Zaterdag 16/01/2021

'Cinema is een van mijn ondeugden'

De Portugese regisseur Manoel de Oliveira mag begin december 99 kaarsjes uitblazen. Hij is daarmee de oudste actieve filmmaker ter wereld. Afgelopen weekend kwam hij in Brussel zijn film Belle toujours presenteren: 'Ik ben bekender om mijn ouderdom dan om mijn films.'

door Jan Temmerman

BRUSSEL l Met Belle toujours bedacht Manoel de Oliveira zijn eigenzinnige vervolg op de schandaalfilm Belle de jour van de Spaanse regisseur Luis Buñuel uit 1967. Deze surrealistische klassieker, met Catherine Deneuve in de hoofdrol, bracht het verhaal van de getrouwde bourgeoise Séverine Serizy, die zich overdag - vandaar de titel - in een luxebordeel prostitueert. Het adres werd haar gesuggereerd door Henri Husson (rol van Michael Piccoli), een vriend van haar man. In Belle toujours komen Husson en Serizy elkaar zo'n veertig jaar later opnieuw tegen.

Manoel de Oliveira draaide Belle toujours in de lente van 2006 en heeft inmiddels al een andere film afgewerkt, Cristóvão Colombo - O enigma. Die werd begin deze maand in wereldpremière vertoond in Venetië. Voor volgend jaar staan nog twee projecten op stapel.

Zijn eerste film, de korte documentaire Douro, faina fluvial, dateert al uit 1931. Zijn eerste speelfilm, Aniki-bobo, een semidocumentaire over het dagelijkse leven van de kinderen in de straten van Porto, draaide De Oliveira in 1942. Dat werk wordt nu als een klassieker uit de Portugese filmgeschiedenis beschouwd, maar destijds bleef het succes uit. Het zou tot 1963 duren vooraleer De Oliveira met Acto de primavera opnieuw een speelfilm kon draaien. Sinds het einde van de jaren zestig werd De Oliveira stilaan een vaste waarde in het internationale festivalcircuit en vanaf het midden van de jaren tachtig werd zijn productie almaar indrukwekkender, met regelmatig meer dan één film per jaar. "Het wordt wel steeds moeilijker", zegt hij. En dan heeft hij het niet over zijn energie of inspiratie, maar over de financiering van zijn films.

Dat zijn opvallend vaak literaire adaptaties. "Films zijn een publiek spektakel, net zoals het theater. De literatuur is dat niet. Dat is noch spektakel, noch publiek. Literatuur is de hoogste expressie van de menselijke conditie. De intiemste expressie ook. De reden waarom ik zoveel boeken verfilmd heb, is omdat daarin onderwerpen aan bod komen die mij raken en die ik daarom wil reproduceren in een ander medium. Het boek is een model, net zoals de schilder met een model werkt en daar dan een schilderij van maakt. La Gioconda is één zaak, de Mona Lisa is iets anders."

In Belle toujours zien we Henri Husson vaak naar afbeeldingen van vrouwen kijken: het ruiterstandbeeld van Jeanne d'Arc, modepoppen in een etalage en naaktschilderijen. Je zou je beginnen afvragen of hij ooit meer doet dan alleen maar kijken.

Manoel de Oliveira: "Dat mannen geïnteresseerd zijn in vrouwen is het spel dat God met ons speelt. God heeft ons honger gegeven opdat we zouden eten. Anders zouden we sterven. Op dezelfde manier is de begeerte tussen een man en een vrouw bedoeld om plezier te beleven aan hun ontmoeting. Zonder dat seksuele plezier zou de menselijke soort niet overleven. Dat principe geldt ook voor planten en dieren. Voor alles wat leeft en ook sterft. Een rots leeft niet. Die eet niet en reproduceert zich ook niet."

Michel Piccoli heeft zijn rol uit Belle de jour hernomen, maar Catherine Deneuve, met wie u eerder O convento heeft gedraaid, had er blijkbaar geen zin in.

"Dat is nogal ingewikkeld en ik praat daar niet zo graag over. Je zou dat beter aan haar vragen. Aan mij heeft ze gezegd dat ze een zodanig sterke herinnering aan die eerste film bewaart dat ze geen zin had in een vervolg. Misschien kunnen we nog eens samenwerken aan een andere film, zei ze. Maar ik heb geantwoord dat er mischien geen andere gelegenheid zal zijn. Uiteindelijk ben ik erg blij met de vertolking van Bulle Ogier. Zij is natuurlijk gebleven en toont haar leeftijd, terwijl Catherine veel doet om eruit te zien zoals ze vroeger was. Maar dat is nogal delicaat en meer wil ik daar niet over zeggen."

Het geheim van het mysterieuze doosje uit Belle de jour wordt hier evenmin onthuld.

"In mijn film zegt het personage van Séverine dat de inhoud van dat doosje haar niet meer opwindt. Dat moet volstaan. Toen men destijds aan Buñuel vroeg wat er nu eigenlijk in dat doosje zat, antwoordde hij: 'Wat u maar wilt.' Buñuel zei van zichzelf dat hij niet religieus was, maar volgens mij heeft hij de religie vervangen door het mysterie."

Hebt u Luis Buñuel ooit zelf ontmoet?

"Neen, maar één keer is het bijna gelukt. Ik was in Parijs en een Portugese journalist vertelde me dat hij een afspraak had met Buñuel, met wie hij bevriend was. Ik vroeg hem of ik met hem mee mocht om kennis te maken. Maar hij zei dat het geen zin had: 'Jij spreekt geen Spaans en Buñuel is zogoed als doof.' (lacht) Ik vind het wel spijtig dat ik hem nooit heb ontmoet."

Klopt het dat u al een film hebt gedraaid die pas na uw dood vertoond mag worden?

"Ja, dat is Visita ou memórias e confissões. Dat gaat over mij en mijn familie. Ook over het huis waarin ik lang gewoond heb en waarin ik mijn vier zonen heb grootgebracht. De film vertelt dus mijn herinneringen aan dat huis. Het is iets zeer persoonlijks."

U bent een internationaal gerenommeerde en gelauwerde cineast, maar voor het grote publiek bent u toch altijd een nobele onbekende gebleven.

"Hét publiek, dat bestaat niet. Wel interessant is de mening van de individuele toeschouwer. Als ik bij een voorstelling aanwezig ben en na afloop hoor ik iemand zeggen dat dit de film was van een belangrijke regisseur, dan ben ik ontgoocheld. Maar als ik iemand hoor zeggen dat het een belangrijke film was, dan ben ik tevreden. Ik besef natuurlijk ook wel dat ik bekender ben omwille van mijn ouderdom dan door mijn films. Mijn films, of ze nu goed of slecht zijn, zijn mijn werk en dus mijn verantwoordelijkheid. Maar mijn leeftijd? Daar heb ik niets mee te maken. Dat is een gril van de natuur. Een gift van het lot. En dus niet mijn verdienste."

Belle Toujours draait vanaf morgen in Flagey.

Met dank aan Filipe Pinto da Silva voor het tolken tijdens het interview.

Manoel de Oliveira:

Hét publiek bestaat niet. Wel interessant is de mening van de individuele toeschouwer

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234