Woensdag 30/11/2022

Christus als besmeurde kamikaze

Nog voor The Passion of the Christ de bioscopen bereikte, hing er reeds een geur van schandaal rond deze film van regisseur Mel Gibson. Dat is op zichzelf niet zo ongebruikelijk, omdat films die een religieus onderwerp aanpakken, wel vaker controverse uitlokken. Denk maar aan The Meaning of Life van het Monty Python-team of The Last Temptation of Christ van Martin Scorsese.

Bij andere films volstond één enkel beeld om censuurridders op hun paard te krijgen, zoals het Nazi/kruissymbool op de affiche van Amen van Costa-Gavras of de gekruisigde pornograaf (inclusief Amerikaanse vlag als lendendoek) op de poster van The People vs. Larry Flynt van Milos Forman. In het geval van The Passion of the Christ had de voorafgaandelijke herrie vooral met de beschuldiging van mogelijk anti-semitisme te maken. Voor Gibson was dat voornamelijk aanleiding om zich "als kunstenaar, als Amerikaan en als mens" het slachtoffer te voelen van "religieuze vervolging". Maar, zo voegde hij er meteen aan toe, "I forgive them all."

Die al dan niet antisemitisme discussie moet veeleer tussen theologen en bijbelexegeten uitgevochten worden, want wat de katholieke regisseur Mel Gibson hier gedaan heeft is voornamelijk een geïllustreerde versie afleveren van het passieverhaal zoals dat in de evangelies van het Nieuwe Testament werd opgetekend. Dat is trouwens het punt waarop deze filmversie het beste scoort. Iedereen die min of meer vertrouwd is met dat passieverhaal, hetzij vanuit een katholieke opvoeding, hetzij van een kunsthistorische achtergrond, zal moeten vaststellen dat Gibson er als verteller en beeldenmaker uitstekend in geslaagd is om die teksten tot leven te brengen op een manier die vaak erg nauw aansluit bij de traditionele voorstelling die door de (kunsthistorische) eeuwen heen bij de lectuur van zo'n evangelie is gaan behoren. Gaande van de angstige Christus in de Tuin van Gethsemane (of de Hof van Olijven), over de 'Ecce Homo'-uitspraak van Pilatus na de gruwelijke geseling, tot het Pietà-moment van de rouwende Maria met haar dode zoon op de schoot. Het levert voor sommigen misschien een soort déjà-vu effect op, maar het blijft hoe dan ook uitmuntend en overtuigend vakwerk.

Naderhand - toen de film ook bekeken kon worden - verplaatste de controverse zich naar het bloeddorstig karakter van The Passion of the Christ. Enerzijds leunt de voorstelling van de Christus-figuur (een erg 'fysieke' vertolking van acteur James Caviezel, die hier af en toe aan Daniel Day-Lewis doet denken) heel sterk aan bij de christelijke iconografie (grote gestalte, lange haren, lenig lijf, donkere ogen), maar anderzijds gaat de uitbeelding van zijn lichamelijk lijden inderdaad veel verder dan wat doorgaans, zelfs in de meer expliciete kruisweg-illustraties, getoond wordt.

In Newsweek werd de film omschreven als 'het Evangelie volgens Markies de Sade' en dat is nauwelijks overdreven. De talrijke geselslagen die zijn lichaam letterlijk openrijten (en die off-screen ook via de klankband blijven doorgaan), de vernederingen en verbale spotternijen, de vlijmscherpe stekels van de doornenkroon, het zware kruis waaronder hij niet één, niet twee maar vele keren valt, de kruisiging met nagels die in slow-motion door zijn vlees worden gehamerd, de lans waarmee z'n zijde doorboord wordt - 'Terstond kwam er bloed en water uit' -, het gerochel van de doodsstrijd: het wordt allemaal zo uitgebreid en zo zorgvuldig in beeld gebracht dat men alleen maar kan walgen van de onderliggende idee dat mensen inderdaad in staat waren/zijn om elkaar zoiets afschuwelijks aan te doen.

Tussen alle bloedspatten stel je je vragen over het bijna sadistische en ronduit voyeuristische genoegen waarmee al dit lijden in beeld wordt gebracht

HHH

VERTOLKING James Caviezel, Monica Bellucci, Maia Morgenstern, Hristo Naumov Shopov REGIE Mel Gibson GENRE Passieverhaal LAND VS SPEELDUUR 126 minuten

KORT SAMENGEVAT

Deze filmversie van het passieverhaal, zoals dat in de evangelies van het Nieuwe Testament werd opgetekend, concentreert zich op de laatste levensuren van Jezus Christus, meer bepaald op de meest gruwelijke en bloederige aspecten ervan: de geseling, de calvarieweg en de uiteindelijke kruisiging. De echte controverse situeert zich echter op het vlak van de nauwelijks verhulde kamikaze-propaganda.

Is Christus misschien wel Gibson?

Hier en daar werden al vergelijkingen gemaakt met de talrijke films waarin Mel Gibson als actieheld gemarteld en verminkt werd, van Mad Max over zijn suicidaire personage in Lethal Weapon, tot The Patriot, met als een van de 'hoogtepunten' op het vlak van sadomasochisme en martelaarschap de eindscène van zijn Oscar-winnende epos Braveheart, waarin Gibson luidkeels 'Freedom!' brult op het moment dat hij als titelpersonage gevierendeeld wordt. Ook de thriller Payback, waarbij Gibson tijdens de productie de regie overnam van scenarist-regisseur Brian Helgeland, verdient een vermelding omwille van de scène die hij toevoegde waarin zijn tenen met een hamer vermorzeld worden. Sommigen gaan dan ook zover om in The Passion of the Christ, weliswaar op een onbewust niveau, een soort autobiografie van Gibson te zien.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234