Dinsdag 28/01/2020

Citatenuit de bijbel

Ze zagen ons niet graag komen, de Belgische muzikanten die we bestookten - stálkten, bijna - om ze hun favoriete Radiohead-songs te ontlokken. "Het enige wat nog erger zou zijn, is me vragen wat de vijf beste Beatle-nummers zijn", zei Steven Kolacny van Scala, na de derde telefoon. Van alle ondervraagden bleek eigenlijk alleen Pieter-Jan Desmet geen fan van Thom Yorke. "Die vent doet me denken aan de ettertjes die vroeger in mijn klas ook altijd alles beter wisten. Yorke is het soort mens dat je graag een beetje pijn zou doen wanneer er even niemand kijkt."

1. FAKE PLASTIC TREES Alex Callier: "Dit is wat mij betreft een van de mooiste popsongs aller tijden. Vroeger stond het ook altijd op de compilatie-cassettes die ik opnam voor mijn vrienden. Schitterende opbouw, prachtige tekst... Eigenlijk is het gewoon zo briljant dat er niets zinnigs over te zeggen valt." Luc De Vos: "Iemand zou Thom Yorke een proces moeten aandoen omdat hij dit geschreven heeft. Morele schadevergoeding vragen, wegens oneerlijke concurrentie. Het zal je maar gebeuren, hé, als simpele popmuzikant: dat iemand anders een nummer schrijft dat zo frustrerend geniaal is dat je er niets meer aan toe te voegen hebt. Dat moest gewoon verboden worden." Joost Zweegers: "Ik ben echt jaloers als ik dit nummer hoor. Je moet altijd wat professionele afgunst hebben als songschrijver. Dat houdt je scherp." Anton Walgrave: "'t Is inderdaad een schitterende single met een heel mooie opbouw. Geweldige stem ook. Op de eerste plaat Pablo Honey zat Radiohead hoorbaar nog in de tijd van Nirvana - ze waren toen gewoon een rockgroep, hè? Maar hier hoor je al dat tragere, dat gevoelige, dat meer doordachte dat later op OK Computer zijn hoogtepunt bereikt."

2. KARMA POLICE

Nikolas Van der Veken: "Dit nummer heeft een ongelooflijke tekst. Dat vind ik ook altijd zo goed aan hun singles: die springen er tekstueel en muzikaal altijd uit tussen alle andere liedjes op de radio." Stijn Meuris: "Ik zou begot niet weten wat de titel betekent, maar het is vooral een mooi, lieflijk en poëtisch nummer. Indertijd vond ik dit een belangrijke song. Popmuziek is nooit écht belangrijk, natuurlijk. Maar soms voel je, wanneer er een bepaalde single uitkomt, wél dat er iets aan het gebeuren is. Alsof zo'n nummer zijn functie heeft in die tijd. Als je toen 'Karma Police' hoorde, had je het gevoel dat het alomtegenwoordig was. Dat vind ik een belangrijke eigenschap van goeie muziek: dat ze niet zomaar de ether passeert. Radiohead had in principe nog vier keer The Bends kunnen maken, maar dat doet die groep dan net niet. Heel bewonderenswaardig."

3. PARANOID ANDROID

Balo: "Elke groep zou bij wet verplicht moeten worden om minstens één keer in hun carrière een monument als 'Paranoid Android' te schrijven. Toegankelijk maar toch vernieuwend, met een sublieme tekst en een briljante melodie: Het Ideale Nummer, quoi. Ik hield ook wel van de bevreemdende clip: die gaf me zin om eens een paar uur in het brein van Thom Yorke rond te wandelen." Dirk Swartenbroeckx: "Vooral de ingewikkelde, wat Zappa-achtige structuren in die song vind ik echt heel goed. Ik ben geen onvoorwaardelijke fan, maar ik heb ze toch al een paar keer live gezien. Het was wel fijn om ze te zien, maar ik luister thuis niet naar hun platen." Allan Muller: "'Paranoid Android' is een halve rockopera, eigenlijk. Je wordt van begin tot eind gewoon meegesleept. Later zijn ze nog méér far out gegaan. Trouwens, ik vind dat Thom Yorke soms ook behoorlijk kan zagen, met zijn heel lange noten, dat ijle en etherische en zo. Maar behalve die zang die soms op mijn zenuwen werkt, blijft het een band met fantastische muzikanten die heel goed weten hoe ze een arrangement in elkaar moeten steken."

