Donderdag 28/01/2021

Christie's steekt nazi-verleden in doofpot

kunsthandel

veilinghuis verzweeg dat schilderij aan joods echtpaar toebehoorde

Valencia

Van onze medewerker

Rudy Pieters

'Hopelijk komt er geen journalist op het idee om dit onderzoek helemaal opnieuw te doen." Zo stond het drie jaar geleden in een interne e-mail van Christie's. Het veilinghuis had net ontdekt dat een zeventiende-eeuwse Hollandse meester in 1937 van een joodse familie was geroofd, maar het besloot daarover te zwijgen.

Het kan het veilinghuis duur te staan komen. Het is de Britse krant The Guardian die met het verbijsterende nieuws uitpakte. Het draait allemaal om een schilderij van de Hollandse meester Jacob Duck (ca. 1600-1667), eigendom van de Duitse verzamelaar Carl Schünemann, een goede klant van Christie's. Schünemann vroeg in juli 2000 aan het veilinghuis ook deze Duck te gelde te maken. Hij hoopte in Londen 57.000 tot 86.000 euro te vangen voor het werk, dat een vrolijk gezelschap met een luit spelende vrouw voorstelt. Zoals dat gebruikelijk is tegenwoordig plozen de deskundigen van het veilinghuis de hele stamboom van het werk uit, vooral om na te gaan of het geen deel uitmaakte van de gigantische nazi-kunstroof. Meteen ging de alarmbel rinkelen. De Duck bleek in 1937 in Berlijn in beslag genomen te zijn bij het joodse echtpaar Moritz en Ulla Rosenthal. Het werk werd kort nadien geveild bij het Berlijnse venduhuis Gerhard Harms, een beruchte zaak waar veel kunst van joodse herkomst onder de hamer ging. "Dit ziet er niet goed uit", concludeerde onderzoekster Stephanie Tasch in een e-mail aan Christie's Londen, toen ze het schilderij op een lijst van Harms aantrof. Twee dagen later volgde een nieuwe mail. "Slecht nieuws", begon het bericht: de Rosenthals waren op het moment van de Harms-veiling al naar Nederland gevlucht. "De veiling bij Gerhard Harms moet dus plaats hebben gehad in de afwezigheid van de eigenaars (waarvan men mag aannemen dat ze zijn beroofd)."

Normaal verwittig je dan de erfgenamen van de vroegere eigenaars, Tasch had zelfs de landen kunnen achterhalen waar de kinderen van de Rosenthals naartoe waren geëmigreerd. Maar Christie's zweeg. Het bezorgde de Duck netjes terug aan Schünemann en hield het potje gedekt. Ook de instanties die nazi-roofkunst opsporen, werden niet op de hoogte gebracht. Het schilderij kon in principe zo de markt weer op.

Volgens Schünemann, in een verklaring aan The Guardian, heeft Christie's hem bij de teruggave enkel gezegd dat het was verkocht in een Berlijnse veilinghuis dat onder meer kunst van joodse burgers had geveild. "Dat betekent natuurlijk niet dat de nazi's het schilderij confisqueerden." De Rosenthals werden in Nederland gearresteerd door de Gestapo. Op 7 juli 1944 kwamen ze om in Auschwitz. Nils Pratley van The Guardian lokaliseerde de erfgenamen en die hebben nu advocaten in de arm genomen om te onderzoeken hoe ze Christie's zullen aanpakken. Het doofpotverhaal staat haaks op de verklaringen van musea en veilinghuizen dat ze tegenwoordig nagaan of een kunstwerk geen hiaten vertoont in de eigenaarssituatie van 1933 tot 1945. Ook Christie's zegt daaraan mee te werken, vooral sinds de Washington Conference on Holocaust-Era Assets in 1998, toen 44 landen richtlijnen vastlegden voor de opsporing en teruggave van door de nazi's geconfisqueerde kunst. Christie's is zelfs een van de grote aandeelhouders van het Art Loss Register, 's werelds grootste privé-databank van vermiste kunst, vooral nazi-roofkunst. Het ALR screent voortdurend de catalogi van de grote veilinghuizen.

Erfgenamen noch bevoegde instanties werden verwittigd

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234