Donderdag 17/10/2019

China-Japan

China en Japan zetten rivaliteit opzij vanwege handelsoorlog met VS: “Politiek is het kil, economisch is het zeer behaaglijk”

De Japanse premier Shinzo Abe (links) met de Chinese president Xi Jinping in Peking op vrijdag. Beeld AP

De rivaliteit tussen China en Japan is even opzijgezet met het bezoek van premier Shinzo Abe aan Peking. “De bilaterale relaties gaan na een periode van wedijver een nieuwe fase in van gelijkwaardig naast elkaar bestaan”, zei hij vrijdag. Die fase heet geen vriendschap: daarvoor blijft de Chinees-Japanse relatie historisch te beladen.

Een beetje vreemd is het wel, als je beste zakenrelatie nooit op bezoek komt. China is de grootste handelspartner van Japan – goed voor 300 miljoen dollar, waarbij de 8 miljoen Chinese toeristen die jaarlijks de Tokiose winkelcentra leegkopen niet eens zijn meegerekend. Toch was er sinds 2011 geen Japanse premier meer officieel ontvangen in Peking.

Vrijdag zat Abe dan eindelijk bij de Chinese president Xi Jinping aan tafel, op zoek naar wat de Chinese staatsmedia “een stabiel psychologisch raamwerk” noemen. Veel verwachtten de heren niet van hun diner; als Xi volgend jaar in Tokio komt buurten is dat al winst. Als normale buren met elkaar omgaan klinkt niet ambitieus, maar in het geval van China en Japan is het dat wel degelijk.

Oud zeer

In Peking speelt een oud zeer over de Japanse bezetting en de Tweede Wereldoorlog daarna, gecombineerd met woede over een grensconflict rond een eilandengroep die Peking als Chinees beschouwt, maar door Japan werd genationaliseerd in 2012. Daarna ging de nationalistisch ingestelde Abe naar het Yasukuni-altaar, waar naast miljoenen gewone Japanse oorlogsslachtoffers ook veertien oorlogsmisdadigers worden herdacht. De Chinese staatsmedia verketterden Abe als “onwelkom persoon”.

Aan de andere kant is Tokio beducht voor de ambities van de Chinese supermacht in wording. Abe speelt een voortrekkersrol in een informele veiligheidscoalitie met India, Australië en de Verenigde Staten, landen die met argusogen China in de gaten houden. Ook wat betreft het uitbreiden van hun invloedssfeer vangen Japan en China elkaar vliegen af in de regio. Zo ligt half Cambodja vol met Chinees asfalt, terwijl Japan aan de weg timmert in Myanmar.

“Trump-impact”

Abe moet dan ook niets hebben van Xi Jinpings economische paradepaardje, dat voorziet in infrastructuur op wereldwijde schaal. Japan stelt zich juist op als het verstandige alternatief voor de immense Chinese projecten, waarmee armere landen op de Chinese Zijderoute risico lopen tot aan hun nek in de schulden te geraken.

De opwarming in de relatie is dan ook vooral een gelegenheidstoenadering. “Het is de Trump-impact”, zegt Oost-Azië-deskundige Huang Dahui van de Volksuniversiteit in Peking in een interview met de nieuwswebsite Sina Weibo. De Verenigde Staten proberen China in de tang te krijgen met een handelsoorlog. Iedereen die China kan afhelpen van de afhankelijkheid van de Amerikaanse markt is daarom welkom in Peking. Of het nu de Europese Unie is, India, of zelfs een oude vijand als Japan. Peking heeft er juist plezier in een wig te drijven tussen de bondgenoten Japan en Amerika.

Handelsoorlog

Ook Abe wordt gemotiveerd door onzekerheid over Trump. Die heeft in het verleden gedreigd zijn troepen uit Japan weg te halen. Daar komen de pogingen bij van Trump om op eigen houtje te praten met Noord-Korea – een aartsvijand van Tokio. Op Trumps handelsoorlog met China zit ook Japan niet te wachten. De productieketens van de Japanse industrie zijn totaal versmolten met de Chinese industrie. Japan heeft zelf een handelsoverschot met de Verenigde Staten, waardoor met name Japanse autofabrikanten in de rats zitten: stel dat Trump zijn pijlen daar op richt. Dan kan het geen kwaad wat kaarten op China te zetten.

De hyperpragmatische beweegredenen aan beide kanten maken de normalisering van de betrekkingen tot een delicate operatie, die slechts op één enkele pijler rust. “De economie is de grote stabilisator van de Chinees-Japanse relatie. Politiek is het kil, maar economisch is het zeer behaaglijk”, aldus Huang.

Eerste stapje

Of dat fundament stevig genoeg is om echte toenadering op te bouwen, is twijfelachtig. Zeker omdat de onvoorspelbare Trump als derde speler op de achtergrond meedoet. Maar voor een eerste stapje in de goede richting na bijna een eeuw haat en nijd is het genoeg. 

Met Abe kwamen vijfhonderd Japanse tycoons mee, die staan te trappelen om met China samen te werken op het gebied van schone energie en hightech. Vandaar dat vrijdagmiddag een keur van overeenkomsten werd gesloten, van samenwerking in ouderenzorg tot financiële samenwerking, zoals het uitwisselen van Japanse yen en Chinese renminbi om voor 30 miljard dollar met elkaar te kunnen handelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234