4. NO SURPRISES

Stijn Meuris: "Een nummer om een arm of been voor af te geven. Zo kinderlijk naïef met dat speeldoosje in het begin... In der Beschränkung zeigt sich der Meister, nietwaar. Het gekke is dat het kleine aspect van sommige Radiohead-songs op een eigenaardige manier toch bedoeld is voor een stadion. Ik kan me perfect voorstellen dat je vijftigduizend man gewoon met de eerste tien seconden van dit nummer stil krijgt en kiekenvlees bezorgt." Joost Zweegers: "Ik heb ooit gelezen dat 'No Surprises' hun idee was van hoe een Marvin Gaye-nummer eruit hoorde te zien, en dat vind ik wel een interessant uitgangspunt voor een liedje. Yorke zingt dit net niet zagerig genoeg om hem écht een zaag te vinden. Dat klinkt negatief, maar ik bedoel het als een compliment." Bent Van Looy: "Dit heeft een prachtige, warme klank! Schitterende productie ook, zoals bij alle Radiohead-songs. Thuis kom ik er zelden toe om cd's op te zetten. Radiohead blijft voor mij dus toch vooral iets van de radio. Ik herinner me bijvoorbeeld een live-opname van hun grote doorbraakoptreden op Rock Werchter, waar ik niet bij kon zijn omdat ik moest werken. De commentaren waren zo lyrisch dat het wel leek alsof er een wonder was geschied. Wat wel degelijk het geval was, zoals achteraf bleek."

5. EXIT MUSIC (For A Film)

Steven Kolacny: "Dit nummer hebben we met Scala zelf opgenomen, en pas als je de akkoorden begint op te schrijven merk je wat voor een fenomenaal zanger Thom Yorke wel is. Als pianist vind ik hem trouwens ook onderschat. Hij heeft wel eens gezegd dat hij zichzelf een erg beperkte pianist vindt, en het klopt dat wat hij op een klavier doet technisch niet zo moeilijk is. Alleen: de melodielijnen die hij daarop bedenkt zijn verre van evident. Hij kan het instrument dus naar z'n hand zetten zonder het echt te beheersen." Anton Walgrave: "De productie is nagenoeg perfect, heel helder en toch speciaal, zonder dat je het gevoel krijgt naar een stel kunstjanetten te luisteren. Mooie tekst ook, ik hou wel van die 'lieve boosheid'."

6. CREEP

Nikolas Van der Veken: "'Creep' vind ik nog steeds een fantastisch nummer, ook al omdat het maar drie akkoorden heeft. Toen we met pas met Janez Detd. begonnen, vonden we het geweldig dat we dit nummer al snel onder de knie hadden. Radiohead werd in die periode afgedaan als een one hit wonder. En het straffe is dat ze geen tweede 'Creep' hebben gemaakt, maar zijn doorgegroeid tot een band die door alle muzikanten ter wereld serieus wordt genomen. Hun huidige status hebben ze absoluut verdiend. The Bends behoort wat mij betreft trouwens tot de beste platen van de voorbije vijftien jaar. 't Is een mijlpaal in de hedendaagse rockgeschiedenis." Maurice Engelen: "Er wordt vaak wat meewarig gedaan over 'Creep'. Ten onrechte, want het is de hit die Radiohead als groep gemáákt heeft. Stel je voor dat ze als eerste single 'Everything In Its Right Place' hadden uitgebracht. Dan hadden hooguit een paar verlichte muziekkenners hen leren kennen, en waren ze voor eeuwig en drie dagen voor eigen kerk blijven preken. Neem het van mij aan: groepen als Radiohead hebben 'die ene grote hit' echt nodig." Stijn Meuris: "Ik heb inderdaad ook het gevoel dat we zonder 'Creep' nooit nog van Radiohead zouden hebben gehoord. Als visitekaartje van een nieuwe groep was 'Creep' er gewoon pal op. Bovendien kun je dit tijdens een boerenfuif op een slecht afgestelde PA draaien, en dan staat de hele zaal nóg op de dansvloer. Da's ook geen onbelangrijke eigenschap van een nummer, natuurlijk. Radiohead is wat mij betreft nooit dichter bij pure rock-'n-roll geweest." Allan Muller: "Ik heb getwijfeld of ik dit nummer überhaupt in het lijstje zou opnemen. Het is ondertussen zo ongelooflijk afgezaagd dat ik er niet meer naar kan luisteren. Anderzijds vind ik het nog steeds het beste nummer dat ze ooit gemaakt hebben. Er zijn bepaalde songs - 'Smells Like Teen Spirit' is een ander voorbeeld - die je echt een wauw-gevoel geven als je ze voor de eerste keer hoort. Omdat ze totaal nieuw zijn, of omdat ze een gevoel opwekken dat je nog nooit hebt gehad." Guy Swinnen: "Mag ik ook eens iets zeggen over 'Creep'? Het lijkt verdacht veel op 'The Air That I Breathe' van The Hollies. De strofes zijn bijna identiek."

