Woensdag 21/08/2019

Child Focus

Child Focus bestaat 20 jaar: "Hopelijk zijn we op een dag overbodig"

Beeld BELGA

"Nog te vaak kan een kind nergens terecht en lijkt verdwijnen de enige oplossing." Bij de twintigste verjaardag van Child Focus, nu donderdag, vertellen medewerkers over het véle werk dat nog op de plank ligt.  "Tegen 2025 willen we dat elk kind in zijn of haar omgeving één vertrouwenspersoon heeft." 

In de 'zenruimte' van het hoofdkwartier van Child Focus in Brussel speelt een consulent Candy Crush Saga. Het is verplicht voor hun eigen verwerking. Sinds de zomer heeft de Stichting voor Vermiste en Seksueel Uitgebuite Kinderen er een taak bij. Child Focus kan, samen met de politie, beelden van kinderporno analyseren. De opleiding die de consulenten kregen bij Interpol, mag dan wel serieus geweest zijn, beelden van kinderporno is iets vreselijks. "Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat zulke harde beelden minder blijven plakken wanneer je meteen daarna een onnozel spelletje als Candy Crush Saga of Tetris speelt", zegt algemeen directeur Heidi De Pauw (46) als ze haar bureau van Child Focus in de schaduw van het Koning Boudewijnstadion binnengaat.

CEO Heidi De Pauw: 'Politie en justitie moesten niks van Child Focus weten. We deden pionierswerk, maar ze zagen ons als lastpakken.' Beeld BELGA

Serieus werk

Child Focus gaat niet enkel over verdwenen kinderen, maar ook over seksueel misbruik. Pedoseksualiteit blijft helaas brandend actueel. Een paar maanden geleden zette Child Focus zélf filmpjes op het zogenaamde 'Dark Web', het verborgen gedeelte van het internet, waar handel anoniem gebeurt.

"We hebben daar filmpjes gepost met titels als 'Little-girl-playing-with-pussy' en '5-year-old-girl-playing-with-cock'. Wanneer je het opende, zag je écht een klein meisje spelen. Maar dan wel met een échte kat en een échte haan. Meteen gaven we de boodschap mee: 'Had je iets anders verwacht? Zoek hulp!' Weet u dat die filmpjes maar liefst 11.000 keer gedownload zijn? Er was nadien een stijging in het aantal oproepen bij 'StopItNow', een hulplijn voor pedoseksuelen. Ik weet eigenlijk niet eens of ik dat een 'succes' moet noemen. Elfduizend."

Aan één van de muren in haar bureau hangt een foto van duikers tijdens een zoekactie naar een vermiste. "Ik kocht hem op een veiling die Eric Geijsbregts organiseerde voor Child Focus", zegt ze. Toen z'n dochter Nathalie Geijsbregts verdween in 1991, was er nog geen sprake van Child Focus. Dat zou pas zeven jaar later, na de zaak-Dutroux, opgericht worden. Vandaag – met méér dan duizend weglopers per jaar, een paar honderd internationale kinderontvoeringen, net geen 200 verdwijningen van niet-begeleide minderjarigen, en een paar dozijn ontvoeringen – is de stichting onmisbaar geworden.

Als hier de telefoon rinkelt, is er miserie

Heidi De Pauw was er van bij de start bij, toen nog als consulente. "Ik herinner me nog levendig hoe hard we moesten knokken. Politie en justitie moesten niks van Child Focus weten. We deden pionierswerk, maar ze zagen ons als lastpakken. Waakhonden op het terrein. Er was nochtans een samenwerkingsprotocol. Bij één van mijn eerste verdwijningszaken belde ik de betrokken politiedienst. Weet je wat de agent zei? 'Madame, gij met uw protocol. Loop ermee naar de minister. Wij hebben hier serieus werk te doen.' Dát was de sfeer. Al konden we hen dat niet kwalijk nemen. We hebben moeten knokken om onze meerwaarde te tonen. Bruggen bouwen tussen politiediensten en ouders van verdwenen kinderen. Langzaam maar zeker is het gelukt."

Vandaag rinkelt de telefoon de klok rond op 116 000, het nummer van de noodlijn. "Die lijn is het allereerste contact voor mensen die hulp zoeken", zegt Gwenn (61), één van de telefonisten. "Als hier de telefoon rinkelt, is er miserie. Een kind dat verdwenen is. Het is het allerergste dat een ouder kan overkomen, toch? Van 'spoorloos verdwenen' over parentale ontvoeringen en zaken van seksuele uitbuiting tot weglopers. Alles komt binnen via die noodlijn. "Wat bij mij het meeste blijft plakken, dat zijn toch de verhalen van seksuele uitbuiting", zegt Gwenn. "En de slachtoffers van sexting. Heel die digitale wereld en het misbruik daarrond, het is toch een schrikbarende evolutie. Vandaag weten veel ouders niet meer wie de vriendjes van hun kinderen zijn."

