Zaterdag 18/09/2021

Colombiaanse indianen geprangd tussen gewapende groepen

BOGOTA

De inheemse bevolking, goed voor 82 verschillende etnieën maar minder dan 1 procent van de totale bevolking van Colombia, zit her en der geklemd tussen het leger, de guerrilla en de paramilitaire groepen.

De jongste feiten dateren van eind augustus. In het gehucht Vichiquí, in de gemeente Toribío in het zuidwestelijke departement Cauca, kwamen toen behalve de 23-jarige María Eugenia ook de vijfjarige Gladys, de tweejarige Jeremías en een baby van twee maanden om het leven. De vier, allemaal leden van dezelfde Nasa-familie, vonden de dood toen een door gewapende groepen achtergelaten granaat tot ontploffing kwam. Een tienjarige jongen, Edgar, vecht in een ziekenhuis nog voor zijn leven.Twee weken geleden was het een buurvolk dat getroffen werd, de Awá. In Tumaco, een strategische havenstad aan de Stille Oceaan die de inzet is van elkaar bekampende gewapende actoren, vermoordden “niet geïdentificeerde, gemaskerde mannen” twaalf mensen, onder wie vijf kinderen. Drie dagen eerder was Awáleider Gonzalo Rodríguez al geëxecuteerd. De mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch houdt er rekening mee dat mensen binnen het 23ste bataljon van het leger achter de slachtpartijen zitten, en dat de twaalf zijn omgebracht omdat ze ooggetuigen waren geweest van de eerste moord.

Geen terroristen

“Alweer een misdaad die verband houdt met de economische belangen in het gebied”, vertelt Nelson Lemus van de door Oxfam Solidariteit gesteunde ACIN (Vereniging van Inheemse Dorpen in het Noorden van de Caucavallei), die 24.000 Nasafamilies vertegenwoordigt. “Bij ons is het net zo. Als onderdeel van zijn beleid voor democratische veiligheid liet president Uribe de regio militariseren, waardoor hij opnieuw aantrekkelijker zou worden voor grote bedrijven en multinationals. Maar dat economische model duwt ons indianen alleen maar verder in het slop. Wij willen helemaal geen goud- of marmerontginning op onze voorouderlijke gronden. Mijnen brengen hooguit prostitutie, drugs en ecologische schade mee. Wij leven van kleinschalige landbouw, van koffie, granen en vis. We gebruiken het gematigde klimaat van onze bergen en dalen zoals we dat al eeuwen doen. Wij willen niet afhankelijk zijn van voedselimport. Zaden die verloren dreigen te gaan, proberen we te redden.”Officieel leven ook de Nasa in resguardos, reservaten zeg maar. Maar de autonomie die hun krachtens de grondwet toevalt, is niet gratis. Elke dag opnieuw moeten ze ervoor opkomen. “Eenheid, een band met de aarde en met onze cultuur, zelfstandigheid: ziedaar onze basisprincipes”, verklaart Lemus, die beklemtoont dat het Nasavolk “mensen van vrede zijn”.Helaas, zo ziet de regering het niet. Althans, volgens Lemus worden hij en de ACIN met de guerrilla over één kam geschoren, terwijl de marxistisch-leninistische FARC enkele jaren geleden nog hun volksgenoot en gemeenschapsleider Cristóbal Secue doodden (en het leger of de daarmee geassocieerde paramilitairen van de moord op Aparicio Ñoscue verdacht worden, eveneens een leidersfiguur). “De tijd dat de inheemse beweging met de Quintin Lame-rebellen haar eigen guerrilla had, ligt al jaren achter ons. Onze strijd is helemaal anders. Wij hebben een eigen inheemse garde, de kiwe thenza, die onze heilige territoria bewaakt. Maar dat zijn ongewapende vrijwilligers, geen terroristen zoals Bogotá laat doorschemeren. Wel is het zo dat ons project politiek is en ook als dusdanig erkend wil worden.”

Bedreigingen en intimidatie

De relatieve heilsberichten van de jongste jaren ten spijt - het heet dat Colombia veiliger geworden is - is de strijd om de grond volop blijven woeden. Drugsgroepen, guerrillero’s, een nieuwe generatie paramilitairen, het regeringsleger: allemaal brengen ze hun wapens mee, en allemaal bedreigen ze de inheemsen en verdenken ze hen van collaboratie met de vijand. Gronden die aan de ontmantelde extreem rechtse Verenigde Zelfverdediging (AUC) werden ontnomen en officieel voor herdistributie onder kleine boeren bestemd waren, kwamen eens te meer in handen van drugshandelaars terecht, zegt Lemus. Campesinos, indianen en zwarten zijn, alweer, de pineut. De Nasaleider en zijn volksgenoten krijgen zowat elke dag te maken met bedreigingen en intimidaties. “We ontvangen dreigbrieven, er worden posters met namen opgehangen, boodschappers van de FARC of andere groepen komen ons waarschuwen: ‘die of die persoon kan beter oppassen.’ Toch willen we van geen wijken weten. Colombia is na Soedan het land met het hoogste aantal ontheemden ter wereld, maar wij willen ons in geen geval bij onze 3 miljoen medeburgers voegen die op het vluchtpad zijn gedwongen.” In de huidige politieke context is de keuze van de ACIN-leden duidelijk: ze zijn tegen de herverkiezing van Álvaro Uribe, waarvoor enkele dagen geleden na de Colombiaanse Senaat ook de Kamer het licht op groen zette. Én ze zijn tegen de openstelling van nationale legerbases voor de Amerikaanse luchtmacht, in het kader van de ‘War on Drugs’. “Voor ons betekent zo’n beleid niets goeds”, zegt Lemus. “Het maakt de inheemsen alleen maar kwetsbaarder. Maar zwijgen zullen we niet.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234