7. THE BENDS

Lars Van Bambost: "Vroeger verstond Radiohead de kunst om een ongelooflijk straf nummer te maken, en ik betrap mezelf erop dat ik hen ook beter vond in hun meer song-gerichte periode. Dit is echt een magistrale, tijdloze song. Op z'n sterkst staat Radiohead synoniem voor absolute schoonheid, en zowel The Bends als OK Computer vormen in hun totaliteit gewoon een buitengewoon geheel. Tegelijk beseften ze ook dat ze na die twee platen een eindpunt hadden bereikt. Dat gevoel had ik bij Noordkaap ook, en daarom ben ik er toen mee opgehouden. Zij hebben ervoor gekozen om een nieuwe weg in te slaan, en ik snap wel welke richting dat is. Maar mijn ding is het niet meer." John Roan: "'The Bends' is een future classic! Nooit gedacht dat een groep die een flutsong als 'Creep' schreef daartoe in staat zou zijn. Het zijn vooral de southern-invloeden die het 'm doen in dit nummer: een beetje Kansas, in hun hoogdagen. Ook de rest van de cd is van een ongelooflijk niveau, en vooral dát vind ik klasse. Groepen die naast straffe singles ook voortreffelijke albums maken, zijn héél dun gezaaid." Guy Swinnen: "Ik vond de sfeer die ze toen uitstraalden heel tof. Enerzijds was het melancholisch en aan de andere kant had die groep heel veel power. Dat laatste hebben ze om hun latere platen jammer genoeg verloren."

8. THE NATIONAL ANTHEM

Jan Hautekiet: "Ik ben niet echt een Radiohead-kenner, maar letterlijk elke minuut muziek die ik van hen hoor, kruipt onder mijn vel. Klassieke nummers, zoals 'Paranoid Android', en 'Fake Plastic Trees', maar ook minder evidente dingen als 'The National Anthem'. Typisch een van die nummers waarmee ze de definitie van een rockband verlegd hebben. En dat alleen al is een ongelooflijke verdienste." Koen Buyse: "Ik ben niet echt gek van Kid A en Amnesiac, maar wat ze in dit nummer doen, vind ik echt wel indrukwekkend. Vooral dan qua sound en sfeer. Iets maken dat tegelijkertijd heel erg spannend en heel erg relaxed is, da's niet iedereen gegeven." Stijn Meuris: "Die basintro alleen al geeft me een enorme adrenalinekick. Het is volgens mij ook bedoeld om luid te spelen, en dat vind ik altijd wel oké. Bovendien: de arrogantie en pretentie om een nummer 'The National Anthem' te dopen, vind ik geweldig. Het is geen mierengeneuk, maar meteen van: 'Wij zijn Radiohead, wij mogen met zoiets uitpakken.' Het is wellicht wat tongue in cheek bedoeld, maar ondertussen doen ze het toch maar. Titel, muziek en intro passen heel mooi samen."

