Zondag 19/09/2021

COLOMBIA op zucht van officiële vrede

De Colombiaanse president Juan Manuel Santos heeft voor het eerst de hand gedrukt van FARC-leider Timoshenko. In de vijftig jaar dat de Colombiaanse oorlog al aansleept, lagen de kaarten voor vrede zelden beter dan vandaag. Het land zelf is intussen al lang niet meer de failed state van twee decennia geleden.

Het conflict tussen de FARC-rebellen en de regering in Bogotá gaat al een halve eeuw mee, het is niet de eerste keer dat er vrede in het verschiet ligt, en een akkoord is geen akkoord zolang de partijen niet alle punten onderschrijven.

Desondanks: de handdruk tussen FARC-leider Timoleón 'Timoshenko' Jiménez en president Juan Manuel Santos, woensdagavond onder het oog van Cubaans president Raúl Castro, mag historisch heten. Al drie jaar onderhandelen de vijanden in Cuba over vrede. Over zes maanden, in maart 2016, moet de oorlog zijn beslag krijgen. Niet alleen kostte hij 220.000 mensen het leven, hij joeg ook 5,7 miljoen burgers op de vlucht. Na Syrië telt Colombia het grootste aantal ontheemden of IDP's (internally displaced people) ter wereld.

"Ik waardeer de stap die de FARC gezet heeft", zei Santos."We zijn tegenstrevers, maar vandaag gaan we eenzelfde richting uit, die van de vrede." "Er blijven enorme hinderpalen", waarschuwde bemiddelaar Castro, "toch weet ik dat we hier overheen kunnen." Timoshenko drukte dan weer zijn "grote voldoening" uit.

Farclandia

Voor de rivaliserende delegaties is het pas bereikte deelakkoord, over justitie, alvast een last van de schouders. Guerrilleros, militairen, paramilitairen, politici en geldschieters: iedereen die van ver of nabij bij de oorlog betrokken is, zal zich moeten verantwoorden. Er komt een waarheidscommissie, maar evengoed amnestie voor wie geen mensenrechtenschendingen, oorlogsmisdaden of genocide op zijn kersftok heeft.

Het straks op te richten gerechtelijk apparaat zal naast Colombiaanse ook buitenlandse rechters in de rangen tellen en moet - tot scepsis van mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch - korte metten maken met de heersende straffeloosheid. "De vrede is niet enkel mogelijk", sprak Castro, "ze is ook onmisbaar."

Het is de eerste keer dat Santos en de rebellenleider samen door een deur moesten, de eerste keer ook sinds 1999 dat een Colombiaanse president nog eens met een FARC-coryfee aan tafel zat. In dat jaar hadden toenmalig president Andrés Pastrana en Manuel 'Tirofijo' Marulanda elkaar publiekelijk omhelsd voor wat het begin van onderhandelingen had zullen worden.

Om goodwill af te dwingen had Colombia zelfs zijn leger teruggetrokken uit een gebied zo groot als Zwitserland, waarna de FARC er vrij spel kreeg. Redelijk naïef, moest Pastrana later toegeven, want de guerrilla misbruikte 'Farclandia' om zich spoorslags te herbewapenen en de cocaïne-industrie naar haar hand te zetten.

Doodseskaders

Van vrede kwam dus niets in huis, zoals dat ook tien jaar eerder niet gelukt was. Vredesproces na vredesproces leerden de Colombianen de do's en don'ts, maar op het terrein bleef hun Andesland een lappendeken van strijdende facties: guerrilla's van marxistische, castristische, maoïstische en inheemse snit; een regeringsleger met meer ambtenaren dan soldaten; gefrustreerde militairen die zich bij de rangen van de extreemrechtse AUC vervoegden; doodseskaders die complete dorpen neermaaiden om "de vis te vangen door het water eromheen weg te halen".

En er waren, alsof dat alles niet genoeg was, ook de drugskartels. Dat van Pablo Escobar bijvoorbeeld, die van de failed state profiteerde om met exuberant bloedvergieten zijn zakken te vullen - tot ook hij er het leven bij inschoot, eind 1993.

Decennialang bereikten de Colombianen niet de minste consensus over waar het met hun republiek heen moest. Ook vijftien jaar geleden nog viel de spanning van het platteland af te lezen: verwoeste huizen met flarden van witte vlaggen op de nok, wegblokkades, kidnapparanoia alom, dorpen waar op een zwerfhond na alle leven uit verdwenen was, aan hun transistor gekluisterde vluchtelingen in de kampen.

Toegegeven, anno 2015 moet je de afgelegen buitengewesten al in om dit soort atmosfeer nog gewaar te worden. Op initiatief van toenmalig president Álvaro Uribe, en met Amerikaanse miljardenhulp, begon in 2002 een spectaculaire modernisering van de reguliere strijdkrachten. Dat bracht de FARC klap na klap toe en maakte complete landstreken opnieuw bereikbaar. Ook duizenden doodseskaders hingen hun plunje aan de haak.

Hoewel Uribes beleid uitdraaide op een de facto pardon voor bloedhonden, en altijd door scandalitis omgeven bleef, verplaatste het de cursor van de Colombiaanse oorlog. Meer dan ooit werd de in 1964 opgerichte FARC in het defensief gedwongen, en daarvandaan naar de onderhandelingstafel. Voor Uribe, vandaag frontman van de Colombiaanse oppositie, had dat laatste niet gehoeven. Hij wilde de FARC met wortel en tak uitroeien en oppert dat president Santos zich de kaas van het brood liet eten.

Het neemt niet weg dat Colombia vandaag een ander land is. Het jongste decennium was er een van ongeziene economische bloei, het toerisme floreert als nooit tevoren. Op officiële vrede blijft het in het beste geval een halfjaar wachten, maar deze week al zei het onderzoekscentrum Cerac dat het geweld tot het laagste peil in veertig jaar gedaald is.

Vredestichter Cuba

Met het kersverse justitieakkoord is alvast het zwaarste struikelblok van de baan. Eerder hadden de delegaties onder meer overeenstemming bereikt over de landhervorming en de transformatie van de guerrilla tot partij. Over de demobilisering wordt nog overleg gepleegd, net als over de vraag of er na de gesprekken ook een referendum komt.

Speelde de Cubaanse revolutie van 1959 een verpletterende rol in de expansie van guerrillagroepen in heel Latijns-Amerika, dan werpt het communistische land zich vandaag op als vredestichter. Niet alleen Castro springt in de bres, dat doet ook paus Franciscus, een Argentijn. Tijdens een massamis in Cuba, vorig weekend, sprak hij de hoop uit dat er "een eind komt aan de lange nacht van pijn" in Colombia.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234