Woensdag 05/08/2020

Reportage

Colombia in shock: "Wie stemt er nu tegen vrede?"

Met stijgende verbazing zien de inwoners van bergdorpje Ituango hoe het nee-kamp het haalt.Beeld Stephen Ferry

"Ze weten niet wat oorlog is." Dario zit met een verslagen blik in café La Primavera, in het Colombiaanse bergdorpje Ituango. "Ze snappen niet wat wij hier doormaken, op het platteland." De 43-jarige landbouwer kan zijn tranen nauwelijks bedwingen. "Wie stemt er nu tegen vrede?"

De Colombianen hebben zondag in een referendum het vredesakkoord tussen de regering en de marxistich-leninistische guerrillabeweging FARC verworpen. Het verschil tussen het ja- en nee-kamp is miniem: 50,22 procent stemde tegen het verdrag waar vier jaar over is onderhandeld. De peilingen hadden een riante overwinning van het ja-kamp voorspeld, en het is volstrekt onduidelijk wat deze uitslag betekent voor de toekomst van het land.

De nee-stemmers vinden dat de regering te veel concessies heeft gedaan aan de guerrillero's. Zij beschouwen de FARC-strijders als terroristen en vinden dat ze keihard bestraft moeten worden. Volgens het akkoord zouden de guerrillero's niet naar de gevangenis hoeven als ze hun daden eerlijk opbiechten. Degenen die ernstige misdaden hebben begaan, zouden een werkstraf krijgen. Bovendien zouden de FARC een aantal gegarandeerde zetels krijgen in het Congres. Dat bleek onacceptabel voor een meerderheid van de stemmers.

Terwijl de resultaten binnen druppelen, worden de aanwezigen in bar La Primavera steeds stiller. Hier in Ituango, een dorpje in de bergen van Antioquia, heeft de grote meerderheid voor het vredesakkoord gestemd. Het is een van de meest getroffen dorpen van Colombia, en de pijn van een halve eeuw oorlog is zichtbaar in de ogen van de mannen in de bar. "Gaan ze nu opnieuw onderhandelen", vraagt Dario aan niemand in het bijzonder. Geen van de mannen antwoordt, niemand weet het.

Even later laat president Juan Manuel Santos in een toespraak weten dat het bilateraal staakt-het-vuren van kracht blijft. Hij kondigt aan dat hij maandag met alle partijen om de tafel gaat, ook degenen die een nee-stem hebben gepromoot. "Ik zal naar ze luisteren en daarna bepalen welk pad te volgen", aldus de president. "Ik geef niet op. Ik blijf proberen de vrede te bereiken." Ook de FARC-leiding laat weten nog altijd te willen werken aan vrede.

Maar in Ituango geloven ze er al niet meer in. "Nu wordt alles weer zoals het was", zegt Yesica Monsaldo, een 27-jarige vrouw die met twee vriendinnen op een bankje op het dorpsplein zit. "Het was zo fijn hier, sinds het staakt-het-vuren konden we weer rustig over straat." Ze strijkt haar driejarige dochter over het hoofd. "Nu zal de regering ons weer vergeten. Nu zijn we weer overgeleverd aan de gewapende groepen."

Oorlogsbelasting

De oorlog heeft diepe wonden geslagen in dit dorp. De FARC heeft hier van oudsher een sterke aanwezigheid, en heeft de volledige controle over de afgelegen berggehuchten die deel uitmaken van de gemeente. De bevolking leeft er volgens de wetten van de guerrilla. Of het nu gaat om diefstal, huiselijke conflicten of een barruzie, niemand belt de politie. Het zijn de guerrillero's die een oordeel vellen en de straf bepalen. De doodstraf behoort tot de mogelijkheden.

In bar La Primavera wordt het steeds stiller. De streek is bijzonder hard getroffen door het geweld.Beeld Stephen Ferry

Eind jaren 90 vielen paramilitairen de gemeente binnen, en namen de macht over. Het waren de donkerste dagen van Ituango. Hele gemeenschappen werden uitgemoord door de para's, ze hakten hun slachtoffers in stukken en dumpten ze in de rivier. Vrouwen werden massaal verkracht. Toen begin deze eeuw de FARC de macht teruggreep, ging een zucht van verlichting door het dorp. De FARC is het minste kwaad van twee, aldus de breed gedeelde mening van de inwoners.

Het afgelopen jaar is veel veranderd. Met het vredesproces in de laatste fase, en het unilaterale staakt-het-vuren van de FARC, kreeg de staat meer ruimte. Er kwamen sociale projecten, en de politie en het leger won langzaam het vertrouwen van de bevolking. De FARC dwong ondernemers niet langer de 'oorlogsbelasting' te betalen, en de inwoners durfden 's avonds weer de straat op.

Wapens inleveren of niet?

In Ituango zou een van de 23 transitiezones komen, waar de FARC-strijders in de komende weken naartoe zouden verhuizen om daar onder toeziend oog van de Verenigde Naties de wapens neer te leggen. VN-medewerkers zijn al in Ituango aanwezig, en zijn eveneens stomverbaasd over de uitslag. "We hebben geen idee wat nu het plan is", zegt een van hen. "We wilden hier meehelpen aan de vrede, maar dit komt totaal onverwacht", aldus de man die anoniem wil blijven omdat hij niet met de pers mag praten.

Op een trap naast het dorpsplein zit Nestor Usuga met twee vrienden. "Ik ben heel verdrietig", zegt de 33-jarige basisschoolleraar. "Het ergste is dat er in Colombia nu mensen zijn die de oorlog vieren." Een van zijn vrienden knikt. "De regering en de FARC zijn niet schuldig aan dit resultaat", zegt hij. "Het is het Colombiaanse volk. We hebben deze oorlog aan onszelf te danken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234