Dinsdag 27/10/2020

Chris Lomme speelt muziekmonoloog 'Zoon' van regisseur Stijn Devillé

'Het stemt me bijzonder triest dat oudere theateractrices nauwelijks nog aan werk geraken. En dan heb ik het over veertigplussers!'

'Acteren blijft een marginaal vak'

'Ik ben een oude vrouw en hij had een oude vrouw nodig', plaagt actrice Chris Lomme (67). 'Ik wou een oudere vrouw maar vooral een sterke madam. En toevallig heeft Chris Lomme beide eigenschappen', nuanceert Stijn Devillé. De regisseur en tekstschrijver strikte Lomme voor de monoloog Zoon van Braakland/Zhebilding. Dat muziektheaterstuk voor één actrice en zeven muzikanten gaat morgen in première in de Mechelse stadsschouwburg.

Mechelen

Van onze medewerkster

Liv Laveyne

Chris Lomme, in het geheugen van De Kreuners en de rest van Vlaanderen gegrift als het meisje met het blonde haar, is bij wijze van spreken op de planken geboren. "Mijn moeder speelde in de operette en mijn vader acteerde in het Franse theater. Op mijn zesde ging ik evenveel naar de schouwburg als naar de kerk zodat ik mij van teken vergiste: ik applaudisseerde in de kerk en maakte kruistekens in de schouwburg."

Ze staat inmiddels meer dan veertig jaar op scène. Dat zou voor de meesten voldoende zijn om op hun lauweren te gaan rusten, maar niet voor deze actrice. "Theater, dat is voor mij mensen die mij begeesteren en die me zin doen krijgen om mezelf te overtreffen. Het is de thrill van er nooit te zijn." Lomme had al enkele producties van Braakland gezien en toen ze na de muziektheaterproductie Lev met regisseur Stijn Devillé sprak, klikte dat meteen. "Ik hou van zijn poëtische schrijfstijl", zegt ze. "In weinig woorden vertelt hij veel." Devillé knikt: "Hoe minder taal je nodig hebt, hoe meer je met muziek kunt vertellen. Het theater van Braakland wordt gemakshalve in het vakje 'muziektheater' gestopt in plaats van bij het teksttheater, hoewel het beide is. Alleen ligt de focus meer op het oor dan op het oog. In ons subsidiedossier hebben we het wat lacherig 'luisterspeltheater' genoemd, maar dat klinkt dan weer zo oubollig."

In Zoon speelt Lomme een moeder die haar aan drugs verslaafde zoon heeft vermoord. Devillé inspireerde zich op een nieuwsfeit uit 2000: een moeder uit Luik wurgde haar zoon met een elektriciteitssnoer tijdens zijn slaap. Jarenlang had de zoon zijn moeder de duvel aangedaan: hij bestal en sloeg haar, liep weg uit ontwenningsklinieken en de enige reden waarom hij nog naar school ging was omdat ze drugs dealden op de speelplaats. De moeder werd vrijgesproken.

Zoon wordt omschreven als een hedendaagse Griekse tragedie.

Devillé: "Zoon wil zich niet te veel toespitsen op het anekdotische detail. De moeder in het stuk is een klassiek icoon: een vrouw die het leven terugneemt dat ze gegeven heeft."

Lomme: " Het is geen eerstegraads vertellinkje, het gaat vooral om wat er daarna gebeurt: wat als je iemand vermoordt en je wordt niet gestraft? Je bent vrij maar wat betekent dat dan nog?"

Devillé: "Advocaat Jef Vermassen heeft vastgesteld dat mensen die een vergrijp plegen en vrijgesproken worden met opgekropte agressie blijven zitten. Door de vrijspraak wordt een deel van het verwerkingsproces ontnomen. Straf kan een troost zijn. Mensen die een lichte straf krijgen, gaan achteraf beter om met wat gebeurd is. Omdat de maatschappij erkend heeft dat ze iets fout hebben gedaan maar ook begrip heeft getoond voor de situatie. Bij een complete vrijspraak komen de meeste daders psychologisch zwaar in de knoop te liggen met zichzelf. Een moeder die haar zoon vermoordt en wordt vrijgesproken door de jury omdat ze haar kunnen begrijpen: kan dat werkelijk?"

Lomme: "Die vraag blijft je bezighouden. Zelfs wanneer ik aan het spelen ben, raast het door mijn hoofd: wat drijft mensen zo ver? Als actrice kan ik zeggen: 'En ik legde het snoer rond de nek van mijn zoon.' Maar hoe zeg je dat als mens? Dat kun je bijna niet."

Is het perceptie of worden gezinsdrama's steeds meer schering en inslag?