9. HIGH AND DRY

Tom Helsen: "Telkens wannneer ik dat nummer hoor, word ik week. 'High And Dry' is een van de weinige nummers die ik zelf geschreven wou hebben. Als ik dit op de radio hoor krijg ik echt klamme handen. Van jaloezie." Allan Muller: "De experimentelere platen van Radiohead bevatten best knappe dingen, maar ware songs spreken mij uiteindelijk nog het meest aan. En op The Bends en OK Computer staan gewoon fantastische nummers. De nieuwe cd gaat weer een beetje in die richting, maar er staat geen song op als 'High and Dry', waarmee je meteen rond je oren wordt geslagen." Danny Mommens: "Yorkes stem hierop is heel mooi en het klinkt als een toegankelijk, soepel liedje. Bij hun latere cd's heb ik de indruk dat ze echt geen popsongs meer wilden maken. Ik heb Thom Yorke ooit ontmoet op een Brits festival. Hij stond naast mij naar een optreden te kijken, en het viel me op hoe klein hij wel was. Ik ben al niet van de grootsten, maar ik stak echt met kop en schouders boven hem uit."

10. IDIOTEQUE

Maurice Engelen: "Dit nummer is héél populair in de elektronica-scene. Sven Väth, Dave Clarke: ik zou zó tien namen kunnen geven van top-dj's die het regelmatig draaien. Zelf gooi ik het er ook geregeld tussen, als ik dj-sets doe. Net als andere Radiohead-nummers, trouwens. Toen ik indertijd de Hang The DJ-sessies deed voor Studio Brussel, passeerde er elke week wel eentje. Fijne woordspeling trouwens, Idioteque. Heel toepasselijk, in sommige discotheken (lacht)." Tom Pintens: "'Idioteque' heeft veel weg van Aphex Twin, natuurlijk. In die tijd had ik zelf ook zo mijn drum-'n-bass-periode. Pakken demo's heb ik liggen waarmee ik hopelijk ooit nog eens wat kan doen. Ik heb Thom Yorke ooit eens aangesproken, niet beseffende dat Radiohead eigenlijk al zo'n grote groep was. Op Werchter ben ik hem eens gaan vertellen dat ik een nummer van hen had gehoord op een cd'tje dat bij het tijdschrift Oor zat. Hij reageerde nogal verbaasd, vond ik, tot ik hen op het podium bezig zag en besefte dat 'dat groepke op die cd van Oor' blijkbaar wel redelijk bekend was. Toen schaamde ik mij wel een beetje."

11. EVERYTHING IN ITS RIGHT PLACE

Steven Kolacny: "Radiohead is de enige groep waar ik levenslang fan van zal blijven. Ik heb al hun platen zeker een keer of drie in huis: één exemplaar voor in de wagen, één voor thuis en één voor als ik de twee andere verloren ben. Ik vind het ongelofelijk moedig dat ze na OK Computer een richting zijn uitgegaan waarvan ze heel goed wisten dat het hen publiek zou kosten. En nadien hebben ze die koerswijziging consequent aangehouden. Persoonlijk vind ik Kid A en Amnesiac trouwens hun sterkste platen. Dat zijn echte luisteravonturen. Ik vind het ook cool dat Radiohead een groep is die vooral om haar muziek bekend staat, en niet omwille van de kleren die Thom Yorke draagt. Op Werchter had hij echt iets goddelijks. 't Is een lelijke vent, en als je hem achter een piano ziet zitten heeft hij iets van een spitsmuis met anderhalf oog en een lelijk frakske aan. Maar tegelijk straalt Yorke zoveel charisma uit dat ik hem haast aantrekkelijk vind." Bent Van Looy: "Een nummer als een warm bad, om je helemaal in onder te dompelen. Wat me vooral pakt, is het schitterende contrast tussen die neurotische tekst en die troostende, bijna hypnotiserende stem van Yorke. Dat contrast, dat is hét geheim van Radiohead. Vaak slagen ze er niet in om het juiste evenwicht te vinden, maar als het lukt kan ik alleen nog Pure Bewondering voelen." Stijn Meuris: "Een heel straffe opener, zeker voor zo'n complexe plaat als Kid A. De sfeer zit direct goed, en is ook onmiddellijk herkenbaar als Radiohead. Geen all-time classic, misschien, maar toch een mooi nummer. Dat hoort ook bij het platen maken: alles moet kloppen. Zelfs de pauzes tussen de songs. Het is zoals bij een traditioneel filmscenario, waarin binnen de eerste twaalf minuten een eerste sleutelmoment hoort te zitten. Je kunt een plaat naar de kloten helpen door twee verkeerde nummers te kiezen of ze op een verkeerde plek te zetten. Wat dat betreft zit de eerste helft van Kid A heel goed in elkaar."

