Zondag 13/06/2021

Christian Leysen

over zijn eerste twee jaar als VLD'er in de Antwerpse gemeenteraad

'Antwerpen kan veel leren van Bart Somers'

'Het gaat de goede richting uit met Antwerpen. Anders zou ik dit schepencollege niet ondersteunen. Alleen stel ik vast dat de bevolking nog niet het gevoel heeft dat er een echte trendbreuk gerealiseerd wordt. De stad blijft lijden onder een gebrek aan efficiëntie en klantvriendelijkheid. Soms wordt er te veel gecommuniceerd alsof alles perfect is. Dat geloven de mensen niet.' Een gesprek met VLD-ondernemer Christian Leysen over Antwerpen, twee jaar na zijn start in de gemeenteraad. 'Onze zelfgenoegzaamheid werkt vaak storend.'

Ruud Goossens

Ongeveer drie jaar geleden besloot Christian Leysen, zoon van captain of industry André en topman van het Antwerpse bedrijf Ahlers, de stap naar de politiek te zetten. Het leek een succesverhaal te worden. Leysen kreeg de lijstduwersplaats bij de VLD, kon niet klagen over een gebrek aan media-aandacht en vergaarde bij de gemeenteraadsverkiezingen van 8 oktober 2000 meer dan 3.500 voorkeurstemmen. De weg naar een belangrijk schepenmandaat lag open. Maar het liep anders. Binnen de lokale afdeling van de liberalen groeide de weerstand tegen de eigengereidheid van de ondernemer en verkoos men uiteindelijk Luc Bungeneers als schepen van Financiën naar het stadhuis af te vaardigen.

Voor Christian Leysen zat er niets anders op dan in de gemeenteraad te zetelen, hoewel hij de afgelopen twee jaar waarschijnlijk meer energie heeft geïnvesteerd in de Antwerpse Waterwerken. Als voorzitter van de raad van bestuur probeerde Leysen die intercommunale weer op het juiste spoor te zetten. Zo bleef hij eigenlijk, ook na de verkiezingen, meer ondernemer dan politicus. "Ik ben nog altijd dezelfde: een ondernemer die ook een actieve rol speelt in de politiek. Die combinatie is me op het lijf geschreven. Tussen alle inhoudelijke discussies door vergeet men in de politiek vaak hoe belangrijk goed bestuur is. Zeker in een stad als Antwerpen is dat cruciaal. Hoe kunnen we met een beperkt aantal middelen zoveel mogelijk doen? Dat lukt hier moeilijk, omdat we met een beheersstructuur zitten die niet is aangepast aan deze grootstad. Bovendien ontbreekt de vrijheid om de top van onze administratie te bevolken met de bekwaamste mensen. Dat is een fundamenteel probleem."

U bedoelt dat Antwerpen nu met topambtenaren zit die onbekwaam zijn?

Christian Leysen: "Antwerpen heeft een administratie van 8.000 mensen. Daarnaast zijn er 10.000 mensen actief in 'filialen' van de stad. Wel, dat apparaat wordt geleid door mensen die levenslang benoemd zijn. Ik zeg niet dat ze niet van goede wil zijn. Alleen is het een probleem als je niet de mensen met het juiste profiel binnen kunt halen.

"Ik vrees dat de stad niet over een geschikt apparaat beschikt om de grote sommen die de burger en de hogere overheid ter beschikking stellen deugdelijk te beheren. Zo beschikken we niet eens over geconsolideerde jaarresultaten. Je hebt de begroting van de stad zelf, van het OCMW, van het autonoom parkeerbedrijf, van de politie en ga zo maar door. De wirwar van cijfers is totaal niet meer doorzichtig. En we hebben ook geen waardevol intern en extern auditsysteem."

U houdt een atypisch betoog: normaal zijn het 'Brusselse' politici die erop wijzen dat Antwerpen nog extra inspanningen kan doen...

"Je kunt met een andere aanpak meer resultaten boeken. Door een aantal grote missers in het verleden heeft Antwerpen zichzelf opgezadeld met een enorme schuld. Daardoor is de stad de facto onder curatele geplaatst. Zo is men hier in een mentale toestand beland waarin men de eigen verantwoordelijkheid vergeet. 'Alles wat toegelaten wordt door de hogere overheid, is goed', luidt de redenering. 'De meerjarenplanning is goed, wánt ze is goedgekeurd.' Maar is ze wel correct en degelijk? Gaat men wel uit de juiste parameters? Dat vragen we ons níét af. Waarom zijn de financiële diensten van de stad nog altijd niet met voldoende personeel uitgerust? Als je die investering doet, kun je nagaan of je met 1 euro niet meer kunt doen dan op dit moment."

