Donderdag 20/01/2022

Communisten en Eta hebben de sleutel

Meer dan ooit bij Spaanse verkiezingen is een sleutelrol weggelegd voor de kleinere partijen. In Madrid kunnen de socialisten zondag de hulp van Izquierda Unida nodig hebben om de conservatieve Partido Popular (PP) van premier Aznar uit het stadhuis te wippen. In het Baskenland mogen de radicale nationalisten niet meedoen en heeft Eta zich dan maar rechtstreeks in de campagne gemengd.

Madrid

Van onze correspondent

Rudy Pieters

De PP beschikt sinds 1999 over een absolute meerderheid in tal van Spaanse autonome gemeenschappen en steden. Zeker sinds de ramp met de olietanker Prestige en de oorlog in Irak verwachten alle peilingen een daling van de PP en een stijging van de socialistische PSOE bij de gemeente- en deelstaatverkiezingen van zondag. Op plaatsen waar de socialisten niet fors genoeg stijgen, treden de kleintjes op het voorplan.

Dat scenario wordt in Madrid verwacht. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1999 haalde de PP er net geen 50 procent, de PSOE 36 procent. Als het leren jack en de eeuwige glimlach van Trini Jiménez (DM 22/5) niet volstaan om de PP-muur te slopen, moet ze bij de andere linkse partijen aankloppen.

Op de eerste plaats bij Izquierda Unida (IU), het door de communisten geleide kartel. In 1999 wilden ze nog van geen samenwerken weten, nu wel, al weigeren beide kampen het woord 'stembusakkoord' in de mond te nemen. De PP tracht de kiezers de stuipen op het lijf te jagen met deze mogelijke "coalitie van de radicalen". Alles is al bedisseld, de socialisten hebben hun ziel aan de communisten verkocht, waarschuwt Aznar.

De laatste peilingen geven een nipte meerderheid aan voor een eventuele PSOE-IU-coalitie in de Madrileense gemeenteraad. Juist daarom vroegen vijftig acteurs gisteren dat José María Mendiluce, het socialistisch EU-parlementslid dat nu burgemeesterskandidaat is voor de Groenen, zich terugtrekt. Volgens de acteurs, die in februari het voortouw namen in het antioorlogsprotest, zijn de "20.000 of 30.000 stemmen" die de Groenen zouden halen "in het voordeel van Aznar" aangezien ze geen zetel opleveren. De acteurs lazen een manifest voor onder de titel: 'Een ander Madrid is mogelijk. Stem links.' Regisseur Pedro Almodóvar, populairder dan ooit, steunt dat manifest.

Mendiluce, die bij de voorlezing aanwezig was, toonde zich onthutst. Hij noemde het "een schande dat de cultuurwereld alleen de grote partijen steunt". De lijsttrekker had al aangegeven bij eventuele zetelwinst in een coalitie te willen stappen, op voorwaarde dat hij "de groene ent" kan zijn "die het oude links moderniseert en besmet".

In Baskenland en Catalonië, waar zondag alleen gemeenteraden worden gekozen, is de rol van de nationalisten doorslaggevend. In Euskadi is het vooral uitkijken naar "de eerste verkiezingen zonder terroristen", zoals Aznar het noemt. De extreme nationalisten van Batasuna zijn buiten de wet gesteld wegens hun banden met Eta. Het nieuwe AuB mag zowel van het Hooggerechtshof als van het Grondwettelijk Hof niet meedoen zondag, omdat het als een Batasuna-kloon beschouwd wordt.

Waar gaan die stemmen straks naartoe? Naar de gematigde Nationalistische Partij van Baskenland (PNV) van minister-president Juan José Ibarretxe? Bij de Baskische parlementsverkiezing van twee jaar geleden boekte de PNV al eens een forse winst ten nadele van Euskal Herritarrok, zoals Batasuna toen nog heette. Ibarretxe zoekt nu volop steun voor zijn eind vorig jaar gelanceerde voorstel tot verregaande Baskische autonomie, gekoppeld aan een referendum. In september gaat hij daarmee naar het Baskisch parlement.

Het deed de conservatieve krant ABC bij de start van de verkiezingscampagne besluiten dat Eta een wapenstilstand voorbereidde, net zoals in 1998, in ruil voor zo'n referendum. Zowel Ibarretxe als Eta ontkende ogenblikkelijk. De terroristische afscheidingsbeweging deed dit zelfs via een video die op de Baskische regionale televisie werd uitgezonden. Drie gemaskerde etarras verklaarden dat het plan-Ibarretxe hun niet voldeed, alleen bij Baskisch zelfbestuur stoppen ze hun aanslagen.

Ze voegden er wel aan toe dat een volksraadpleging "reden tot vreugde" zou zijn. Nu AuB zondag niet mag meedoen, roept Eta op ongeldig te stemmen. Aan het aantal ongeldige stemmen zou, volgens die redenering althans, af te lezen zijn hoe groot de radicaal-nationalistische aanhang nog is. PP en PSOE, elders in Spanje rivalen, zijn in Baskenland bijna tot elkaar veroordeeld, zeker sinds Eta in een intern bulletin nog eens benadrukte dat zowel conservatieve als socialistische kandidaten doelwitten kunnen zijn van nieuwe aanslagen. Bij de deelstaatverkiezingen van 2001 maakten PP en PSOE aanstalten om een niet-nationalisch front te vormen. De onverwachte overwinning van PNV verhinderde dat. Nu tonen de enquêtes dat PP en PSOE samen op een meerderheid afstevenen in Bilbao. Dat zou een mijlpaal zijn, volgens de regeringsgezinde krant El Mundo, aangezien Bilbao sinds de dood van Franco steeds een nationalistische burgemeester heeft gekend.

Morgen interview met Jordi Sevilla, over het 'nieuwe socialisme' van Zapatero.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234