Zondag 20/10/2019

portret

Clown, cowboy en icoon: Zlatan Ibrahimovic is het allemaal

De meest gevreesde Zweed op het veld vandaag: Zlatan Ibrahimovic. Beeld epa

Vandaag is hij de meest gevreesde Zweed in de wedstrijd van de Rode Duivels. Zlatan Ibrahimovic geeft peper aan het voetbal en zorgt voor spektakel op en naast het veld. Sinds zijn doortocht bij Nederlands instituut Ajax is de Volkskrant-journalist Julien Althuisius 'bevriend' met de voetballer.

Wat moet ik in godsnaam vragen? Ik zit op een bank in een kamer van het chique Hotel du Collectionneur in het 8ste arrondissement van Parijs. Links naast me zit een journalist uit Italië, rechts van me twee uit Frankrijk. Er is een collega uit Nederland en een jongen van het Zweedse TV4. Alles bij elkaar zwermt een man of tien in en rond de hotelkamer.

Maar eigenlijk is alleen Zlatan Ibrahimovic er.

Hij zit wijdbeens in een fauteuil. Zijn haar strak naar achteren in een staart. Hij draagt een scheiding in het midden, bij zijn slapen is het haar korter geschoren. Zijn dijen zijn enorm, net als zijn handen. Wat een handen. Hij praat, maar ik hoor hem niet. We hebben met zeven journalisten een kwartier de tijd en het komt erop neer dat iedereen één, misschien twee vragen kan stellen. Als ik één vraag heb aan Zlatan, wat gaat die vraag dan zijn?

Wat vraag je iemand die alles al is gevraagd? Van wie je, nadat je zijn carrière hebt gevolgd, zijn autobiografie hebt gelezen, de documentaire over hem hebt gezien, alles wel weet? Het is 7 juni. Zlatan lanceert in Parijs zijn sportkledingmerk A-Z. Maar daar hoef ik eigenlijk niets over te weten. Net zomin als ik wil vragen waar hij volgend seizoen voetbalt (Ibrahimovic is weg bij zijn club Paris Saint-Germain), omdat hij daar toch geen antwoord op geeft en je hem daarmee boos maakt. En dat wil je niet.

Terwijl Zlatan in de hotelkamer praat over zijn kledingmerk, over dat je het allemaal zelf moet doen, over dat het gaat om geloven in jezelf, maakt hij in mijn hoofd doelpunten. Met Ajax tegen Olympique Lyon in de Champions League in 2002. In de linkerhoek van het strafschopgebied lokt hij twee verdedigers naar zich toe, glipt tussen ze door en schiet de bal in de verre hoek via de binnenkant van de paal in het doel. Een wondergoal, het publiek in de Arena weet niet wat het overkomt. Een passeerbeweging à la Ronaldo, een meedogenloos schot à la Van Basten.

Een jaar later speelt hij, weer met Ajax, weer in de Champions League, tegen Celta de Vigo de bal rechts langs twee verdedigers, sprint hij links om hen heen en werkt met een sliding de bal langs de doelman, precies in de rechterhoek. Het commentaar van Evert ten Napel in mijn hoofd klinkt dertien jaar later nog net zo helder. "Ibrahimovic. Ja, die heeft van die momenten, van die briljante momenten, is dit zo'n moment? Dit is zo'n moment!"

Zlatan praat verder. Het Engels van de meeste Zweden is onberispelijk, bijna accentloos. Niet bij Zlatan. Hij praat Engels met een Slavisch accent, zet de Z extra vet aan en laat willekeurige lidwoorden weg. Ik weet nog steeds niet wat ik ga vragen.

Beeld epa

Tegen de stroom in

Bij Ajax, waar Ibrahimovic speelde van 2001-2004, stal hij mijn hart. Met die twee doelpunten dus. En met de passeerbeweging waarmee hij een verdediger van Liverpool eerst naar links, daarna naar rechts en toen weer naar links stuurde; met zijn volley tegen AZ; zijn schijnbewegingen tegen Internazionale en die slalom tegen NAC. Maar ook met dat eigenaardige voorkomen: een blanke slungel van 1,95 meter met de balbehandeling van een Braziliaan. Met de kunstjes op het voetbalveld waarmee hij zijn tegenstanders vernederde. En ja, ook met zijn spottende blik en zijn arrogante houding.

Nadat de Noorse voetballer John Carew had gezegd dat hij niet zo onder de indruk was van Zlatan, antwoordde hij: "Wat Carew met een voetbal kan, kan ik met een sinaasappel." Later speelden de twee tegen elkaar. Carew in het shirt van Valencia, Zlatan bij Ajax. De Noor miste een gigantische kans voor open doel en Zlatan scoorde.

Op een vreemde manier voelde ik, uitgezakte student die vaker in de McDonald's kwam dan in een sportschool dan wel collegezaal, me verbonden met hem, dwarse topvoetballer in spe.

Zou hij zich die doelpunten herinneren? Natuurlijk wel.

Bij Ajax lag Zlatan eerst in de clinch met trainer Co Adriaanse en daarna met publiekslieveling Rafael van der Vaart en technisch directeur Louis van Gaal. Johan Cruijff zei eens over Zlatan dat hij voor een goede voetballer een slechte techniek had en voor een slechte voetballer een goede techniek. Het publiek floot hem regelmatig uit en in de media stond altijd wel iemand klaar om Zlatan neer te sabelen als het even wat minder ging of als hij weer wat geks had gedaan.

Zlatan Ibrahimovic heeft altijd tegen de stroom in moeten zwemmen. Maar zelfs als alles tegenzat en de hele wereld tegen hem was, boog hij nooit zijn hoofd. Zoals bij de ruzie met Van der Vaart na de oefenwedstrijd van Oranje tegen Zweden in 2004. Zlatan maakte in die wedstrijd een harde overtreding op zijn teamgenoot en kreeg daarna heel Nederland over zich heen. Van der Vaart zocht de media op, tot grote ergernis van Zlatan, die vervolgens weigerde zijn excuses te maken.

In plaats van te doen wat iedereen wilde, maakte Zlatan zich kwaad, scoorde de wondergoal tegen NAC en vertrok naar Juventus, waar hij met open armen werd ontvangen.

Als weifelend adolescent was het voor mij verfrissend eens een keer iemand van dezelfde leeftijd te zien die zo vierkant achter zichzelf stond, zo overtuigd was van zijn eigen kunnen, ook al was dat misschien maar schijn. Zlatan snoerde zijn critici niet alleen de mond met zijn voeten, maar ook met zijn middelvinger.

Wat zou Zlatan eigenlijk van onze vriendschap vinden?

Als je je verbonden voelt met een personage uit een televisieserie, heet het in de psychologie dat je een parasociale relatie hebt; een eenzijdige emotionele verbintenis waar de ander geen weet van heeft. Zlatan en ik zijn al een jaar of vijftien innig parasociaal bevriend.

Er wordt weleens gezegd dat Messi zo normaal is; dat je prima met hem een biertje zou kunnen drinken. Maar met wie zou je nou liever in de kroeg zitten? Die jongen uit die suffe Lays-reclame, of die uit de indrukwekkende Volvo-reclame? Van de heilige drie-eenheid Messi-Ronaldo-Ibrahimovic is er één een robot, één niet goed bij zijn hoofd en eentje die doet alsof hij niet goed bij zijn hoofd is.

Zlatan begrijpt dat voetbal entertainment is en speelt daarin de rol van clown, van cowboy. Maar wel een met het hart op de juiste plek. Er is een vertederend filmpje waarin Ibrahimovic, voorafgaand aan een wedstrijd van Paris Saint-Germain, in de spelerstunnel staat. Er staat een jongetje naast hem, die straks met hem samen het veld op moet lopen. Een meneer, waarschijnlijk van de organisatie, probeert een ander kindje naast Zlatan te zetten. Vriendelijk doch dwingend duwt Zlatan dat kindje terug naar achteren en haalt hij het jongetje weer naar voren. Als die hem aankijkt, krijgt hij van de voetballer een aai over zijn bol.

Beeld epa

Absurde humor

Bovendien, en hieraan heeft hij voor een groot deel mijn vriendschap te danken, is Zlatan een van de zeldzame voetballers met een aangenaam absurd gevoel voor humor. Bij Ajax zei hij eens tijdens een interview dat hij de vader was van teamgenoot Nicolae Mitea, de kleine linksbuiten die een keer of zeven in Zlatan past. In Malmö deed hij zich een keer voor als politieagent die een hoerenloper wilde arresteren (het bleek een priester te zijn) en hij kwam ooit in de problemen toen hij na een Europese wedstrijd op een vliegveld aan een douanemedewerker vroeg of iemand zijn pistool had gevonden. O, de lol die we hadden...

