Vrijdag 04/12/2020

Europese Unie

Clash over rechtsstaat was al even in de maak

De Hongaarse premier Viktor Orbán blokkeert momenteel de Europese meerjarenbegroting.Beeld AFP

Midden in de grootste economische crisis vetoën Polen en Hongarije een pot van 1.800 miljard euro aan EU-subsidies. Inmiddels heeft de Sloveense premier Janez Jansa zich bij het duo gevoegd. Hoe is het zover kunnen komen?

“De politieke wil ontbreekt”, zegt een EU-ambtenaar. “Het is nu nog een dialoog tussen doven.” Het voorstel om het EU-geld te koppelen aan het naleven van de rechtsstaat wordt door Polen, Hongarije en Slovenië gezien als ongepaste inmenging met nationale zaken. 

De onvrede in Brussel met de Hongaarse premier Viktor Orbán begint in 2011 als die een eerste poging waagt om de kritische media te knevelen. Met Polen loopt de spanning snel op na 2015, het moment waarop de ultraconservatieve PiS-partij de absolute meerderheid haalt. Ondanks rechtszaken bij het Hof van Justitie gaan Warschau en Boedapest verder met het opdoeken van kranten, radio- en tv-stations en het ontslaan van ongewenste rechters.

Strafprocedures tegen Hongarije en Polen – op basis van artikel 7 in het Europees Verdrag, dat voorziet in opschorting van het EU-lidmaatschap – lopen vast omdat die unanimiteit vereisen. Daarnaast weigeren de Europese christendemocraten (EVP) lang om Orbáns Fidesz-partij uit de club te gooien.

Onder druk van het Europees Parlement komt de Commissie in 2018 met een voorstel om EU-geld te koppelen aan respect voor de rechtsstaat; het sneuvelt in het overleg tussen de lidstaten. Bij haar start op 1 december 2019 belooft Commissievoorzitter Ursula von der Leyen het voorstel nieuw leven in te blazen.

Telefoontje van Michel

Dé kans om de strijd te beslechten komt in juli als de regeringsleiders vier dagen en nachten vergaderen over een Europese meerjarenbegroting (1.074 miljard euro) en een herstelfonds (750 miljard euro). De rechtsstaattoets wordt de sluitpost om een akkoord over de poen niet te blokkeren.

Het Duitse EU-voorzitterschap zet de tekst van de leiders om in een tandeloos voorstel, maar dat stuit op zware kritiek van het Parlement alsook van lidstaten als Nederland, Finland en Zweden. Op 5 november ligt er een compromis dat stelt dat EU-geld kan worden stopgezet en teruggevorderd als een zwakke rechtsstaat de financiële belangen van de EU schaadt. 

De reactie van Orbán en de Poolse premier Mateusz Morawiecki laat niet lang op zich wachten: op deze manier blokkeren wij de begroting én het herstelfonds. Slovenië haakt deze week aan. Telefoontjes van bondskanselier Angela Merkel, Von der Leyen en EU-president Charles Michel leiden niet tot een doorbraak. 

Sommige EU-ambtenaren menen dat Orbán en Morawiecki blufpoker spelen. De hoop is dat beide landen inbinden na een verklaring over behoud van hun soevereiniteit. Andere betrokkenen houden rekening met een langdurige impasse. In dat geval valt de EU terug op een noodbegroting vanaf 1 januari. Het herstelfonds komt er dan helemaal niet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234