Ziekenhuisfactuur

Er hangt ineens een snikkende vader aan de andere kant van de lijn. Hij heeft een factuur in de brievenbus gekregen. Van een ziekenhuis ergens in het buitenland. Alweer. Zijn zoon is vele jaren geleden weggelopen. En de vader, zo zegt hij tegen de telefoniste, zoekt koortsachtig, maar de politie helpt niet omdat de jongen meerderjarig is. Het enige teken van leven dat de vader krijgt, is om de zoveel tijd een factuur van een ziekenhuis waar zijn zoon in behandeling is. Telkens een ander ziekenhuis in een ander land. Wanneer de vader dan contact opneemt met het ziekenhuis, is de zoon al lang weer weg. "Ik weet dat hij nog leeft", snikt de vader. "De factuur geeft me hoop, maar ik ben altijd te laat. Wat kan ik doen?" De telefoniste luistert lang en begripvol en raadt de man uiteindelijk aan om de politie in het buitenland te contacteren. "Het is soms zo aangrijpend. En soms staan ook wij met de rug tegen de muur en kunnen we alleen maar luisteren", zegt ze. "Maar we laten geen énkele beller in de kou staan", zegt De Pauw. "De nood is zo hoog."

De machinerie die in werking treedt wanneer een kind verdwijnt, is immens. Onzichtbaar voor de grote massa, doorgaans blijft het dat ook. Child Focus is gekend van de opsporingsaffiches, maar eigenlijk is dat de allerlaatste reddingsboei. Als het écht niet anders meer kan. "Erg vaak vinden wij of de politie het kind binnen de 48 uur", zegt Child Focus-woordvoerder Dirk Depover. "Maar in die periode zijn we er wel voor de naasten. Hen ondersteunen is onze belangrijkste taak. Ze hebben duizend vragen. Duizend zorgen. 'Waar ís ons kind? Is het veilig? Wat hebben we fout gedaan? Is het onze schuld? Kunnen wij iets doen? Wat met de politie? En wat met school? Wat moeten we zeggen? Tegen wié?' Het is vaak een kwestie van schuld, van schaamte ook."

Barbecue

"Meestal zijn het de naasten die als eerste met ons contact nemen", zeggen consulenten Kristien, Laetitia en Griet. "Radeloos, omdat ze geen spoor hebben." Voor de consulenten van Child Focus is het een zware problematiek. Griet (33): "Een zaak die ik nooit zal vergeten, was die rond Béatrice Berlaimont, een veertienjarig meisje uit Aarlen dat spoorloos verdween. Het was een lange zoektocht, een onzekere periode. Vergeefs." Tien dagen na haar verdwijning werd het meisje vermoord teruggevonden. "Ik ben op de begrafenis geweest. Het was zo intens."

Terwijl Griet vertelt, zijn een paar van haar collega's in de weer met verdwenen tieners. "Soms slagen we erin om te chatten met hen", zeggen Kristien en Laetitia, twee jonge krachten. "We proberen in hun leefwereld te geraken. Soms zijn we de énige die ze nog vertrouwen. Ze hebben ook zoveel vragen. Onlangs had ik via chat contact met een weggelopen tienermeisje. 'Is er dan werkelijk niémand die naar me zoekt?', schreef ze. 'Ben ik echt helemaal alleen?' Het is goed dat wij er dan zijn. Dag en nacht. We kunnen naar hen luisteren, hen kalmeren, proberen uit te leggen dat weglopen geen oplossing biedt. Het lukt ons vaak wel. We proberen hen te motiveren om een stap in de richting van een langetermijnoplossing te zetten. We volgen hen ook op door hen nog eens op te bellen. Zo tonen we dat ze niet alleen zijn."

Child Focus-woordvoerder Dirk Depover: "Afgelopen zomer was er in het Brusselse een ontvoeringszaak. Een meisje van zes jaar was ontvoerd op de markt in Anderlecht. Politie, gerecht, de stewards van de markt en Child Focus hebben hard gezocht. Er waren camerabeelden, dus we wísten dat ze echt ontvoerd was. De klok tikte. Ze werd gevonden dankzij getuigen die de foto's herkenden. Levend. De opluchting bij de ouders en bij iederéén was zo groot. Later werd een barbecue georganiseerd voor iedereen die had meegezocht. Pas daar kwamen alle verhalen boven. Wie had wat precies gedaan. Het was heel intens. Het doet goed om mekaar zo eens terug te zien. Dat schept een band."

's Nachts opgebeld

In sommige gevallen start Child Focus met een vignettagecampagne, een 'discrete' opsporingscampagne, zeg maar. Het grote publiek weet dat niet, maar dan worden géén grote affiches, maar kleine foto's van een verdwenen minderjarige verspreid binnen een welomlijnde regio en in een besloten groep. Dirk Depover: "Stel u voor dat we zoeken naar een vijftienjarig meisje dat zich mogelijk ophoudt in de regio rond Turnhout. Dan kunnen we ervoor opteren om daar discrete vignetten te verspreiden onder buscontroleurs, bewakingsagenten of winkeliers met de vraag om uit te kijken. Als de tiener wordt teruggevonden, worden ook al die vignetten snel terug opgehaald. We doen zo'n discrete campagne toch enkele tientallen keren per jaar."