Bent u tevreden over de meerjarenbegroting die het college heeft uitgewerkt?

"Het gaat al in de goede richting. Het is de verdienste van Luc Bungeneers (de schepen van Financiën, RG) dat de uitgavenstroom onder controle is gehouden. Alleen heeft men geen reserve opgebouwd, terwijl er toch nog enkele donkere wolken, zoals de verliezen van de OCMW-ziekenhuizen, op ons afkomen. En de investeringsprogramma's worden gefinancierd met nieuwe leningcapaciteit. Niet met eigen middelen."

De kritiek uit de sociale sector was nu al niet mals. Als u uw zin had mogen doen, was het nog erger geweest.

"Het is niet altijd zo dat je door meer geld uit te geven de problemen oplost. Je moet vooral efficiënt werken. Alleen al in Berchem bestonden er vijf allochtone jeugdwerkingen. Dat is nergens voor nodig. Door de krachten te bundelen, kun je meer bereiken.

"Zo kan ik nog voorbeelden geven. Ik stel vast dat veel extra fondsen van de hogere overheid gebruikt worden voor vastgoedtransacties. Soms lijkt de stad wel op één groot vastgoedkantoor. Dat kan niet de bedoeling zijn. De stad kan de ontwikkeling van een wijk wel stimuleren, maar dat betekent niet dat ze honderden panden moet kopen en verkopen.

"En, tot slot, worden bij besparingen zelden de ambtenaren getroffen. Het is makkelijker om te snoeien in de groep van de contractuelen, al is die vaak dynamischer. Ik heb het daar moeilijk mee. Sommige mensen zijn untouchable, anderen moeten verdwijnen omdat ze minder beschermd zijn. Je zou meer kunnen doen in de sociale sector als het immobilisme en de inertie van de administratie doorbroken zou kunnen worden. Nu laat men niet-functionerende mensen ongemoeid."

U vindt dat er te veel ambtenaren zijn?

"Er zijn heel wat competente en gemotiveerde ambtenaren. Ik zeg niet dat mensen hun job moeten verliezen. De vraag is wel of de overheid alles zélf moet organiseren. Misschien moeten politici zich meer op hun regierol concentreren. Maak beleidskeuzes en zorg dan voor de juiste man op de juiste plaats. Politici moeten minder functioneren als megafoon voor de emotie van de dag. Claude Allègre, de vroegere Franse socialistische minister van Onderwijs, zei al dat we nood hebben aan een slanke en gespierde overheid. Als de staat alles wil doen, doet ze alles ondermaats."

Wat vindt u van de ambitieuze investeringen, zoals het Museum aan de Stroom of een park op de Konijnewei, die het schepencollege enkele weken geleden heeft goedgekeurd?

"Het is goed dat men denkt aan de toekomst. Zulke prestigeprojecten kunnen een buurt optillen. Kijk naar het effect van de ModeNatie op het Sint-Andrieskwartier. Of naar de evolutie van het Zuid. Alleen vrees ik dat men nu een beetje te veel van alles wil doen en het moeilijk heeft met prioriteiten. Ik zou bijzonder ongelukkig zijn wanneer er tien projecten worden opgestart die dan terug moeten worden geschroefd omdat er geen geld meer is.

"Het is politiek makkelijk om die plannen te begroten en dan te geloven dat alles wel goed komt. Maar voor je het weet, zit Antwerpen weer in een moeilijke situatie. Hoe gerichter je investeert, hoe groter het aanzuigeffect is. Veel aannemers weten het niet meer, ze weten niet welke wijk nu precies ontwikkeld zal worden. Door de onduidelijkheid gaat de privé-sector twijfelen."

In het meerjarenplan worden toch duidelijke keuzes gemaakt?

"Het is goed dat dat plan er is maar nu moet men het ook uitvoeren. De administratie zal moeten bewijzen dat ze slagkrachtig is. Misschien moet er dan beslist worden om een aantal projecten uit te stellen omdat er niet genoeg middelen zijn. Je kunt niet iedereen alles beloven."

In een veelkleurig college hoort dat er nu eenmaal bij.

