Vrijdag 23/10/2020

ChinaPersvrijheid

China zet laatste twee Australische correspondenten het land uit

Journalist Bill Birtles arriveert op het vliegveld van Sydney.Beeld AP

Twee Australische journalisten zijn onder diplomatieke begeleiding uit China weggehaald. Eerder hadden ze een uitreisverbod en een ondervraging door het Chinese ministerie van Staatsveiligheid opgelegd gekregen. 

Het incident begon vorige week in de nacht van woensdag op donderdag, maar is pas dinsdag bekendgemaakt, na de aankomst van de twee correspondenten in Sydney. Het gaat om Bill Birtles van de nationale tv-zender ABC, die in Peking gestationeerd was, en Michael Smith van de krant Australian Financial Review (AFR), in Sjanghai. 

De twee correspondenten, de laatsten die voor Australische media in China werkten, hadden vorige week het advies gekregen van hun overheid om China zo snel mogelijk te verlaten. Maar een paar uur voor vertrek kregen ze allebei een nachtelijk huisbezoek van Chinese agenten, die hen een uitreisverbod oplegden en aankondigden dat ze ondervraagd zouden worden “in een zaak van nationale veiligheid”.

De twee bleken aangeduid als ‘personen van belang’ in de zaak van Cheng Lei, een presentatrice van de Chinese staatstelevisie, die de Australische nationaliteit heeft. Vorige week werd bekend dat zij sinds half augustus onder ‘residentieel toezicht’ staat: ze is niet aangeklaagd, maar zit opgesloten op een onbekende locatie, zonder toegang tot advocaten. 

China gebruikt deze vorm van detentie in zaken van staatsveiligheid, maar ook om buitenlandse overheden onder druk te zetten. Zo zitten ook twee Canadese burgers vast als vergelding voor de arrestatie in Canada van een Huawei-bestuurslid.

Ondervraagd

Omdat Birtles en Smith mogelijk hetzelfde lot te wachten stond, werden de twee journalisten ondergebracht in de ambassade in Peking en het consulaat in Sjanghai. Australische diplomaten onderhandelden dagenlang over hun vertrek uit China. Pas nadat ze garanties gekregen hadden dat de twee na een ondervraging weer zouden worden vrijgelaten, werd een akkoord bereikt. De journalisten werden een uur ondervraagd, onder begeleiding van diplomaten.

Het incident komt op een moment dat de relaties tussen Australië en China zich op een dieptepunt bevinden. Canberra en Peking liggen met elkaar overhoop over de Chinese omgang met het coronavirus, over Hongkong en over Chinese beïnvloedingsoperaties en handelsbelemmeringen. Australië had al een negatief reisadvies voor China uitgevaardigd vanwege Covid-19, maar waarschuwt Australiërs ook dat ze “risico lopen op arbitraire detentie”.

De Chinese overheid heeft nog niet gereageerd op het nieuws. Doorgaans geven de autoriteiten geen details over zogenaamde zaken van nationale veiligheid, waardoor het makkelijker te ontkennen is dat politieke motieven een rol spelen. Volgens Michael Stutchbury, hoofdredacteur van AFR, is daar geen twijfel over mogelijk. “Dit incident, dat twee journalisten als doelwit had die gewoon hun werk deden, is betreurenswaardig en verontrustend”, aldus Stutchbury.

‘Teleurstellend’

“Het is heel teleurstellend om in zulke omstandigheden te moeten vertrekken en het is een opluchting om terug in een land met een daadwerkelijke rechtsstaat te zijn”, zei Bill Birtles na aankomst in Sydney. “Het is fantastisch weer veilig thuis te zijn”, zei zijn collega Michael Smith. “Het nachtelijke huisbezoek van politie was intimiderend en illustreert de druk waaronder alle buitenlandse correspondenten in China zich op dit moment bevinden.”

Australische media hebben nu voor het eerst sinds de jaren 70 geen enkele correspondent meer in China. Een journalist van de krant The Australian, die tijdelijk in zijn thuisland was, kreeg het overheidsadvies om voorlopig niet naar China terug te keren. Andere Australische media krijgen al maanden geen visa voor hun journalisten. Volgens Tory Maguire van The Sydney Morning Herald is het nu “bijna onmogelijk voor Australische nieuwsorganisaties om in China te werken”.

De lotgevallen van de Australiërs zijn tekenend voor het verslechterende mediaklimaat in China. Onlangs kregen minstens vijf journalisten van Amerikaanse media slechts tijdelijke persaccreditaties, zodat hun werkvergunningen kunnen worden ingezet als drukkingsmiddel in een conflict met de Amerikaanse overheid. Eerder dit jaar werden veertien Amerikaanse correspondenten het land uitgezet, in reactie op Amerikaanse maatregelen om Chinese staatsmedia aan banden te leggen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234