Donderdag 02/12/2021

AnalyseVS-China

China’s verlanglijst voor de Alaska-top: Washington erken je fouten

 President Xi Jinping en vicepresident Joe Biden in Washington, september 2015. Beeld AFP
President Xi Jinping en vicepresident Joe Biden in Washington, september 2015.Beeld AFP

Peking neemt naar de Alaska-top vijf eisen mee waaraan de Verenigde Staten moeten voldoen, wil de relatie met China verbeteren. Zo moet Washington ophouden met het smeden van anti-China-coalities. Welke pijnpunten zijn er nog meer?

Comeback van de rituele dialoog

Al in december stelde de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi een dialoog voor. De afgelopen veertig jaar hanteerden Washington en Peking hun rivaliteit door pijnpunten onder te brengen in praatgroepen, met de Strategische Dialoog als belangrijkste forum. Die netelige onderwerpen zaten dan niet in de weg bij andere vormen van samenwerking.

China is dol op deze geritualiseerde dialogen. Het zijn prachtige parkeerplaatsen voor kwesties waarop China geen duimbreed toegeeft, maar waar de buitenwereld zich zo nodig over moet uitspreken. In goede tijden zagen westerlingen zo'n dialoog al als Chinese tegemoetkoming. Gespecialiseerde diplomaten gaan met elkaar aan tafel om te verklaren dat ze het niet eens zijn en kunnen dan zeggen dat er vooruitgang wordt geboekt. Dit is een goede manier om te voorkomen dat een regering voor China onmogelijke eisen, bijvoorbeeld op het gebied van mensenrechten, vervlecht met dossiers waar het Peking echt om gaat.

Onder Donald Trump ontstond consensus dat China met pappen en nathouden middels dialogen aan het langste eind trekt. Oog om oog, tand om tand werd de nieuwe benadering, waardoor de betrekkingen razendsnel verzuurden. Na het opschorten van vrijwel iedere dialoog, ook de nuttige overleggen, werd het vacuüm gevuld met vijandigheden.

Nu ze weer gaan praten, doemt de eerste onenigheid al op. China kondigt de gesprekken aan als hervatting van die goede oude Strategische Dialoog, terwijl de Amerikanen dat bestrijden. Als de status van het gesprek vandaag al tot meningsverschil leidt, voorspelt dat weinig goeds.

Erken je fouten

Officieel heet dit “de Chinees-Amerikaanse relaties op een objectieve en rationele manier bekijken”. Dus niet tieren over het China-virus, of Amerikaanse bedrijven sommeren hun fabrieken uit China weg te halen. China acht de Verenigde Staten verantwoordelijk voor dit dieptepunt in de relaties en wil dat Washington de hand in eigen boezem steekt. Of Peking ook bereid is tot zelfkritiek? Weinig kans. China heeft namelijk patent op de ‘objectieve en rationele kijk’.

Respecteer onze rode lijnen

Alles wat raakt aan veiligheid, soevereiniteit en ‘recht op ontwikkeling’ – lees economische belangen – zijn rode lijnen. Kan een internationale gesprekspartner die niet respecteren, dan dient hij er in elk geval van weg te blijven.

Een herstart begint wat Peking betreft met de kwestie Taiwan. Trump heeft alle behoedzaamheid rond dit de facto onafhankelijke eiland laten varen, terwijl Peking Taiwan als eigen gebied ziet. In de tijd voor Trump kon China de druk op Taiwan ongestraft opvoeren, want Washington hield rekening met de Chinese gevoeligheden. Terug naar die oude praktijk is uitgesloten.

China zal dus hard moeten slikken om te accepteren dat Amerikaanse politici tegenwoordig op bezoek gaan bij hun Taiwanese collega’s, alsof Taiwan geen afvallige provincie is, maar een echt land. Maar als de Amerikanen nog een stap verdergaan, gaat Peking echt over de rooie.

Na Taiwan volgt een lange lijst soevereiniteitskwesties. Hongkong is ook zo’n geval, en Xinjiang, Tibet, de Zuid-Chinese Zee en eilandjes waarover China met Japan overhoop ligt ook: allemaal Chinese ‘interne aangelegenheden’. Deze rode lijnen gumt Peking nooit weg. Naarmate Chinese diplomaten langer aan het woord zijn, worden het er alleen maar meer. Tegenwoordig heeft China immers wereldwijd ‘recht op ontwikkeling’.

Houd op over regimeverandering

Hier ligt snelle winst voor Joe Biden. Niemand is gebaat bij de chaos van de val van de Communistische Partij, een langdurige Chinese burgeroorlog met enorme vluchtelingenstromen en een wereldwijde economische meltdown. Ook Washington niet.

Toch probeerden Amerikaanse politici onder Trump een wig te drijven tussen de Communistische Partij en het Chinese volk. De Chinese politiek draait juist om het uitgangspunt dat het moderne China zonder de Communistische Partij niet bestaat.

Verandering van regime is vloeken in de kerk van Xi Jinping, de Chinese president die zweert het socialistische systeem te beschermen tegen aftakeling zoals in de Sovjet-Unie. Wie de noodzaak niet snapt, wordt getrakteerd op ideologische pareltjes over de nadelen van door Amerikanen aangestichte kleurenrevoluties.

Geef ons de ruimte in de wereld

Inperking van China als supermacht, dat idee moet van tafel. Peking, in de ban van zijn eigen opkomst, ziet zichzelf als leider van een steeds krachtiger Azië. Waar halen de VS, in Chinese ogen de grootste puinhoop van de in verval geraakte democratieën, het lef vandaan anti-Chinese allianties met bondgenoten te smeden? Want toen de VS over economische ontkoppeling begonnen, kreeg de halve wereld argwaan over alles wat uit China komt, of het nu investeringen, hightechbedrijven of studenten zijn.

Peking ziet liever dat de VS de rommel – de covidcrisis bijvoorbeeld – in eigen huis opruimen en China de ruimte geven. Dan kan Peking weer in alle rust verder werken aan de onschuldig klinkende ‘win-winsamenwerking’ die wereldwijd al tot innige afhankelijkheid van China heeft geleid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234