Zondag 07/03/2021

Commercie heeft droom doorgeprikt

Met het wereldwijde web ontstond in 1989 de droom van een transparant en democratisch platform voor alle mensen. Nu, 28 jaar later, schiet er van die droom niet veel meer over, ziet uitvinder Tim Berners-Lee met lede ogen aan. Is er nog hoop voor het internet?

"Ik beeldde me het wereldwijde web in als een open platform dat het voor iedereen, overal ter wereld, mogelijk maakte om informatie te delen, opportuniteiten te krijgen en samen te werken over geografische en culturele grenzen heen." Dat schrijft Tim Berners-Lee, een van de uitvinders van het wereldwijde web, ter gelegenheid van de 28ste verjaardag van het 'www' op The Web Foundation.

Het is een visie die ten dele gerealiseerd is, blikt hij terug. Toch maakt hij zich ongerust. "Tijdens het laatste jaar ben ik me steeds meer zorgen gaan maken over drie nieuwe trends waarvan ik vind dat we ze zo snel mogelijk moeten behandelen, opdat het web zijn ware potentieel kan vervullen als een gebruiksmiddel voor de hele mensheid."

Heel optimistisch is de Britse computerwetenschapper dus niet. Volgens hem zijn we de controle over onze persoonlijke gegevens verloren, waar verkeerde informatie te snel en te veel verspreid wordt en waarin (politieke) advertenties steeds onethischer worden. "Is dat democratisch?", vraagt Berners-Lee zich af.

Het is een bedenking die veel wetenschappers, sociologen en filosofen zich maken. Ook technologiesocioloog Ben Caudron (Erasmushogeshool): "Daar hebben we Tim Berners-Lee niet voor nodig. De emancipatorische droom was heel sterk toen het wereldwijde web ontstond, maar vandaag is die droom aan diggelen geslagen."

De grote schuldige? Commercialisering. "De ontwikkelaars van het wereldwijde web hebben nooit nagedacht over hoe het web financieel leefbaar viel te houden", legt Caudron uit. "Commerciële spelers hebben dat wel gedaan en hebben snel manieren gevonden om het web te gelde te maken."

Het resultaat is dat we ons dagelijks op een platform begeven waar we gratis content krijgen, in ruil voor persoonlijke data. "Dat is het businessmodel voor veel websites", schrijft Berners-Lee. "Veel gebruikers gaan hiermee akkoord, maar we missen de valkuil." Met name: we weten niet welke gegevens we vrijgeven, waar en door wie ze bewaard worden en wat ermee gedaan wordt. Ook inlichtingendiensten maken graag gebruik van zo'n schat aan informatie. "Maar iedereen bekijken, de hele tijd, gaat te ver. Het beperkt de vrije meningsuiting", vindt Berners-Lee.

"Dat is een bekommernis die al jaren leeft, maar er wordt nauwelijks iets aan gedaan", stelt Caudron. "Simpelweg omdat de commerciële belangen te groot zijn. Je mag dan nog een staatssecretaris voor Privacy aanstellen, geen enkele natie lijkt in staat om de grote internetbedrijven regels op te leggen."

Een ommekeer is nochtans broodnodig, als we de droom van het web als het ultieme democratische platform willen vrijwaren. Of was die droom simpelweg te naïef? "Misschien een beetje", blikt Caudron terug. "Maar ik denk vooral dat de bedenkers heel optimistisch waren."

Alternatieve verdienmodellen

Dat optimisme is bij Caudron vandaag ver te zoeken. "Op korte en middellange termijn zie ik geen beterschap. Er wordt te weinig naar waarschuwingen als deze geluisterd. De boodschap dat we slaven zijn geworden van de technologie, in plaats van omgekeerd, is blijkbaar te confronterend."

Berners-Lee zelf is gelukkig minder pessimistisch. In zijn betoog roept hij op om alternatieve verdienmodellen te onderzoeken, om in samenwerking met internetreuzen de persoonlijke data terug te geven aan de mensen en om een set principes uit te denken die iedereen moet volgen. Daarvoor doet hij ook een oproep aan de miljarden mensen die op het web zitten: "We hadden iedereen van ons nodig om het web te bouwen dat we vandaag hebben. Nu is het aan iedereen van ons om het web te bouwen dat we willen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234