"Ik besef dat. De democratie zou wel varen bij een iets gestroomlijnder partijlandschap. Hoe meer compromissen je moet maken, hoe minder slagkrachtig je beleid is."

Hebt u het gevoel dat dit college de trendbreuk aan het realiseren is in Antwerpen?

"Het gaat de goede richting uit. Anders zou ik dit college niet ondersteunen. Alleen stel ik vast dat de bevolking nog niet het gevoel heeft dat er een echte trendbreuk gerealiseerd wordt. De stad blijft lijden onder een gebrek aan efficiëntie en klantvriendelijkheid. Soms wordt er te veel gecommuniceerd alsof alles perfect is. Dat geloven de mensen niet. Zo ontstaat bovendien een fout verwachtingspatroon, dat de mensen ontevredener maakt. Terwijl Antwerpen een relatief welstellende stad is. Hetzelfde fenomeen zie je in Oost-Duitsland. Daar is de welvaart beduidend toegenomen na de eenmaking, maar zijn de mensen ongelukkiger omdat ze nog altijd 10 procent minder verdienen dan de West-Duitsers."

Hebt u het gevoel dat de verzuring afneemt?

"De Antwerpenaar is geen racist maar hij is wel ontevreden, onder meer omdat een aantal problemen nooit bij hun naam werd genoemd. Dat is de grote verdienste van VLD-burgemeester Bart Somers in Mechelen. Hij noemt man en paard, zonder in demagogie te vervallen, zoals het Vlaams Blok. Hij doet wat hij zegt en voert een coherent beleid. Daar kunnen we in Antwerpen veel van leren. In deze stad heeft te lang een flou artistique bestaan waarin niemand verantwoordelijk was. Zo groeide er een historische vertrouwensbreuk tussen de inwoners van de stad en haar bestuur. En tussen Antwerpen en Vlaanderen."

En dat is de schuld van Antwerpen?

"Wij moeten tonen dat we willen luisteren. Daarom heb ik veel contact met niet-Antwerpenaren. Onze zelfgenoegzaamheid werkt vaak storend, niet alleen buiten maar ook binnen Antwerpen. We zijn een grote stad die niet makkelijk te besturen is. Het is dus logisch dat er af en toe fouten worden gemaakt. Maar zég dat dan ook. We moeten durven toe te geven dat we die stadsschuld zelf hebben gecreëerd. Door een aantal domme investeringen en door een slecht schuldbeheer. Als we zelf ingrijpen, zal de hogere overheid ook wel haar duit in het zakje doen."

Heeft Antwerpen nood aan een figuur zoals Bart Somers?

"Als ik daarover iets te zeggen heb, doe ik dat onder vier ogen. Maar het is duidelijk dat de ommekeer in Mechelen een gevolg is van de persoonlijkheid van Bart Somers. Hij heeft een team rond zich geschaard en zo de mensen gemobiliseerd. Zo heeft hij de vernieuwing kunnen realiseren. In Antwerpen is het natuurlijk veel moeilijker. De coalitie is hier veel sterker belast door het verleden, aangezien de kern niet gewijzigd is."

Is het ongenoegen dat dit voorjaar aan de oppervlakte kwam binnen de Antwerpse coalitie ondertussen verdwenen? 'De schepenen komen te weinig uit de verf', luidde het toen.

"Alles is vatbaar voor verbetering. Als er een probleem is, bespreken we dat in de fractie. Zulke zaken behandel je beter intern."

Dat lukt niet, zolang Ward Beysen niet verhuist.

"Iedereen mag zijn gedacht zeggen. Of het ook zinvol is, is iets anders."

Bent u niet geschrokken van die rechtse onderstroom in de VLD? Het is niet meteen uw strekking.

"Ik ben geen politicoloog. En als het over de sterkte van een stroming gaat, kun je beter naar de voorkeurstemmen van de individuele kandidaten kijken."

Denkt u wel eens terug aan uw goede verkiezingsuitslag van twee jaar geleden?

"Ik denk met plezier terug aan de campagne. Dat is een boeiende tijd omdat je veel mensen ontmoet die je anders niet ontmoet. Maar je affiches mogen niet te vaak tegen de muren hangen. Dat kan schadelijk zijn voor de mentale gezondheid."

Toen de schepenen werden aangesteld, kon u vaststellen dat het er in de politiek harder toegaat dan in het bedrijfsleven.

