Woensdag 02/12/2020

rechtszaak

"Chimpansee Tommy verdient mensenrechten"

Een chimpansee in gevangenschap. Niet de Amerikaanse Tommy, maar de Litouwse Regina.Beeld ANP

Het lot van Tommy, een 26 jarige voormalig circusartiest, wordt komende weken gewogen door een rechtbank in New York. De vraag waarover de rechter zich buigt is of fundamentele mensenrechten wel, of juist niet op hem van toepassing zijn. Een opvallend detail: Tommy is een chimpansee.

Aap Tommy zit sinds zijn pensioen bij het circus opgesloten in een kleine kooi met enkel een tv als gezelschap. En dat zou niet mogen, vindt advocaat Steven Wise, tevens voorzitter van de actiegroep Nonhuman Rights Project. "Het is een situatie vergelijkbaar met het opsluiten van een mens in een isoleercel", zegt hij. Wise wil daarom dat de rechter beslist dat Tommy vrijgelaten moet worden. Een opvangcentrum in Florida heeft al aangegeven dat de aap daar welkom is.

Wise vecht al tijden om chimpansees als Tommy voor de wet als persoon te laten erkennen. Alle rechtszaken bij lagere rechters gingen tot nog toe verloren, maar door de mensapen het zogenoemd 'personhood' te verlenen, is zijn redenering, zouden fundamentele mensenrechten op hen van toepassing worden, zoals het recht in vrijheid te leven en niet te worden opgesloten.

Chimpansees zijn 'autonome' wezens

Kern van de zaak is volgens Wise en zijn actiegroep, in wiens bestuur ook primaatdeskundige Jane Goodall zit, dat chimpansees 'autonome' wezens zijn. Ze zijn intelligent, hebben zelfbewustzijn en complexe emoties zoals empathie. "Ze zijn in staat zelf te kiezen wat voor een leven ze willen leiden", aldus Wise eerder tegenover persbureau AP. En daarmee zijn het personen in de zin der wet.

De groep treedt met haar actie in de voetsporen van radicale pleitbezorgers van dierenrechten zoals de Australische filosoof Peter Singer. Maar zij knoopt ook aan bij juridische precedenten. Zo kunnen dieren in de VS al rechtspersonen zijn die geld kunnen erven, zoals ook bedrijven dat kunnen. Nonhuman Rights Project heeft dan ook al trustfondsen opgezet voor de vier chimpansees.

De Nederlandse filosoof en politicoloog Erno Eskens, auteur van 'Democratie voor dieren: een theorie van rechtvaardigheid', zei eerder in de Volkskrant dat de Amerikanen een goed punt hebben. "Het lijkt me redelijk dat je dieren rechten verleent. Je kunt strijden over de definitie van wat een persoon is, maar dat dieren eigen wensen hebben en een eigen levensagenda, is aantoonbaar."

Soortisme

Mensen en dieren verschillen minder dan mensen vaak denken, maar worden door de wet ongelijk behandeld, zei Eskens toen. 'Mensen hebben rechten. Voor dieren geldt alleen zorgplicht, zoals voor een ding. Mensen die wilsonbekwaam zijn, bijvoorbeeld omdat ze in coma liggen, blijven een rechtspersoon, maar dieren zijn dat niet. Dat is ongelijke behandeling van soorten, soortisme.'

De eigenaar van chimpansee Tommy zal niet aanwezig zijn bij de rechtszaak. Hij liet eerder al weten dat zijn huidige thuis een 'state-of-the-art' verblijfplaats is ter waarde van 120 duizend euro. "Hij heeft kleurentelevisie, een stereo. Bovendien houdt Tommy ervan op zichzelf te zijn."

Verwacht wordt dat de rechtbank binnen enkele weken uitspraak doet. In december komt er overigens een vergelijkbare zaak voor de rechter, ook aangespannen door Wise en zijn actiegroep. Dan gaat het om Kika, een chimpansee die onder 'abominabele toestanden' zou wonen in Niagara Falls.

Als het lukt voor chimpansees, volgen andere autonome diersoorten zoals gorilla's, orang-oetans, dolfijnen en olifanten.

Beeld THINKSTOCK
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234