12. PYRAMID SONG

Mauro: "Dit is echt een heel fijne song. Het speelt zich ook helemaal onder water af, hé? Als ik dit hoor moet ik altijd denken aan Robert Wyatt. Het heeft iets heel intens en jazzy." Hans Vermeersch: "Een van de weinige nummers die ik heb leren appreciëren omdat er zo'n fantastische videoclip bij hoorde. Die tekenfilm vond ik echt ongelooflijk knap: een schitterende aanvulling bij de song. Radiohead schrijft niet alleen formidabele muziek, hé. Ook visueel is alles altijd tot in de puntjes verzorgd. Moet ook wel, natuurlijk, voor een groep die nummers maakt als 'Exit Music For A Film' en 'Motion Picture Soundtrack'."

13. THE TOURIST

Jan De Campenaere: "Sinds Ok Computer heeft Radiohead maar weinig dingen gemaakt waar ik géén fan van ben, maar dit is een van die nummers die er echt uitspringen. Koude rillingen en kippenvel, keer op keer. Echt waanzinnig goed. Ik had kaarten voor het concert, maar ik heb ze doorverkocht omdat ik op 11 november zelf moet optreden. Achteraf bekeken is dat misschien niet eens zo'n slechte zaak. Stel dat ik zo van m'n sokken geblazen zou worden dat ik uit eerlijke schaamte nooit meer op een podium zou durven gaan staan..." Anton Walgrave: "Ik hou wel van die grootheidswaan die toch typisch is voor Radiohead. Dit is echt dramatiek ten top gedreven. De beste songs van Radiohead beginnen heel kleinschalig en barsten even later helemaal open. 'The Tourist' is daar zo'n beetje het prototype van. Op sommige punten staat Radiohead echt wel voor symfonische rock - nochtans een vieze omschrijving. Je moet dat durven, vind ik: zo bloot durven staan."

14. TALK SHOW HOST

Frederik Sioen: "Schitterend nummer! Typisch Radiohead ook, met die filmische sfeer. En dan te bedenken dat ze dit plompverloren op een b-kantje hebben gezet. Er zijn massa's groepen die al blij zouden zijn als ze in heel hun carrière één nummer van dit kaliber schrijven. Dat doet me trouwens aan iets anders denken: Thom Yorke is niet alleen goed als zanger van Radiohead, maar ook samen met anderen. Denk maar aan de nummers die hij inzong bij UNKLE ('Rabbit In Your Headlight') en PJ Harvey ('This Mess We're In')." Philip Bosschaerts: "Hier verkoop ik mijn ziel voor. Een simpel gitaarriedeltje en daaronder een bas en een drum die de boel saboteren door de hele tijd in te houden en te stoppen... Een pareltje van eenvoud en een bron van frustratie."

15. STREET SPIRIT (Fade Out)

Gert Bettens: "Ik heb The Bends voor het eerst gehoord in een platenwinkel, omdat we op tournee waren door Duitsland toen die plaat uitkwam. En het moment dat ik 'Street Spirit' hoorde, was ik verkocht. Nog diezelfde dag heb ik de rest van de groep bij elkaar geroepen om hen ervan te overtuigen dat ik een fantastische ontdekking had gedaan. We zijn in de bus gaan zitten, en iedereen was enorm onder de indruk. 't Is heel inspirerende muziek, vind ik. Da's het gevaar aan dingen die je echt fantastisch vindt, hé? Dan wil je ook zulke dingen doen. De kunst bestaat erin te stelen van de dingen die je goed vindt, zonder dat het resultaat echt als een kopie klinkt." Anton Walgrave: "Hier vind ik het vooral mooi hoe de stem tegenover dat gitaarriedeltje hangt. Dat 'altijd maar rechtdoor'-gevoel spreekt me wel aan. Die opbouw ook: hoger en hoger, groter en groter. Melancholie zonder pathetisch te zijn."

