Woensdag 15/07/2020

'Citizen Kane' (alweer) beste film aller tijden

film

brits filmtijdschrift 'sight and sound' publiceert tienjaarlijkse toptien van beste films

Voor de vierde keer op rij is Citizen Kane, het baanbrekende debuut van de toen amper vijfentwintigjarige Orson Welles over het leven van krantenmagnaat Charles Foster Kane, door een groep van internationale filmcritici en regisseurs uitgeroepen tot beste film aller tijden. Het resultaat is het gevolg van een stemming die om de tien jaar wordt georganiseerd door het Britse filmtijdschrift Sight and Sound, een publicatie van het British Film Institute.

Brussel

Van onze medewerker

Luc Joris

Aan de editie van deze poll namen behalve 108 regisseurs ook 145 filmcritici (het internationale kruim), schrijvers en academici deel. Het doel van deze tienjaarlijkse rondvraag is om te kijken welke films het best de test van de tijd doorstaan rekening houdend met de veranderende opinie en persoonlijke smaak. In een reactie op de uitslag noemt Sight and Sound-uitgever Nick James de poll een hoeksteen voor de wereldwijde filmopinie. Het gegeven dat Citizen Kane sinds de jongste veertig jaar als winnaar uit de bus komt, is voor James een bevestiging dat regisseur Orson Welles de moderne Shakespeare van de cinematografie is. "Welles duwde al de hulpmiddelen van een Hollywood-studio tot het uiterste en de film is een duizelingwekkend formeel experiment en een sterk, aangrijpend portret over het leven van een groot man", aldus James.

Toen Welles in 1941 Citizen Kane draaide voor de RKO-studio was hij een echte Hollywood-outsider. Uiteraard had Welles al voor nationale paniek gezorgd met zijn door CBS in oktober 1930 uitgezonden pseudo-documentair radioprogramma The War of The Worlds (naar de roman van H.G. Wells), maar toen de wonderboy van de New Yorkse theater- en radioscene voet aan grond zette in de heilige filmstad werd hij met veel argwaan bekeken door de Hollywood-gemeenschap. Het feit dat Welles met Citizen Kane een film wou draaien gebaseerd op het leven van Amerika's machtigste krantenmagnaat William Randolph Hearst (1863-1951) was natuurlijk olie op het vuur van de tycoon die al zijn relaties inschakelde om het filmnegatief te laten verbranden.

Ondanks al de vernieuwingen op visueel en technisch gebied is Citizen Kane, en het wordt misschien vaak uit het oog verloren, de enige film die Welles in volledige vrijheid heeft gemaakt en waarover hij de volledige controle heeft kunnen behouden. In welke mate dat mee de doorslag heeft gegeven voor de filmregisseurs die aan de Sight and Sound-poll mee hebben gewerkt, is uiteraard moeilijk te achterhalen en ongetwijfeld zijn ook zij onder de indruk van de formele bravoure. Het is in ieder geval geen onbelangrijk detail, want in het indrukwekkende lijstje van regisseurs die wereldwijd werden aangeschreven, bevinden zich opvallend weinig 'typische' Hollywood-regisseurs: Theo Angelopoulos, Bernardo Bertolucci, John Boorman, Roger Corman, Terence Davies, John Dahl, Milos Forman, Michael Haneke, Jim Jarmusch. Terry Jones, Ken Loach, Sidney Lumet, Michael Mann, Alan Rudolph, Paul Schrader, Quentin Tarantino, John Waters, George A. Romero en Jaco Van Dormael als enige Belgische cineast.

De verschillen tussen het toptienlijstje van de internationale critici en regisseurs, dat kan bekeken worden op de internetsite van Sight and Sound (www.bfi.org.uk/sightandsound), zijn overigens niet zo groot. Behalve Citizen Kane zijn op beide voorkeurslijstjes, weliswaar in een andere volgorde, ook terug te vinden: de San Francisco-thriller Vertigo van Alfred Hitchcock, La Règle du jeu van Jean Renoir (onlangs nog de inspiratie voor Robert Altmans bijtende sociale Britse klassestudie Gosford Park), de maffiasaga The Godfather I & II van Francis Ford Coppola en Otto e mezzo van Federico Fellini. Ook Stanley Kubrick duikt in zowel de toptien van de regisseurs als de critici op, maar met een andere film, respectievelijk Dr. Strangelove en 2001: A Space Odyssey. De critici kiezen ook voor Yasujiro Ozo (Tokyo Story) in plaats van voor Akira Kurosawa, wiens Rashomon en Seven Samourai werden uitverkoren door de cineasten.

Als er een onderscheid is tussen beide toptiens, dan is het dat de critici blijkbaar gevoeliger zijn voor de geschiedenis van het medium. In de toptien van de recensenten zitten immers twee klassiekers uit de periode van de stille film (Battleship Potemkin en Sunrise). De recensenten weten ook het genre van de musical beter te appreciëren, want ze kozen voor Singin' in the Rain met Gene Kelly en Stanley Donen. In de toptien van de regisseurs duikt dan weer Ladri di biciclette op, de neorealistische mijlpaal van Vittorio De Sica, David Leans zinderende woestijnepos Lawrence of Arabia en Martin Scorseses boksersbiopic Raging Bull, samen met Coppola de enige nog actieve filmmaker uit beide lijstjes (op Stanley Donen na zijn al de overige regisseurs overleden). Voorts valt het op dat de critici in vergelijking met de regisseurs hoger oplopen met het werk van Jean-Luc Godard en John Ford en dat de cineasten meer waardering hebben voor het werk van Ingmar Bergman en de eind maart overleden Billy Wilder.

De Sight and Sound-toptien werd voor het eerst georganiseerd in 1952. Toen werd er alleen een beroep gedaan op de mening van de meest leidinggevende filmcritici ter wereld. De Sica's aangrijpende Romeins werklozendrama Ladri di biciclette (1948) won toen de symbolische hoofdprijs en ging daarmee twee meesterwerken van de beroemdste én grappigste straatslaper aller tijden vooraf: Chaplins City Lights en The Gold Rush. Maar vanaf 1962 ging Citizen Kane de dans leiden, voor het existentiële noodlotsdrama L'avventura van Michelangelo Antonioni.

Tussen de meer dan 700 genomineerde films bevond zich deze keer ook een vijftal Belgische films, telkens Franstalige producties. De meest 'Vlaamse' uit het aanbod is het Zuid-Afrikaanse Dust (1985, naar John M. Coetzee) van Marion Hänsel. Chantal Akerman is twee keer vertegenwoordigd: het autobiografische Je, tu, il, elle (1974) en haar cultfilm Jeanne Dielma, 23 Quai du Commerce, 1080 Bruxelles uit 1975, waarin Jan Decorte de zoon speelt van Delphine Seyrig. Noce en Galilée (1987), Michel Khleifi's politieke film over het Israëlisch-Palestijns conflict, en uiteraard de hilarische mediakritiek C'est arrivé près de chez vous, de Cannes-sensatie uit 1992, zijn de overige Belgische films.

Tussen de meer dan 700 genomineerde films bevond zich deze keer ook een vijftal Belgische films

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234