Mocht dat allemaal nog niet helpen, worden media en publiek ingeschakeld voor grote en massale opsporingsberichten. "Dat kan zijn omdat alle andere middelen uitgeput zijn, of omdat de situatie bijzonder kritiek is en élke seconde telt." Meer dan 500 vrijwilligers houden zich klaar in het hele land om mee te werken aan de verspreiding van die affiches. Eén van hen is Jaak Van Hoof (69) uit Schoten. Na een leven als vertegenwoordiger ging hij in 2011 met pensioen. "Het zwarte gat dreigde", zegt hij. "Ik wilde iets zinvols doen en herinnerde me de periode rond de zaak-Dutroux nog. Iedereen die kinderen heeft of had met dezelfde leeftijd als An, Eefje, Julie of Mélissa is erdoor aangegrepen. Ik heb Child Focus zien starten en heb de organisatie gevolgd. Bij mijn pensioen was het tijd om me aan te sluiten."

Hoe vaak hij 's nachts al is wakker gebeld om zich klaar te maken voor een affichecampagne, weet hij niet uit het hoofd. Maar het is héél veel: Jaak is 'coördinator' voor één van de 27 arrondissementen en toont fier de ringmappen met affiches en zaken waar hij aan meewerkte. "Van Essen tot Boom, van Zwijndrecht tot Zandhoven: overal heb ik al affiches geplakt", zegt hij. "Doorgaans gaat het om kinderen die weglopen van huis. Of uit een instelling. Om God weet welke reden. Er worden zoveel kinderen gepest of uitgesloten. Soms is er sprake van geweld thuis of van misbruik. Soms is het gewoon een slecht rapport, soms wordt de reden nooit helemaal duidelijk. Het kan in de allerbeste families voorkomen."

Dank u zeggen

"Een tijdje geleden hebben we 'discreet' gezocht naar een veertienjarig meisje. Na een paar dagen was ze terecht. Ik klasseerde de affiche, einde van het verhaal voor ons, vrijwilligers. Wij kénnen de details niet, we hoeven ze ook niet te kennen. Maar wat later ging de bel. Daar stond ze. Ik herkende het meisje meteen van de foto. 'Bent u de meneer die naar me gezocht heeft?', zei ze. Ik zei dat we met veel mensen gezocht hadden. 'Wil u dan dank u zeggen tegen iedereen?', vroeg ze. 'Het gaat beter met me. Ik had het niet mogen doen. Maar ik ben blij dat u me vond.' Zoiets raakt je, natuurlijk."

Een paar jaar geleden volgde Jaak bij de Child Focus Academy een extra opleiding en sindsdien trekt hij van school naar school om jonge kinderen te vertellen over Child Focus, over weglopen en over hoe dat géén oplossing is. "We doen dat voor kinderen van 11 en 12 jaar. Die zijn nog ontvankelijk. Ik probeer hen via een spel duidelijk te maken dat niemand alleen hoeft te zijn. Dat er altijd wel een vertrouwenspersoon kan zijn. Thuis, elders. En dat ze ons altijd kunnen bellen. Het is misschien omdat ik er midden inzit, maar ik heb toch de indruk dat we af en toe het verschil maken daarmee. Dat er af en toe wel iemand niet wegloopt dankzij ons."

IJdele hoop

In Brussel, op de hoofdzetel, bereidt algemeen directeur Heidi De Pauw de festiviteiten van komende donderdag voor. Twintig jaar Child Focus. "Het wordt een belangrijke dag", zegt ze. "Weet u, ik ben hier al zo lang, maar het raakt me nog elke dag. Ik lig er niet wakker van, dat niet. Maar het kruipt wel in de kleren. Als we hier die signalementen opstellen van die tieners en we beschrijven de kledij. Die jeans, die hippe pull, die sneakers. Dan denk ik soms: 'Dat zou mijn dochter ook dragen.' Het komt zo dicht."

Er is veel gebeurd, de voorbije 20 jaar. Er zijn bergen verzet, maar het werk is nog lang niet af. "Vandaag durven veel kinderen en jongeren nog altijd niet te praten over hun zorgen en problemen. Over pesterijen, misbruik, geweld of sexting. Als ze toch maar ergens in hun omgeving onvoorwaardelijk zouden terechtkunnen, dat zou veel ellende kunnen voorkomen. Ik maak er mijn levenswerk van: tegen 2025 moet élk kind een vertrouwenspersoon hebben. Ja, ik hoop dat Child Focus op een dag overbodig is. Misschien ijdele hoop en allicht zullen we preventief altijd moeten blijven werken. Vandaar dat die sensibilisering zo belangrijk is."

"Een aantal maanden geleden rinkelde hier de telefoon", vertelt De Pauw. "Een meisje van twaalf aan de lijn. Ze speelde met de gedachte om weg te lopen van huis. Maar toevallig was er die week iemand van Child Focus op haar school geweest en die had haar gezegd dat ze altijd kon bellen. En dus deed ze dat toch maar eens. Onze consulente luisterde geduldig en sprak met haar. Dat meisje is niet weggelopen."

De website van Child Focus: childfocus.be. De opsporingsberichten van de nog vermiste kinderen vind je hier

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden