Maandag 23/09/2019

25 jaar Cliniclowns

Cliniclowns over de moeilijke start: “Je komt hier toch niet met onze miserie lachen, hé?”

Beeld Ida Gron

Elke clown weet: de lach op het gezicht van het publiek is zijn applaus. En dat geldt nog meer voor cliniclowns. Zij toveren al 25 jaar een lach op het gezicht van zieke en bedlegerige kinderen. Wat nu een enorm succes is, was een kwarteeuw geleden niet overal evident: “Hey pipo, je komt hier toch niet met onze miserie lachen, hé?”

Dat ze vandaag 25 kaarsjes mogen uitblazen, is te danken aan hun nu 75-jarige oprichter Swa Vetters. Een tv-documentaire over het ontstaan van de cliniclowns in de VS blies de toenmalige garagist uit het Antwerpse van zijn sokken. “Wow, dít wil ik hier ook, was mijn eerste reactie. Zoiets moois. De aanpak van de clowns en hun impact op de zieke kinderen was revolutionair. Niemand in België kende het initiatief, maar na zes maanden en het bezoeken van 20 Lionclubs had ik de nodige 1,2 miljoen frank bijeen, en op 1 februari 1994 waren we vertrokken.”

Ana Verbelen (49) was één van de twee Vlaamse cliniclowns van het allereerste uur. “Net als mijn collega Jan was ik net afgestudeerd aan de opleiding Clownerie van de Brusselse circusschool”, blikt Clown Erzulia een kwarteeuw later terug. Met ook een diploma van opvoeder-begeleider was zij dé geknipte clown om het ijs te breken. “Zeker in die beginperiode was het telkens letterlijk en figuurlijk een 'nieuwe deur opentrekken'. Nooit wisten we hoe een kind of ouders zouden reageren op die twee onbekende clowns, in hun zelfgemaakte pakken en met koffers vol tovertrucs, muziekinstrumenten en attributen. Wellicht meer dan nu was het toen een en al improviseren. Maar hoe dikwijls hebben we de kamer niet op stelten gezet, of lagen we schaterlachend met drie op een bed van de nierdialyse?"

Scepticus grootste fan

Hoewel de medische wereld enigszins sceptisch stond tegenover humor op plaatsen waar zieke kinderen worden verzorgd, sloegen de clowns toch aan. “Mag je wel lachen met zoiets ernstigs als een zwaar ziek kind? Vooral in het universitair ziekenhuis waren sommige dokters best sceptisch”, weet Vetters. “Ik herinner me ook een moeder: 'Hey pipo, kom jij hier met onze miserie lachen?’ Ze gaf het toch een kans, en zag hoe haar kind genoot.”

De aanpak werkte, en al snel kwamen de vele positieve reacties. "Ouders zegden dat de kinderen naar ons vroegen, en ook het verplegend personeel merkte dat we een positieve bijdrage leverden, en zag ons graag komen. Na een ‘proefperiode’ van drie maanden belde die kritische professor Oncologie van het UZA: dat hij zich toch schromelijk had vergist.”

Ook voor ouders

In die 25 jaar maakten de ziekenhuisclowns een hele evolutie door. Hun taak werd véél meer dan louter afleiding en plezier brengen. “Vroeger moesten we doen lachen, nu geven we vooral aandacht”, zegt Geert Pardon (54). “Twintig jaar nadat ik voor het eerst met rode neus de kankerafdeling van het UZ Gasthuisberg binnenstapte, is de aandacht voor het persoonlijke, directe contact en de interactie met het kind nu nóg groter. De kunst is te achterhalen wat het kind op dat moment nodig heeft om een zekere 'lichtheid' in zijn ziekenhuisverblijf te brengen. Het gebeurde vroeger nooit, maar een 6-jarig meisje in prinsessenpyjama zal als prinsesje worden behandeld, inclusief geïmproviseerd romantisch kasteelverhaal.”

In de loop der jaren groeide ook de aandacht voor de entourage rondom het kind. “Ouders, verpleegkundigen, dokters, het schoonmaakteam... iedereen wordt betrokken”, zegt Pardon. “Allemaal hebben ze immers hetzelfde doel: de kinderen beter maken. Als we de kamer verlaten, is de sfeer vaak helemaal anders. Iedereen heeft de problemen een kwartiertje kunnen vergeten. Daarom spelen we eveneens voor baby's: misschien voelt mama zich immers niet goed bij het hele ziekenhuisverblijf. Ook voor het personeel nemen we onze tijd, om ook hen een glimlach en een moment van onthaasting te bezorgen, tussen al die ellende op de kinderafdeling.”

Les psychologie

Omdat een rol als cliniclown een groot persoonlijk engagement vraagt dat soms emotioneel zeer zwaar kan zijn, werkt de organisatie uitsluitend met beroepsclowns. “In die kwarteeuw vond er een enorme professionalisering plaats”, weet Pardon. “Er wordt voortdurend geïnvesteerd in opleiding, praktijkworkshops en begeleiding. We krijgen zelfs les ontwikkelingspsychologie. Omdat een kind van twee zich makkelijk bedreigd voelt, is het belangrijk niet meteen té dichtbij te komen.”

Wat er nooit is veranderd, is het uiterlijk van de clowns. “Om de kinderen niet af te schrikken, hebben we er altijd voor gekozen niet fel geschminkt, met pruik, grote hoed en lange schoenen naar het ziekenhuis te trekken", aldus Vetters. “Maar de rode neus, die zal altijd blijven.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234