de apostel Jacobus aflegde. "Maar je hebt in elk land wel zo iemand", zegt De Marez. "Er zijn veel Brazilianen die de tocht doen en dat is onder invloed van Paulo Coelho, die er een boek over schreef. En toen in Duitsland de cabaretier Hape Kerkeling vertrok, gingen ook Duitsers plots massaal te voet richting Spanje."

Maar meer nog dan mediafiguren is het de drang om even stil te staan die mensen doet vertrekken. "Bij mij was dat ook zo", zegt De Marez. "Ik was de vijftig gepasseerd en ik wilde even afstand nemen. Dat hebben wel meer vijftigers, al zijn er ook jongere bedevaarders. Veel mensen gaan er een paar maanden tussenuit om na te denken, zichzelf tegen te komen en rust te vinden. Een voet- of fietstocht naar Santiago is daarvoor ideaal." Vandaar ook dat Compostela meer aanspreekt dan pakweg Lourdes of Fatima. "Bij die bedevaartsoorden draait het om de plek zelf. Bij Compostela is vooral de weg er naartoe belangrijk."

Geloof is al lang niet meer de overheersende factor om naar Compostela te gaan. "De route is vanuit een christelijke traditie ontstaan", legt De Marez uit. "Maar ondertussen leggen zowel gelovigen als ongelovigen de weg af. Voor ongelovigen is het ook praktisch: ze komen in een structuur terecht waarbij er overnachtingsmogelijkheden zijn en ze mensen ontmoeten die hetzelfde doel hebben. Als je bij een boer in Frankrijk arriveert en je zegt dat je op weg bent naar Compostela gaat er meteen een belletje rinkelen. Als je zegt dat je naar pakweg Nice stapt, zal hij vreemd opkijken."

En dan is er ook nog de historische traditie. "In de middeleeuwen waren er drie grote bedevaartsoorden: Compostela, Rome en Jeruzalem", zegt De Marez. "Compostela was veiliger dan Jeruzalem en werd zo een van de populairste bestemmingen. Je ziet de restanten nog overal. Wie naar Compostela wandelt, treedt in de voetsporen van de geschiedenis."

Het succes heeft een schaduwkant. "Toen ik de eerste keer ging, vroegen drie kwart van de slaapplaatsen een vrijwillige gift", zegt Vermoessen, "maar blijkbaar liepen veel pelgrims die collectebus voorbij want toen ik in 2008 opnieuw ging, waren er meestal vaste prijzen." Hij gruwelt van het idee dat de tocht een puur toeristische aangelegenheid zou worden. Maar toch dringen de tekenen van commercie stilaan door tot de spirituele tocht. "Het is nog niet zo erg dat er kraampjes staan", zegt De Marez, "maar op de laatste honderd kilometer zie je toch al heel veel cola-automaten. Soms gewoon midden in een bos."

Hoewel veel mensen richting Spanje gaan omwille van het avontuur of de fysieke inspanning, is zingeving voor het merendeel van de pelgrims een belangrijke beweegreden. "Veel pelgrims betekent dan ook veel gelijkgestemden", zegt De Marez. "Dat is positief, maar tegelijkertijd willen mensen ook wel alleen zijn. In Frankrijk lukt dat nog redelijk. Maar eenmaal de Pyreneeën voorbij, loop je met velen. Op die laatste 800 kilometers kom je Canadezen, Amerikanen, Zuid-Koreanen... tegen. Dat is een verrijking, maar tegelijkertijd zijn we op onze hoede voor een massagebeuren. Het mag niet zomaar een reis worden. Wij zijn geen reisbureau, zoals sommigen wel lijken te denken."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234