Zondag 13/06/2021

PostuumChuck Yeager

Chuck Yeager (97) overleden, de man die als eerste door de geluidsmuur ging

Met zijn Glamorous Glennis doorbrak Chuck Yeager in 1947 als eerste de geluidsmuur.  Beeld AFP
Met zijn Glamorous Glennis doorbrak Chuck Yeager in 1947 als eerste de geluidsmuur.Beeld AFP

Op zijn 89ste doorbrak hij nog de geluidsmuur, zoals hij in 1947 de eerste was. Chuck Yeager (97), die vandaag overleed, was een piloot van het ruige soort. Zijn carrière leest als een spannend jongensboek.

Bij zijn 96ste verjaardag was hij zelf ook verbaasd dat hij zo ver gekomen was. “Je gelooft het niet”, twitterde Chuck Yeager bij die gelegenheid. “Ik geloof het zelf niet – 96 vandaag. Hoe word je 120? Gewoon, eerst 119 worden en dan heel, heel voorzichtig zijn.” Hij zette er voor de duidelijkheid een smiley achter.

Er zijn twee manieren om voorzichtig te zijn. De ene is: zo weinig mogelijk naar buiten gaan, zo veel mogelijk gevaar vermijden, en dan hopen dat alles goed blijft gaan. De andere is: zo veel mogelijk naar buiten gaan, zelf het gevaar opzoeken, en er dan zelf voor zorgen dat alles goed komt, ook als het fout gaat. In beide gevallen heb je wel wat geluk nodig.

Yeager was een man van het tweede soort. Gevechtspiloot in de Tweede Wereldoorlog, neergeschoten boven Frankrijk, ontsnapt via Spanje, weer zijn Mustang in, twaalf vliegtuigen neergehaald, toen testpiloot, als eerste door de geluidsbarrière, als eerste twee keer zo snel als het geluid. Hij overleefde met zijn schietstoel een zware crash, mocht geen astronaut worden omdat hij alleen maar middelbare school had gelopen, vloog boven Vietnam en ging na dertig jaar met pensioen, maar slechtte in 2012, op zijn 89ste, nog één keer de geluidsmuur, om te vieren dat hij dat 65 jaar eerder als allereerste had gedaan.

Hillbilly

Hij werd in 1923 geboren in het gehucht Myra in West Virginia, tussen de steenkoolmijnen van de Appalachen – een hillbilly (zijn zusje werd op tweejarige leeftijd per ongeluk doodgeschoten door zijn broertje van zes) die net als zijn vader en broer naar gas zou gaan boren tussen de steenkoolvelden, als hij in de zomer van 1941, na zijn middelbare school, niet in dienst was gegaan.

Hij werd vliegtuigmonteur op een luchtmachtbasis in Californië. Hij mocht, bij gebrek aan opleiding, eigenlijk geen piloot worden, maar hij had geluk: op 7 december van dat jaar viel Japan Pearl Harbor aan, en werden de VS de oorlog in gezogen. Dus werden de eisen aan piloten wat minder streng – kwestie van vraag en aanbod.

Yeager werd gestationeerd in Engeland, en vloog met zijn Mustang – die hij Glamorous Glennis noemde, naar zijn verloofde – missies richting Duitsland. Na in 1944 te zijn neergehaald, ontsnapte hij met hulp van het Franse verzet naar Spanje, waar hij hielp met het fabriceren van bommen om twee maanden later weer in Engeland aan te komen en door te vechten. Hij werd een aas: op één dag, in de herfst van 1944, haalde hij vijf toestellen neer.

Intussen ontdekten piloten dat ze, als ze hard genoeg gingen, op een gegeven moment tegen een ‘muur’ aan vlogen. Deze barrière wordt gevormd door drukgolven die allemaal samenkomen als een vliegtuig even snel gaat als het geluid. De vliegtuigen gingen trillen en schudden, en klapten soms uit elkaar. Het was een mythische grens, en Yeager werd in 1947, terug op een woestijnbasis in Californië, uitverkoren om die te slechten.

Tot op hoge leeftijd bleef Chuck Yeager actief in het luchtruim, zoals hier in 2012. Beeld AFP
Tot op hoge leeftijd bleef Chuck Yeager actief in het luchtruim, zoals hier in 2012.Beeld AFP

De allereerste knal

In het boek The Right Stuff beschrijft Tom Wolfe hoe dat moet zijn gegaan: nadat hij op zondag tijdens een nachtelijke paardenrace met zijn vrouw (na een avond drinken in de roemruchte bar bij de basis) twee ribben had gebroken, moest hij op dinsdag vanuit het bommenruim van een vliegende B-29 in het raketvliegtuig klimmen dat speciaal voor de testvlucht was gemaakt: de Bell X-1. Met een bezemsteel wist Yeager, die zich vanwege zijn pijnlijke ribben niet goed kon bewegen, de cockpitdeur te sluiten, en zo werd hij losgelaten, en ging door de geluidsgrens. “Ik had een beetje een schok hier... de gewone instabiliteit”, zei hij over de boordradio, terwijl ze op de grond voor de allereerste keer de knal hoorden die stromingsgeleerde Alfred von Karman jaren eerder had voorspeld. Het was het begin van een nieuw lucht- en ruimtevaarttijdperk.

Ook op deze glimmende oranje torpedo stond de naam die hem op al die vluchten begeleidde: Glamorous Glennis. Het dialect van Yeager, een mix van plat Amerikaans en oud-Engels dat in de geïsoleerde ‘hollows’ van West-Virginia bewaard was gebleven, werd door andere testpiloten gekopieerd, schrijft Wolfe. Dat wat nu deplorable zou worden gevonden, werkte dankzij deze hemelbestormer juist statusverhogend.

Zo vloog hij verder, de decennia die zouden volgen. Hij had, zo vond Wolfe, het summum van “the right stuff” in zich. “Dat was niet de dapperheid in de simpele zin van het woord, de wil om je leven te riskeren. Dat kon elke dwaas. Nee, het idee was dat een man de vaardigheid moest hebben om in een daverende machine te stappen om daar zijn leven in de weegschaal te leggen en dan de scherpte, de reflexen, de ervaring en de koelbloedigheid te hebben om die machine onder controle te houden als hij oncontroleerbaar wordt.”

Te druk met overleven

Zelfs toen Yeager zich met zijn schietstoel moest redden en de parachute niet direct openging en hij bleef vallen en botste met zijn stoel en zijn drukpak vlam vatte, wist hij wat hij moest doen om levend beneden te komen. Een interviewer vroeg hem in 2012 naar dat incident, en vroeg hem of hij in die momenten aan God had gedacht. “Nee”, zei Yeager. “Je verspilt je tijd als je aan iets anders denkt dan aan overleven.”

Maar op enig moment, hield de interviewer vol, moet je tijdens die val hebben betwijfeld of je het zou overleven? Yeager: “Nee, daar heb je het te druk voor. Je hebt het te druk met overleven. Kijk, als ik niet precies had geweten hoe mijn drukpak, mijn schietstoel en mijn parachute werkten, dan zou ik waarschijnlijk zijn doodgegaan. Ken je spullen, dat is het antwoord. Weet waarvan je afhankelijk bent. En ja, er komt een beetje geluk bij kijken.”

In de jaren tachtig adviseerde hij de bedenkers van twee computerspelletjes die heel populair zouden worden: Chuck Yeager’s Advanced Flight Trainer en Chuck Yeager’s Air Combat. Zo kon iedereen even weten hoe het voelde, the right stuff.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234