Lomme: "Gezinsdrama's zijn van alle tijden. De Griekse mythologie staat er bol van. Medea kon het niet verkroppen dat haar man een ander had en doodde hun kinderen."

Devillé: "Dat het aantal gezinsdrama's steeds groter wordt, is mede te wijten aan de media-aandacht. In Nederland heeft de minister van Justitie om een mediastop gevraagd bij het coveren van gezinsdrama's. Het was opvallend dat, wanneer een gezinsdrama in de media kwam, er in korte tijd soortgelijke drama's volgden. Het is alsof mensen zich daardoor gesterkt voelen in het nemen van die drastische beslissing."

Mevrouw Lomme, enkele maanden geleden stond u voor een klas vol tieners poëzielessen te geven in het kader van de Wereldleerkrachtendag. Zit er een carrièreswitch aan te komen?

Lomme: "(lacht) Ik had gedichten verzameld en daarover zijn we beginnen babbelen. Dan kom je algauw uit bij het feit dat we moeten ophouden met pessimistisch te zijn, dat we niet te klagen hebben. Ik weet: het is een cliché, maar dat betekent niet dat je het niet moet blijven herhalen, of ze vergeten het. Ik sta soms wel eens versteld van de brutaliteit van de jeugd. Tijdens de opnames van Urbain, het komische tv-programma met Urbanus, zei ik even een 'schoonheidsslaapje' te gaan doen. Stefke, een van die jonge rakkers die meespeelde en een goed 'vriendje' van mij, zei toen: 'Dat schoonheidsslaapje zal dan wel eeuwig duren.' Ik ben niet vlug gechoqueerd, maar heb hem toch eens apart genomen en gezegd dat niet alle vrouwen van mijn leeftijd daarmee gediend zouden zijn. Maar ik heb liever dat ze vrank dan hypocriet zijn. Ik apprecieer dat omdat ik zelf zo ben. Gisteren tijdens de repetitie had ik ook weer zo'n moment. Ik ben een rustig type, tot het me op de zenuwen begint te werken. Dan barst ik uit, maar meteen excuseer ik me weer duizendmaal. Ik fulmineer op die momenten dat het niet lukt ook niet zozeer tegen anderen, het is vooral tegen mezelf dat ik zeg: 'Stomme trien.'"

Is deze monoloog zo'n zware dobber dat u uzelf 'trien' moet noemen?

Devillé: "In Zoon moet haar stem het opnemen tegen de instrumenten van zeven muzikanten. Dat is een uitdaging. Muziek telt in maten, maar een speler heeft zijn eigen ritmiek. Legt adempauzes en intonaties waar hij of zij op dat moment de behoefte toe voelt. In een muziektheatervoorstelling als deze betekent dit dat je je aan elkaar moet aanpassen."

Lomme: "De muziek is emotioneel ondersteunend maar technisch gezien beukt het in op je concentratie. Je bent nooit te oud om te leren, zo blijkt nog maar eens."

Word je in acteren, zoals de wijn, beter met de jaren?

Devillé: "Ze heeft fond, hé."

Lomme: "Ik begin altijd weer vanaf nul. Maar er is wel een rust in mij gekomen. Als ik een gevoel moet spelen, ga ik niet meer zo krampachtig op zoek naar iets waarvan ik niet weet waar ik moet zoeken. Een zin als 'Ik hou van jou' (blaast het aan met pathetiek in de stem) kun je het best gewoon zeggen. 'Ik hou van je' (mededelend) is vaak meer dan voldoende. Laat het 'gewoon' staan en hoor wat je zegt. Taal is zo belangrijk. Ik betreur het dan ook ten zeerste dat het teksttheater zo fel aan het verdwijnen is."

Devillé: "(plagerig) Het is toch straf, Chris, dat je daarvoor naar het muziektheater moet komen."

Theaterrecensent Guido Lauwaert stelde dat de laatste jaren, met uitzondering van Lanoye, het Vlaamse theaterschrijversras is uitgeroeid en herleid tot broodschrijverij.

Lomme: "Ik wou in de jaren zestig in Brussel een platform oprichten voor toneelschrijvers, een beetje naar het voorbeeld van het Britse The Royal Court. Ik vond dat er toen te weinig Vlaamse theaterauteurs waren, maar nu kunnen we niet klagen. En de kwaliteit? Goh, dat is afhankelijk van ieders smaak. We hebben ontzettend goede schrijvers, het probleem is dat hun teksten zelden meer dan één keer opgevoerd worden. Het mens van Benno Barnard (een monoloog die Lomme speelde bij de Blauwe Maandag Compagnie, LiLa) hebben ze ook gespeeld in Frankrijk, maar dat is een uitzondering. En dan hebben we het nog niet over de oude Vlaamse schrijvers.