16. HOW TO DISAPPEAR COMPLETELY

Gert Bettens: "Ik ben eigenlijk een beetje afgehaakt bij Kid A en Amnesiac. Dat waren weliswaar heel originele platen, maar ik hoorde er - in tegenstelling tot op The Bends - geen hart in kloppen. Het was alsof ze op een smal koord wilden lopen, en wat mij betreft zijn ze toen regelmatig in de diepte gevallen. Maar af en toe staan er toch waanzinnige songs op, en dit is er één van. Zoals bij alle goeie muziek kan ik moeilijk onder woorden brengen wat me nu precies aantrekt in 'How To Disappear Completely'. Dat is de kracht van het medium, vind ik. Daarom vind ik muziek ook waardevoller dan bijvoorbeeld literatuur. Want eerlijk gezegd: ik ben nog maar zeer zelden tot tranen toe ontroerd geweest door een boek." Luc De Vos: "Over het algemeen ben ik niet zo'n fan van Thom Yorke als tekstschrijver, maar voor dit ene nummer maak ik graag een uitzondering. Vooral de zin 'I'm not here / this is not happening' vind ik behoorlijk indrukwekkend. Absurd maar toch ook een tikkeltje banaal: een zin die zo in een kadertje kan."

17. STOP WHISPERING

Luc De Vos: "Pakkend in zijn eenvoud. Echt, een schoon liedje: simpel melodietje, proper gespeeld: helemaal volgens het boekje. Daar blijf ik Radiohead trouwens ook het best in vinden: in schone liedjes volgens het boekje." Steven Kolacny: "Een heel positief nummer. Als ik hiernaar luister, krijg ik daar spontaan een heel goed gevoel bij. 't Is zo eenvoudig dat je na één beluistering al zin krijgt om het te coveren. Misschien ben ik een vreemde Radiohead-fan, maar bij mij zijn het zelden de monsterhits die blijven nazinderen. Die heb ik dus ook niet in mijn topvijf gezet. Ik bedoel, het heeft geen zin om 'Creep' of 'Paranoid Android' te vermelden, wat dat ligt te zeer voor de hand, hé? Het is als citeren uit de bijbel."

18. CLIMBING UP THE WALLS

Steven Kolacny: "Dit is echt zo'n nummer dat je zin geeft om naar een touw te grijpen en er maar meteen een eind aan te maken. Het heeft iets heel destructiefs, maar precies dat vind ik er zo goed aan. Ik weet dat een op de twee luisteraars wordt afgeschrikt door zo'n donkere song, want de mensen willen natuurlijk liever vrolijke, lichtvoetige dingen horen. Maar het leven ís helemaal niet lichtvoetig. Dus waarom zou je dan komedie moeten spelen?"

19. SCATTERBRAIN

Thomas Baeken: "'Scatterbrain' is Radiohead op zijn best: eenvoudig, maar toch geniaal. Je moet het maar doen, hé: commercieel succes hebben, maar toch compromisloos je eigen koers blijven varen en keer op keer je eigen clichés omzeilen. Daar bestaat maar één woord voor: respect!"

20. A WOLF AT THE DOOR

Hans Vermeersch: "Ik ben een onvoorwaardelijke Thom Yorke-fan. Zeker als hij laag zingt, zoals in 'Wolf At The Door'. Dan is hij echt op zijn best. Het vorige concert van Radiohead in Vorst was het mooiste wat ik te zien heb gekregen. Wéken ben ik er niet goed van geweest. En ik was zeker niet de enige. Ik herinner me dat ik een paar collega-muzikanten héél erg bleek naar buiten heb zien komen."

Luc De Vos over 'Fake Plastic Trees': 'Iemand zou Yorke schadevergoeding moeten vragen wegens oneerlijke concurrentie'

Joost Swegers over 'No Surprises': 'Yorke zingt dit net niet zagerig genoeg om hem écht een zaag te vinden. Ik bedoel dit als een compliment'

Stijn Meuris over 'The National Anthem': 'De arrogantie om een nummer met zo'n naam te schrijven... Geweldig'

Gert Bettens over 'Street Spirit': 'Ik heb meteen de groep bijeengeroepen om hen te zeggen dat ik iets fantastisch ontdekt had'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234