"(lacht) Gelukkig heb ik ook een leven buiten de politiek. Neen, het is gewoon een wereld met andere spelregels. Dat is soms frustrerend, omdat het er niet altijd even efficiënt toegaat. In directiekamers van bedrijven vallen vaak ook stoute woorden, maar als men buitenkomt, trekt men wel aan hetzelfde zeel. In de politiek staan de discussies de dag nadien al in de krant. Er is vaak te weinig aandacht voor het ploegspel."

U staat niet in de ploeg maar zit al twee jaar op de tribune, in de gemeenteraad...

"Och, ik weet ook niet hoe ik zou functioneren in dit schepencollege. Een schepen alleen heeft weinig impact op de werking van zijn administratie. Mijn zitje in de gemeenteraad is nuttig om zicht te krijgen op de bredere context en om de dialoog aan te gaan. Ik probeer me ook daarbuiten nuttig te maken. Ik heb de denktank Antwerpen Overmorgen opgestart en ik ben voorzitter van de Antwerpse Waterwerken. Ik ben heel tevreden over wat ik daar kan realiseren."

Hebt u veel wantoestanden aangetroffen bij de AWW?

"Het was onaangenaam vast te stellen dat er niet alleen een imagoprobleem was maar dat er ook intern, in de rekeningen, een aantal zaken niet klopte. Als er niet was ingegrepen, hadden de Waterwerken in 2007 met een verlies van 20 miljoen euro gezeten. Gelukkig hebben we iedereen ervan kunnen overtuigen dat er een probleem was en hebben we het schip met moderne managementtechnieken weer op koers kunnen zetten. Ik heb daar tien maanden lang een halftijdse job van gemaakt.

"Het was een bedrijf waar de bel ging om vier uur, zelfs in het kantoor van de voorzitter, en iedereen vertrok. De AWW hadden een zeer rigide structuur en weinig interesse voor de klanten. De verloning was er louter gebaseerd op diploma en anciënniteit, in plaats van op inzet en ervaring. Door de werktijdverkorting was het bedrijf één maandag op de twee gesloten. De huisslogan leek wel: 'Waarom goedkoop als het ook duur kan'.

"Gelukkig hebben en de vakbonden en het personeel hun verantwoordelijkheid genomen. Zo is de arbeidstijd opnieuw opgetrokken van 33,5 uur tot 36 uur. Zo is de interne flexibiliteit opgedreven. Dat krijg je er alleen maar door als je als top het goede voorbeeld geeft."

U stuurt geen AWW-chauffeur voor lingerie naar Nederland zoals uw voorganger?

"Ik kick sowieso niet op chauffeurs en grote auto's. Neen, je moet gewoon het goede voorbeeld geven, en dan volgen de mensen aan de basis. Het voordeel was dat iedereen bij de Waterwerken wel wat op zijn kerfstok had. Terwijl iedereen trots wil zijn op zijn onderneming."

Over privatisering spreekt u niet meer. Daar was uw partij toch voor?

"Door een gebrek aan correcte informatie is men van de verkeerde premissen uitgegaan. Een verkoop van de AWW zou 350 tot 500 miljoen euro opleveren. Alleen was dat een illusie. Het bedrijf had in zes jaar tijd de helft van zijn waarde verloren. Daarom hebben we voor het Belgacom-scenario gekozen. We maken het bedrijf gezond, doen aan schaalvergroting en gaan dan op zoek naar internationale partners."

En daar hebt u uw partijgenoten van kunnen overtuigen?

"Blijkbaar wel. Het toekomstplan van de raad van bestuur is toch goedgekeurd door het college van burgemeester en schepenen."

Komt u volgend jaar eigenlijk op bij de federale verkiezingen?

"Neen, ik doe niet mee. Je moet niet elke keer meedoen. Bovendien ben ik vooral bezig met stad en regio, en minder met het federale niveau. Ik weet niet wat mijn boodschap zou moeten zijn. Het Vlaamse niveau zou mij beter liggen, al weet ik nog niet of ik in 2004 zal meedoen."

Kunt u als buitenstaander dan eens zeggen wie volgend jaar de VLD-lijst moet trekken: Bart Somers of Hugo Coveliers?

"De beste."

Na wat we net gehoord hebben, moet u het over Bart Somers hebben.

"Ik zal mij te gelegener tijd uitspreken."

'We zijn een grote stad die niet makkelijk te besturen is. Dan worden er af en toe fouten gemaakt. Maar zég dat dan ook. We moeten toegeven dat we de stadsschuld zelf hebben gecreëerd'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234