"Ik sprak daarnet nog met acteur François Beuckelaers over het premièrestuk van de vernieuwde KVS-schouwburg. Die opent op 18 maart met De kersentuin van Tsjechov. Ik vind het fantastisch dat ze een klassieker brengen, maar waarom niet eens een Teirlinck opvissen? De meesten kennen hem alleen van de toneelopleiding die hij opgericht heeft, maar wie kent Teirlinck nog als schrijver? Hij heeft schitterende romans geschreven en een theaterstuk als De vertraagde film (1922) is zeker de moeite waard om te herbekijken. Waarom gaan we zelden op zoek naar onze eigen roots? Ik ben me ervan bewust dat we leven in een multiculturele samenleving, maar ik vind het spijtig dat we ook in onze eigen cultuur zoveel laten liggen."

U hebt ondanks het succes nooit een internationale carrière geambieerd.

Lomme: "Ik ben in het Frans opgevoed en kon gemakkelijk in het Franse theater gaan spelen, maar ik vind België een boeiend land. Creatief zijn was toen al onze sterkte en is het nu nog. Voor een klein landje hebben we bijzonder veel artistiek talent. Van het Franse theater hou ik niet zo. Engeland heeft een traditie. En ja, Duitsland blijft Duitsland met zijn grote ensembletheaters. (fijntjes) Maar ze halen toch maar mooi Vlaamse theatermakers en acteurs binnen. Het Vlaamse hedendaagse theater behoort tot het beste van West-Europa en we moeten daar geen doekjes om winden. Ik ben trots op wat ik allemaal mag meemaken. Ik geef toe dat ik er soms niet helemaal meer bij hoor, dat sommige dingen mij minder liggen. Maar dat neemt niet weg dat het goed is dat die dingen er zijn. Mij zul je nooit horen zeggen dat het vroeger beter was, no way! Ik heb er veertig jaar carrière opzitten, dus ik kan het weten."

Toen het Raamtheater vorig jaar zijn subsidie dreigde te verliezen hebt u mee een petitie ondertekend voor het behoud ervan.

Lomme: "Ik vind het de moeite om het Raamtheater in stand te houden. Er werken daar veel mensen die anders geen werk hebben en ik vind niet dat je al die mensen ineens in een put moet steken en begraven. Maar het heeft ook een artistieke reden: ze spelen er repertoire en veel buitenlandse stukken. Moeten ze hetzelfde spelen als overal anders? Kwalitatief is niet alles wat het Raamtheater brengt even hoogstaand. Maar ik blijf dat theater steunen omwille van het feit dat er een diversiteit in het aanbod moet zijn. Niet alles in het theater moet avant-garde zijn. Je hebt ook een theaterpubliek dat ander theater wil zien en dat moet je koesteren. Daarom heb ik ook begrip voor minister Anciauxs beslissing om toch subsidies te geven aan het Raamtheater in weerwil van het advies van de commissie. Als er niet van bovenaf een verantwoordelijkheid wordt genomen in verband met een diversiteit in het theaterveld blijven we in de knoei zitten. Op sommige momenten speelt iedereen hetzelfde. Dat kan niet de bedoeling zijn."

De financiële situatie van de Vlaamse acteur blijft penibel. Er is Jan Decleir die reclame maakt voor frituurolie. Uw man, Nand Buyl, speelt in de soap Thuis. Is dat van willen of van moeten?

Lomme: "Nand wil blijven werken. Zo simpel is het. Trouwens, wat is er minderwaardig aan spelen in een soap? Als iemand een goed acteur is, zul je dat ook op het scherm zien. Maar dat gezegd zijnde: het stemt me bijzonder triest dat oudere theateractrices - en dan spreek ik over veertigplussers! - nauwelijks nog aan werk geraken."

Uw collega Jaak Van Assche, met wie u vorig seizoen op de planken stond in Het licht in mijn ogen in 't Arsenaal, raadde jonge mensen af om nog het acteursvak in te stappen. Zou u zelf zo ver gaan?

Lomme: "Ik vind dat een te bittere houding. Jongen mensen die van acteren hun beroep willen maken, moeten dat doen. Tenminste als ze die marginaliteit aankunnen. Want acteren blijft een marginaal vak, laat daar geen twijfel over bestaan. En je moet bereid zijn voortdurend aan jezelf te peuteren. Je moet durven steeds opnieuw te beginnen, maar dat moet je ook toegelaten worden. Als er één iets is wat ik vreselijk zou vinden, dan is het wel dat ze me een ouwe seut zouden noemen."

Zoon van Braakland/Zhebilding gaat morgen in première in de Stadsschouwburg in Mechelen. Daarna op tournee tot 3 mei. Info: www.inbreek.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234