Maar Zlatan is al lang niet meer alleen van mij. Hij is een wereldster, een icoon, een - weliswaar in zijn eigen woorden - legende. De rare streken, megalomane opmerkingen en onbegrijpelijke capriolen waar hij vroeger om verguisd werd, worden nu omhelsd en verheerlijkt door zowel media als miljoenen fans over de hele wereld. Zlatan Ibrahimovic is kortweg Zlatan geworden, een werkwoord (in Zweden betekent zlatanera 'domineren'; Nike had een tijdje een campagne met als slogan 'Dare to Zlatan'), een bijvoeglijk naamwoord ('Zlatan Ibrahimovic gives the most Zlatan interview ever' schreef The Mirror vorig jaar); Zlatan is een begrip. Zijn imago van superzelfverzekerde halfgod heeft hij inmiddels zorgvuldig gecultiveerd. Niet alleen in de reclamecampagnes, waarin hij onverschrokken in de camera loert, maar ook in interviews waarin hij altijd bereid is iets opmerkelijks te zeggen.

De tijd is bijna om. Het kwartier blijkt tien minuten en ik heb nog niets gevraagd. Ik doe mijn mond open, maar word onderbroken door de Italiaanse journalist naast me. Zlatan zegt altijd dat je niet moet wachten op een kans, maar die moet grijpen. Dat geldt natuurlijk niet als Zlatan aan het woord is. Ik wacht tot hij zijn antwoord heeft gegeven en dan begin ik te praten. Ik zeg tegen Zlatan dat ik weliswaar een paar pagina's vol obligate vragen heb, maar liever van de gelegenheid gebruik wil maken om iets tegen hem te zeggen. Ik vertel over zijn doelpunt tegen Lyon en terwijl ik dat doe tekent Zlatan met zijn vinger in de lucht hoe dat doelpunt ook alweer ging. Ik vertel over zijn doelpunt tegen Celta.

Ik schaam me een beetje dat ik dit aan het doen ben.

Ik stamel, mijn hart klopt in mijn keel. Ik voel me Hugh Grant die in een willekeurige film tegenover een willekeurige vrouw staat. De afgelopen vijftien jaar heeft Zlatan het voetbal meer kleur gegeven, er peper aan toegevoegd, voor spektakel gezorgd, voor karakter, beleving. Ik heb zo veel plezier aan hem beleefd. Waar Zlatan komt, gebeurt iets, word je zelden teleurgesteld.

Terwijl ik dat allemaal tegen hem zeg, word ik steeds kleiner en Zlatan steeds groter. Maar hij glimlacht en kijkt me geduldig aan. "Dus ik wil je eigenlijk gewoon bedanken", zeg ik, me ervan bewust hoe lullig het allemaal klinkt en hoe weinig intiem dit moment eigenlijk is, met alle haast en al die andere mensen erbij. En Zlatan knikt. "Thank you", zegt hij zacht, "thank you very much."

Nadat een assistent duidelijk heeft gemaakt dat het interview erop zit, trekt iemand snel twee voetbalshirts uit zijn tas om te laten signeren. Alle journalisten gaan met Zlatan op de foto. Ik twijfel, maar hou de eer aan mezelf. Dan heb je zo'n foto en wat dan? En bovendien: het is maar een voetballer, probeer ik mezelf wijs te maken. Kom op zeg, hij vraagt maar of hij met mij op de foto mag. Ik sleep mezelf de hotelkamer uit en laat Zlatan achter.

Lach/grijns

Later zie ik hem weer. Ditmaal van een afstandje, op de presentatie van zijn kledingmerk. Voor de zaal met influentials uit heel Europa showt een tiental modellen de kleding. Er is een vrij saaie interviewsessie met Zlatan, die de boel nog af en toe opleukt door sommige vragen te beantwoorden met een typisch Zlatanesk antwoord. Waar A-Z eigenlijk voor staat? "From Amateur to Zlatan." De zaal lacht. Hij zit erbij zoals hij ook op het veld staat; zelfverzekerd, stevig en scherp. Als iemand, ondanks het uitdrukkelijke verzoek dat niet te doen, het toch waagt te vragen waar hij volgend seizoen voetbalt, betrekt zijn gezicht en wordt hij even die Zlatan waar iedereen bang voor is. Maar even later is er weer die grote lach, die niet zozeer een grote lach is, maar eerder een gigantische grijns.

Na afloop gaat Zlatan voor een groot bord staan met het logo van A-Z erop. Geduldig gaat hij met iedereen die het wil, zo'n tweehonderd mensen, op de foto. Niet met mij, mooi niet. Niet met mij. Niet met mij. Toch met mij. "Ben ik weer", zeg ik. We lachen naar de camera. Ik draai me om, loop weg en bedenk dan dat ik nog even iets moet zeggen.

Thank you.

Vandaag is het erop of eronder voor Zweden. Winnen ze niet van België, dan zit het erop voor de ploeg van Ibracadabra. Gisteren maakte hij alvast bekend dat hij na dit EK stopt bij de nationale ploeg, dus misschien speelt hij vandaag tegen de Duivels zijn laatste wedstrijd als international.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234